Rurociężny: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 102: Linia 102:
 
Najprostsze zdanie można utworzyć stawiając sam morfem leksykalny, który pełni rolę orzeczenia:
 
Najprostsze zdanie można utworzyć stawiając sam morfem leksykalny, który pełni rolę orzeczenia:
  
'''Ta.'''
+
*'''Ta.'''
: ''(Coś) jest tym.''
+
*: ''(Coś) jest tym.''
  
'''Sâfâl.'''
+
*'''Sâfâl.'''
: ''(Coś) jest ptakiem.''
+
*: ''(Coś) jest ptakiem.''
  
'''Tiphe.'''
+
*'''Tiphe.'''
: ''(Coś) jest mówieniem.''
+
*: ''(Coś) jest mówieniem.''
  
 
Jak widać jednak, niewiele da się wyrazić w ten sposób. Istnieją więc morfemy rozbudowujące zdanie.
 
Jak widać jednak, niewiele da się wyrazić w ten sposób. Istnieją więc morfemy rozbudowujące zdanie.
Linia 116: Linia 116:
 
Do dodania do zdania podmiotu potrzebny jest element pośredniczący – morfem gramatyczny podmiotu '''e''', który znajdzie się między podmiotem a orzeczeniem:
 
Do dodania do zdania podmiotu potrzebny jest element pośredniczący – morfem gramatyczny podmiotu '''e''', który znajdzie się między podmiotem a orzeczeniem:
  
'''T-a-t.'''
+
*'''T-a-t.'''
: ''To jest to.''
+
*: ''To jest to.''
  
'''T-â-sfâl.'''
+
*'''T-â-sfâl.'''
: ''To jest ptak.''
+
*: ''To jest ptak.''
  
'''T-e-tiphe.'''
+
*'''T-e-tiphe.'''
: ''To jest mówienie.''
+
*: ''To jest mówienie.''
  
 
Tego rodzaju połączenia to '''łączenia pośrednie''' lub po prostu zrosty w '''przypadki'''. W języku rurociągów wyróżniamy następujące łączenia pośrednie:
 
Tego rodzaju połączenia to '''łączenia pośrednie''' lub po prostu zrosty w '''przypadki'''. W języku rurociągów wyróżniamy następujące łączenia pośrednie:
Linia 152: Linia 152:
 
Przykładowe ich użycia:
 
Przykładowe ich użycia:
  
'''T-â-<u>lân-xü</u>-sfâl.'''
+
*'''T-â-<u>lân-xü</u>-sfâl.'''
: ''To jest ptak <u>nieba</u>.''
+
*: ''To jest ptak <u>nieba</u>.''
  
'''T-â-<u>kârâ-śâ</u>-sfâl.'''
+
*'''T-â-<u>kârâ-śâ</u>-sfâl.'''
: ''To jest ptak <u>na ziemi</u>.''
+
*: ''To jest ptak <u>na ziemi</u>.''
  
'''T-â-<u>w-wü</u>-sfâl?'''
+
*'''T-â-<u>w-wü</u>-sfâl?'''
: ''<u>Kiedy</u> to jest ptak?''
+
*: ''<u>Kiedy</u> to jest ptak?''
  
 
===Rozszerzenia===
 
===Rozszerzenia===
Linia 165: Linia 165:
 
Czasownik "nierozszerzony" ma znaczenie abstrakcyjne:
 
Czasownik "nierozszerzony" ma znaczenie abstrakcyjne:
  
'''T-e-lepi.'''
+
*'''T-e-lepi.'''
: ''To jest życie. / Takie jest życie.''
+
*: ''To jest życie. / Takie jest życie.''
  
 
Aby zrobić z niego czasownik nieprzechodni z prawdziwego zdarzenia, należy dodać do niego morfem '''ni''':
 
Aby zrobić z niego czasownik nieprzechodni z prawdziwego zdarzenia, należy dodać do niego morfem '''ni''':
  
'''T-e-lepi-ni.'''
+
*'''T-e-lepi-ni.'''
: ''To żyje.''
+
*: ''To jest żyjące. / To żyje.''
  
 
Ten sam morfem tworzy czasowniki zwrotne:
 
Ten sam morfem tworzy czasowniki zwrotne:
  
'''Ń-â-kâfü-nü.'''
+
*'''Ń-â-kâfü-nü.'''
: ''Ja wątpię w siebie.''
+
*: ''Ja wątpię w siebie.''
  
 
Jak widać, taki morfem spełnia swoją rolę sam, nie służy dołączaniu innych (w przeciwieństwie do morfemów przypadków). Taki proces nazywamy '''rozszerzeniem'''.
 
Jak widać, taki morfem spełnia swoją rolę sam, nie służy dołączaniu innych (w przeciwieństwie do morfemów przypadków). Taki proces nazywamy '''rozszerzeniem'''.
Linia 187: Linia 187:
 
Przykładowe użycia:
 
Przykładowe użycia:
  
'''Ń-e-sećʼi-ni.'''
+
*'''Ń-e-sećʼi-ni.'''
: ''Podnoszę się.''
+
*: ''Podnoszę się.''
  
'''Ń-e-sećʼi-che.'''
+
*'''Ń-e-sećʼi-che.'''
: ''Podnoszę (coś).''
+
*: ''Podnoszę (coś).''
  
'''Ń-e-sećʼi-ne.'''
+
*'''Ń-e-sećʼi-ne.'''
: ''Jestem podnoszony.''
+
*: ''Jestem podnoszony.''
  
  
'''Ń-e-lepi-ni.'''
+
*'''Ń-e-lepi-ni.'''
: ''Żyję.''
+
*: ''Żyję.''
  
'''Ń-e-lepi-kʼi.'''
+
*'''Ń-e-lepi-kʼi.'''
: ''Ożywiam.''
+
*: ''Ożywiam.''
 +
 
 +
 
 +
Te morfemy można również używać, gdy morfem, do którego są doczepione, nie pełni roli orzeczenia:
 +
 
 +
*'''Tüphâ-châ-â-sfâl.'''
 +
*: ''Mówiący jest ptakiem.''
 +
 
 +
====Czas i tryb====
 +
Po rozszerzeniu strony można dodać końcówki czasu lub trybu:
 +
 
 +
*'''Th-e-lepi-ni.'''
 +
*: ''Żyjesz.''
 +
 
 +
*'''Th-e-lepi-ni-f.'''
 +
*: ''Żyłeś.''
 +
 
 +
*'''Th-e-lepi-ni-tʼ.'''
 +
*: ''Zmierzasz ku życiu.''
 +
 
 +
*'''Th-e-lepi-ni-kh.'''
 +
*: ''Żyłbyś.''
 +
 
 +
*'''Th-e-lepi-ni-ćʼ.'''
 +
*: ''Żyj.''

Wersja z 02:11, 23 sie 2012

Język rurociągów – język stworzony przez Fēlēsa podczas PCR II, zainspirowany komentarzami nt. "słów jak pociągi towarowe" w języku eszerkłaldzkim.

Język jest skrajnie polisyntetyczny.

Fonologia

Spółgłoski wargowe zębowe dziąsłowe zadziąsłowe podniebienne tylnojęz.
nosowe m ‹m› ‹n› ɲ ‹ń›
zw. bezprzydechowe p ‹p› ‹t› ts ‹c› ‹č› ‹ć› k ‹k›
zw. przydechowe ‹ph› t̪ʰ ‹th› tsʰ ‹ch› tʃʰ ‹čh› tɕʰ ‹ćh› ‹kh›
zw. ejektywne ‹pʼ› t̪ʼ ‹tʼ› tsʼ ‹cʼ› tʃʼ ‹čʼ› tɕʼ ‹ćʼ› ‹kʼ›
szczelinowe f ‹f› s ‹s› ʃ ‹š› ɕ ‹ś› x ‹x›
płynne w ‹w› ‹l› r ‹r› j ‹j›
Samogłoski Grupa
1 2 3 4
wysokie i ‹i› ɨ ‹î› y ‹ü› u ‹u›
niskie ɛ ‹e› a ‹a› ɒ ‹â›

W języku rurociągów występuje superharmonia samogłoskowa, która opiera się na dwóch faktach:

  • samogłoski w każdym morfemie są określone jedynie co do wysokości, zapisywane domyślnie jak samogłoski gr. 1;
  • morfemy leksykalne (całe) są dodatkowo określone co do grupy, którą narzucają całemu słowu-zdaniu, gdy znajdą się w roli orzeczenia.

Przykładowo, morfem //mikʼe 3// może przyjąć dowolną z postaci „mikʼe”, „mîkʼa”, „mükʼâ” oraz „mukʼâ”, w zależności od grupy morfemu głównego. Jeśli natomiast to on znajdzie się w tej roli, przyjmie samogłoski z grupy 3, stając się „mükʼâ” i ową grupę narzuci pozostałym morfemom.

Fonotaktyka

Występują sylaby typu (C)V(C). Dopuszcza to więc zbitki spółgłoskowe typu -CC- wewnątrz wyrazu, które pojawiają się niezależnie od podziału na morfemy.

Dodatkowo w nagłosie sylaby może wystąpić zbitka obstruent (zwarta lub szczelinowa) + płynna

Samogłoski oznaczone jako opcjonalne są elidowane zawsze, jeśli nie łamie to fonotaktyki.

Morfologia

W morfologii kluczowy jest podział na:

  • morfemy leksykalne, które są zdolne do "tworzenia" zdania, oraz
  • morfemy gramatyczne, które mogą występować tylko jako dodatek do leksykalnych.

Podział ten jest zaznaczony w słowniku.

Podstawy

Najprostsze zdanie można utworzyć stawiając sam morfem leksykalny, który pełni rolę orzeczenia:

  • Ta.
    (Coś) jest tym.
  • Sâfâl.
    (Coś) jest ptakiem.
  • Tiphe.
    (Coś) jest mówieniem.

Jak widać jednak, niewiele da się wyrazić w ten sposób. Istnieją więc morfemy rozbudowujące zdanie.

Łączenia pośrednie

Do dodania do zdania podmiotu potrzebny jest element pośredniczący – morfem gramatyczny podmiotu e, który znajdzie się między podmiotem a orzeczeniem:

  • T-a-t.
    To jest to.
  • T-â-sfâl.
    To jest ptak.
  • T-e-tiphe.
    To jest mówienie.

Tego rodzaju połączenia to łączenia pośrednie lub po prostu zrosty w przypadki. W języku rurociągów wyróżniamy następujące łączenia pośrednie:

Przypadek Morfem
Podmiot e
Dopełniacz (e)x(i)
Celownik pʼi
Miejscownik ś(e)
Temporal wi
Abessyw kʼir

Przykładowe ich użycia:

  • T-â-lân-xü-sfâl.
    To jest ptak nieba.
  • T-â-kârâ-śâ-sfâl.
    To jest ptak na ziemi.
  • T-â-w-wü-sfâl?
    Kiedy to jest ptak?

Rozszerzenia

Strona

Czasownik "nierozszerzony" ma znaczenie abstrakcyjne:

  • T-e-lepi.
    To jest życie. / Takie jest życie.

Aby zrobić z niego czasownik nieprzechodni z prawdziwego zdarzenia, należy dodać do niego morfem ni:

  • T-e-lepi-ni.
    To jest żyjące. / To żyje.

Ten sam morfem tworzy czasowniki zwrotne:

  • Ń-â-kâfü-nü.
    Ja wątpię w siebie.

Jak widać, taki morfem spełnia swoją rolę sam, nie służy dołączaniu innych (w przeciwieństwie do morfemów przypadków). Taki proces nazywamy rozszerzeniem.

Inne rozszerzenia strony to:

  • che, strona czynna;
  • ne, strona bierna;
  • kʼi, strona sprawcza.

Przykładowe użycia:

  • Ń-e-sećʼi-ni.
    Podnoszę się.
  • Ń-e-sećʼi-che.
    Podnoszę (coś).
  • Ń-e-sećʼi-ne.
    Jestem podnoszony.


  • Ń-e-lepi-ni.
    Żyję.
  • Ń-e-lepi-kʼi.
    Ożywiam.


Te morfemy można również używać, gdy morfem, do którego są doczepione, nie pełni roli orzeczenia:

  • Tüphâ-châ-â-sfâl.
    Mówiący jest ptakiem.

Czas i tryb

Po rozszerzeniu strony można dodać końcówki czasu lub trybu:

  • Th-e-lepi-ni.
    Żyjesz.
  • Th-e-lepi-ni-f.
    Żyłeś.
  • Th-e-lepi-ni-tʼ.
    Zmierzasz ku życiu.
  • Th-e-lepi-ni-kh.
    Żyłbyś.
  • Th-e-lepi-ni-ćʼ.
    Żyj.