Rurociężny

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Język rurociągów – język stworzony przez Fēlēsa podczas PCR II, zainspirowany komentarzami nt. "słów jak pociągi towarowe" w języku eszerkłaldzkim.

Język jest skrajnie polisyntetyczny.

Fonologia

Spółgłoski wargowe zębowe dziąsłowe zadziąsłowe podniebienne tylnojęz.
nosowe m ‹m› ‹n› ɲ ‹ń›
zw. bezprzydechowe p ‹p› ‹t› ts ‹c› ‹č› ‹ć› k ‹k›
zw. przydechowe ‹ph› t̪ʰ ‹th› tsʰ ‹ch› tʃʰ ‹čh› tɕʰ ‹ćh› ‹kh›
zw. ejektywne ‹pʼ› t̪ʼ ‹tʼ› tsʼ ‹cʼ› tʃʼ ‹čʼ› tɕʼ ‹ćʼ› ‹kʼ›
szczelinowe f ‹f› s ‹s› ʃ ‹š› ɕ ‹ś› x ‹x›
płynne w ‹w› ‹l› r ‹r› j ‹j›
Samogłoski Grupa
1 2 3 4
wysokie i ‹i› ɨ ‹î› y ‹ü› u ‹u›
niskie ɛ ‹e› a ‹a› ɒ ‹â›

W języku rurociągów występuje superharmonia samogłoskowa, która opiera się na dwóch faktach:

  • samogłoski w każdym morfemie są określone jedynie co do wysokości, zapisywane domyślnie jak samogłoski gr. 1;
  • morfemy leksykalne (całe) są dodatkowo określone co do grupy, którą narzucają całemu słowu-zdaniu, gdy znajdą się w roli orzeczenia.

Przykładowo, morfem //mikʼe 3// może przyjąć dowolną z postaci „mikʼe”, „mîkʼa”, „mükʼâ” oraz „mukʼâ”, w zależności od grupy morfemu głównego. Jeśli natomiast to on znajdzie się w tej roli, przyjmie samogłoski z grupy 3, stając się „mükʼâ” i ową grupę narzuci pozostałym morfemom.

Fonotaktyka

Występują sylaby typu (C)V(C). Dopuszcza to więc zbitki spółgłoskowe typu -CC- wewnątrz wyrazu, które pojawiają się niezależnie od podziału na morfemy.

Dodatkowo w nagłosie sylaby może wystąpić zbitka obstruent (zwarta lub szczelinowa) + płynna

Samogłoski oznaczone jako opcjonalne są elidowane zawsze, jeśli nie łamie to fonotaktyki.

Morfologia

W morfologii kluczowy jest podział na:

  • morfemy leksykalne, które są zdolne do "tworzenia" zdania, oraz
  • morfemy gramatyczne, które mogą występować tylko jako dodatek do leksykalnych.

Podział ten jest zaznaczony w słowniku.

Podstawy

Najprostsze zdanie można utworzyć stawiając sam morfem leksykalny, który pełni rolę orzeczenia:

  • Ta.
    (Coś) jest tym.
  • Sâfâl.
    (Coś) jest ptakiem.
  • Tiphe.
    (Coś) jest mówieniem.

Jak widać jednak, niewiele da się wyrazić w ten sposób. Istnieją więc morfemy rozbudowujące zdanie.

Łączenia pośrednie

Do dodania do zdania podmiotu potrzebny jest element pośredniczący – morfem gramatyczny podmiotu e, który znajdzie się między podmiotem a orzeczeniem:

  • T-a-t.
    To jest to.
  • T-â-sfâl.
    To jest ptak.
  • T-e-tiphe.
    To jest mówienie.

Tego rodzaju połączenia to łączenia pośrednie lub po prostu zrosty w przypadki. W języku rurociągów wyróżniamy następujące łączenia pośrednie:

Przypadek Morfem
Podmiot e
Dopełniacz (e)x(i)
Celownik pʼi
Miejscownik ś(e)
Temporal wi
Abessyw kʼir

Przykładowe ich użycia:

  • T-â-lân-xü-sfâl.
    To jest ptak nieba.
  • T-â-kârâ-śâ-sfâl.
    To jest ptak na ziemi.
  • T-â-w-wü-sfâl?
    Kiedy to jest ptak?

Rozszerzenia

Strona

Czasownik "nierozszerzony" ma znaczenie abstrakcyjne:

  • T-e-lepi.
    To jest życie. / Takie jest życie.

Aby zrobić z niego czasownik nieprzechodni z prawdziwego zdarzenia, należy dodać do niego morfem ni:

  • T-e-lepi-ni.
    To jest żyjące. / To żyje.

Ten sam morfem tworzy czasowniki zwrotne:

  • Ń-â-kâfü-nü.
    Ja wątpię w siebie.

Jak widać, taki morfem spełnia swoją rolę sam, nie służy dołączaniu innych (w przeciwieństwie do morfemów przypadków). Taki proces nazywamy rozszerzeniem.

Inne rozszerzenia strony to:

  • che, strona czynna;
  • ne, strona bierna;
  • kʼi, strona sprawcza.

Przykładowe użycia:

  • Ń-e-sećʼi-ni.
    Podnoszę się.
  • Ń-e-sećʼi-che.
    Podnoszę (coś).
  • Ń-e-sećʼi-ne.
    Jestem podnoszony.


  • Ń-e-lepi-ni.
    Żyję.
  • Ń-e-lepi-kʼi.
    Ożywiam.


Te morfemy można również używać, gdy morfem, do którego są doczepione, nie pełni roli orzeczenia:

  • Tüphâ-châ-â-sfâl.
    Mówiący jest ptakiem.

Czas i tryb

Po rozszerzeniu strony można dodać końcówki czasu lub trybu:

  • Th-e-lepi-ni.
    Żyjesz.
  • Th-e-lepi-ni-f.
    Żyłeś.
  • Th-e-lepi-ni-tʼ.
    Zmierzasz ku życiu.
  • Th-e-lepi-ni-kh.
    Żyłbyś.
  • Th-e-lepi-ni-ćʼ.
    Żyj.