Słownik nowopołabski: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 636: Linia 636:
 
|-
 
|-
 
| /vǫďör/ || węgorz || psł. ǫgořь || słowo poświadczone
 
| /vǫďör/ || węgorz || psł. ǫgořь || słowo poświadczone
 +
|-
 +
| /zaibĕr/ || żubr || psł. *zǫbr, odnosowione || poświadczone w toponimji w złożeniu: Suberitz-feld (<*zubrica)
 
|-
 
|-
 
| /zobo/ || żaba || psł. *žaba || słowo poświadczone
 
| /zobo/ || żaba || psł. *žaba || słowo poświadczone

Wersja z 21:58, 20 cze 2020

Słownik tematyczny języka nowopołabskiego

O słowniku

Słownik ma na celu zebranie dobrze zaświadczonych słów połabskich (wendzkich, wendyjskich), a także wykreowanie nowych bazując na toponimji, możliwych zapożyczeniach z dolnoniemieckiego, slawizmów w dolnoniemieckim, kalek połabsko-niemieckich, a czasem sugerując się słownictwem w językach łużyckich i słowińskim, rzadziej także w czeskim i polskim.

Za literacki został wzięty djalekt, w którym wystąpiło pełne mazurzenie, psł. *ьl/ъl dało /åu/ a nie /u/ oraz psł. *u dało (za wyjątkiem pozycji przed wargowymi i przyrostków) /au/, a nie /ai/.

Ciało

połabski polski etymologja uzasadnienie
/brödă/ podbródek psł. *borda słowo poświadczone
/celü/ policzek psł. *čelo słowo poświadczone
/glåvă/ głowa psł. *golva słowo poświadczone
/jǫtră/ wątroba psł. *jętra słowo poświadczone
/jǫzĕk/ język psł. *językъ słowo poświadczone
/kråi/, /kåråi/ krew psł. *kry słowo poświadczone
/moiskă/ mięsień psł. *myšьka słowo poświadczone
/mǫdă/ męzkie genitalja psł. *mǫda słowo poświadczone
/müzdin/ mózg psł. *moždženь słowo poświadczone
/paizdǎ/ dupa psł. *pizda słowo poświadczone
/pąst/ pięść psł. *pęstь słowo poświadczone
/pinkă/ żeńskie genitalja ??? słowo poświadczone
/plicĕ/ ramię, bark psł. *pleťe słowo poświadczone
/polăc/ palec psł. *palьcь słowo poświadczone
/potkă/ pochwa por. niem. Fotze słowo poświadczone
/ṕǫtă/ pięta psł. *pęta słowo poświadczone
/råmą/ ramię psł. *ormę słowo poświadczone
/råt/ usta psł. *rъtъ słowo poświadczone
/rebrü/ żebro psł. rebro słowo poświadczone
/pöd/ serce psł. *podъ słowo poświadczone
/pǫp/ pępek psł. *pǫpъ słowo poświadczone
/ťüst/ kość psł. *kostь słowo poświadczone
/våťü/ oko psł. *oko słowo poświadczone
/vǫs/ broda psł. *ǫsъ słowo poświadczone
/zǫb/ ząb psł. *zǫbъ słowo poświadczone

Czas

połabski polski etymologja uzasadnienie
/ceră/ wczoraj psł. *vьčera słowo poświadczone
/dans/ dzisiaj psł. *dьnьsь słowo poświadczone
/jautră/ jutro psł. *jutrě słowo poświadczone
/jautrü/ poranek psł. *jutro słowo poświadczone
/ľotü/ lato psł. *lěto słowo poświadczone
/nideľă/ niedziela; tydzień psł. *neděľa słowo poświadczone
/vicer/ wieczór psł. *večerъ słowo poświadczone

Dni tygodnia

połabski polski etymologja uzasadnienie
/pĕnideľă/ poniedziałek psł. *poneděľa? słowo poświadczone
/törĕ/ wtorek psł. vъtorъjь słowo poświadczone
/sredă/ środa psł. *serda słowo poświadczone
/perĕndan/ czwartek psł. *perunъ dьnь słowo poświadczone
/nideľă/ niedziela; tydzień psł. *neděľa słowo poświadczone

Dom

połabski polski etymologja uzasadnienie
/dvar/ drzwi psł. *dvьrь słowo poświadczone
/dvarnaićă/ pokój psł. *dvьrьnica słowo poświadczone
/komår/ pokój śdn. kamer słowo poświadczone
/våknü/ okno psł. *okъno słowo poświadczone
/vortă/ wrota, brama psł. *vorta słowo poświadczone

Jedzenie i napoje

połabski polski etymologja uzasadnienie
/jednă/, /jeʒdnă/ jedzenie psł. *jedьna(ja), *jeďьna(ja) słowo poświadczone
/jopťü/ jabłko psł. *jablъko słowo poświadczone
/mosko/, /moskǎ/ masło psł. *mastъka słowo poświadczone
/moslenă mlåkă/ maślanka psł. *moslenoje melko słowo poświadczone
/moslenĕ/ maślany psł. *maslenъjь słowo poświadczone
/mǫkă/ mąka psł. *mǫka słowo poświadczone
/mlåkă/ mleko psł. *melko słowo poświadczone
/paivü/ piwo psł. *pivo słowo poświadczone
/pican/ bochenek chleba psł. *pečьnь słowo poświadczone
/picenĕ/ pieczony psł. *pečenъjь słowo poświadczone
/pict/ piec psł. *peťi słowo poświadczone
/süťår/ cukier śdn. sucker zapożyczenie ze śdn., śdn. -er -> wen. -år w zasadzie typowe
/viceră/ kolacja psł. *večeřa słowo poświadczone
/vorĕt/ gotować, warzyć psł. *variti słowo poświadczone
/zaitü/ zboże psł. *žito słowo poświadczone

Kolory

połabski polski etymologja uzasadnienie
/blovĕ/ niebieski śdn. blawe słowo poświadczone
/b́olĕ/ biały psł. *bělъjь słowo poświadczone
/carvenĕ/ czerwony psł. *čьrvenъjь słowo poświadczone
/cornĕ/ czarny psł. *čьrnъjь słowo poświadczone
/farbă/ kolor por. niem. Farbe słowo poświadczone
/galě/ żółty śdn. gêle dodatkowo zasymilowane poświadczone nieodmienne /gale/
/grönĕ/ zielony śdn. gröne słowo poświadczone
/saivĕ/ szary psł. *sivъjь słowo poświadczone
/sribarnĕ/ srebrny, srebrzony psł. *sьrebrьnъjь słowo poświadczone
/zlåtenĕ/ złoty, złocony psł. *zoltenъjь słowo poświadczone

Krajobraz

połabski polski etymologja uzasadnienie
/bognaină/ bagnisko psł. *bagnina poświadczone w toponimji: Bonnein
/bognĕ/ bagno psł. *bagno poświadczone w toponimji w złożeniu: Bonnein (*bagnina), Bockeneitz (*bagnišče?)
/brig/ brzeg psł. *bergъ słowo poświadczone
/bröd/ bród psł. *brodъ poświadczone w toponimji: Brode, Bröde, Brodei, Brudberg
/brödăk/ brodzik psł. *brodъkъ poświadczone w toponimji: Brodeck, Brüdack
/daipo/ jama, jaskinia psł. *dupa poświadczone w toponimji: Düpe, Wolfsdüpe, Suckolnedüpe
/ďöră/ góra psł. *gora słowo poświadczone
/goj/ gaj, lasek psł. *gajь poświadczone w toponimji: Gei, Gei-wiesen
/got/ gać, grobla, (staw?) psł. *gatъ~gatь poświadczone w toponimji: Katei, Jatey-feld, Jatey-wiesen
/gotĕk/ mały staw psł. *gatikъ poświadczone w toponimji: Kadieck
/glǫb/ głębina psł. *glǫbь poświadczone w toponimji: Glimp, Glumm, Glamp-Sei
/jizer/ jezioro psł. *jezerъ? poświadczone w toponimji: Iser-kamp, Jesere, Gesehre, Josöhrn
/jizerăk/? jeziorko psł. *jezerъkъ poświadczone w toponimji: Jirseik (zam. Jiserk)
/jor/ dolina psł. *jarъ poświadczone w toponimji w złożeniu: Jirjost (*jarogvozdь)
/ľos/ las psł. *lěsъ słowo poświadczone
/ľǫdü/ pole, ziemia rolna psł. *lędo słowo poświadczone
/pǫt/ droga psł. *pǫtь słowo poświadczone
/vas/ wieś psł. *vьsь słowo poświadczone
/ziḿă/ ziemia psł. *zemьja słowo poświadczone

Liczebniki

połabski polski etymologja uzasadnienie
/jadån/ jeden psł. *jedьnъ słowo poświadczone
/jidainĕ/ jedyny psł. *jedinъjь słowo poświadczone
/dåvo/ dwa psł. *dъva słowo poświadczone
/dåvoj/ dwoje psł. *dъvojь słowo poświadczone
/drauďĕ/ drugi psł. *drugъjь słowo poświadczone
/tåri/ trzy psł. *tri słowo poświadczone
/tåroj/ troje psł. *trojь słowo poświadczone
/citĕr/ cztery psł. *četyre słowo poświadczone
/citvărü/ czworo psł. *četvoro słowo poświadczone
/ciťortĕ/ czwarty psł. *četvьrtъjь słowo poświadczone
/pąt/ pięć psł. *pętь słowo poświadczone
/pątărü/ pięcioro psł. *pętero słowo poświadczone
/ṕǫtĕ/ piąty psł. *pętъjь słowo poświadczone
/divąt/ dziewięć psł. *devętь słowo poświadczone
/divątărü/ dziewięcioro psł. *devętero słowo poświadczone
/div́ǫtĕ/ dziewiąty psł. *devętъjь słowo poświadczone
/disąt/ dziesięć psł. *desętь słowo poświadczone
/disątărü/ dziesięcioro psł. *desętero słowo poświadczone
/diśǫtĕ/ dziesiąty psł. *desętъjь słowo poświadczone
/jadånădistĕ/, /janădist/, /janünăcti jedenaście psł. *jedьnъ (jedьno) na desęte słowo poświadczone
/trainăcti/, /trainădist/, /trainoctĕ/ trzynaście psł. *tri na desęte słowo poświadczone
/citĕrnocti/, /citĕrnădist/, /citĕrnoctĕ/ czternaście psł. *četyre na desęte słowo poświadczone
/pątnădist/ piętnaście psł. *pętь na desęte słowo poświadczone
/divątnăcti/, /divątnădist/ dziewiętnaście psł. *devętь na desęte słowo poświadczone
/disątnocti/ dwadzieścia psł. *desętь na desęte słowo poświadczone
/citĕrdiśǫt/ czterdzieści psł. *četyre desętъ słowo poświadczone
/pątdiśǫt/ pięćdziesiąt psł. *pętь desętъ słowo poświadczone
/divątdiśǫt/ dziewięćdziesiąt psł. *devętь desętъ słowo poświadczone
/disątdiśǫt/ sto psł. *desętь desętъ słowo poświadczone
/pątstiďĕ/ sto psł. *pętь + stig słowo poświadczone
/disąt pątstiďĕ/ tysiąc psł. *desętь + *pętь + stig słowo poświadczone

Miasta

połabski polski etymologja uzasadnienie
/Bårlĕn/? Berlin psł. *bъrlinъ?
/Ďörskă/ Bergen psł. *gorьska(ja) słowo poświadczone
/Gordüv/? Gartow psł. *gordovъ? rekonstrukcja
/Glaini/? Lüneburg psł. *glinьje poświadczony miejscownik /vå Gľainĕ/
/Korvaićă/? Karwitz psł. korvica? rekonstrukcja
/Kľǫskă/ Clentz psł. *klęsъka słowo poświadczone
Küsten psł. *kostinъ?
Lemgow
/Lauküv/? Luckau psł. *lukovъ? rekonstrukcja
Lübbow psł. *ľubovъ?
Lüchow
/Vǫďöŕǫtă/ Seehausen psł. *ǫgoręta słowo poświadczone
Schnega
Schwerin psł. *zvěrinъ?
Waddeweitz
/Våstrüv/ Wüstrow psł. *ostrovъ słowo poświadczone
Dannenberg

Miesiące

połabski polski etymologja uzasadnienie
/sür-mond/ marzec śdn. sor + śdn. mând słowo poświadczone
/pątťüste-mond/ czerwiec pątťüste + śdn. mând słowo poświadczone
/zaimă-mond/ listopad psł. *zima + śdn. mând słowo poświadczone

Narodowości

połabski polski etymologja uzasadnienie
/b́olărus/ Białorusin b́olĕ + rus por. biał. беларус, cz. Bělorus
/cex/ Czech cz. Čech zapożyczenie z czeskiego
/den/ Duńczyk śdn. Dêne zapożyczenie ze średnio-dolno-niemieckiego
/froncöz/? Francuz dn. Franzoos zapożyczenie z dolno-niemieckiego
/fris/ Fryzyjczyk śdn. Vrêsch słowo poświadczone
/xarvăt/ Chorwat sch. hrvat zaadaptowane zapożyczenie
/slüv́onĕk/ Słowianin psł. *slověnъkъ z /slüvensťĕ/ - słowiański, wzorem ďörconĕk:ďörconi
/pülăk/ Polak püli + -ăk odbitka, złożenie pole + -ak
/rus/ Rosjanin ros. россъ por. cz./sch. Rus, biał. беларус
/sarb/? Łużyczanin, także Serb? psł. *sьrbъ odbitka łuż. Sorb
/śos/ Niemiec śdn. Sasse z /śosťĕ/ - niemiecki
/tork/ Turek śdn. Torke słowo poświadczone
/vend/ Wend, Połabianin niem. Wend? z /vensťĕ/ - połabski, wendzki
/zaid/ Żyd psł. *židъ słowo poświadczone

Narzędzia

połabski polski etymologja uzasadnienie
/nüz/ nóż psł. *nožь słowo poświadczone
/plaug/ pług psł. *plugъ słowo poświadczone
/ťölü/ koło psł. *kolo słowo poświadczone
/ťösă/ kosa psł. *kosa słowo poświadczone
/ťüpål motyka psł. *kopъlь słowo poświadczone

Pogoda

połabski polski etymologja uzasadnienie
/dåzd/ deszcz psł. *dъždžь słowo poświadczone
/Moraină zaipă/ tęcza psł *Marina župa, dosłownie pieluchy Maryi słowo poświadczone
/morz/ mróz psł. *morzъ słowo poświadczone
/ḿåglă/ mgła psł. *mьgla słowo poświadczone
/sneg/ śnieg psł. *sněgъ słowo poświadczone
/tǫco/ chmura psł. tǫča słowo poświadczone
/v́otĕr/ wiatr psł. *větrъ słowo poświadczone

Rodzina

połabski polski etymologja uzasadnienie
/aită/ ojciec germanizm, por. sfr. heitha słowo poświadczone
/brot/ brat psł. *bratъ słowo poświadczone
/ľoľă/ tata prawdopodobnie ze słownictwa dziecięcego słowo poświadczone
/motai/ matka psł. *mati słowo poświadczone
/motex́ă/ macocha psł. *matexa słowo poświadczone
/ząt/ zięć psł. *zętь słowo poświadczone
/zenă/ żona, także kobieta psł. *žena słowo poświadczone

Rolnictwo

połabski polski etymologja uzasadnienie
/jaiďü/ jarzmo psł. *jьgo słowo poświadczone
/post/ paść psł. *pasti słowo poświadczone


Rośliny

połabski polski etymologja uzasadnienie
/bauk/ buk psł. *bukъ słowo poświadczone
/båz/ bez psł. *bъzъ słowo poświadczone
/breză brzoza psł. *berza słowo poświadczone
/jadlă/ jodła psł. *jedla słowo poświadczone
/jaivo/ iwa psł. *jьva poświadczone w toponimji: Geifholz
/joblün/, /joblüńa/ jabłoń psł. *jablonь(-ja) słowo poświadczone
/laipo/ lipa psł. *lipa słowo poświadczone
/ľån/ len psł. *lьnъ słowo poświadczone
/molainǎ/ malina psł. *malina słowo poświadczone
/porport/, /poport/ paproć psł. *paportь>*porportь poświadczone w toponimji: Parpar, Pampar, Pirporn, Paperneitzen
/prösü/ proso psł. *proso słowo poświadczone
/smårk/ świerk psł. smъrkъ? poświadczone w toponimji: Schmarkien
/vrex/ orzech psł. *orěxъ słowo poświadczone
/źornü/ ziarno psł. *zьrno słowo poświadczone

Rzeki

połabski polski etymologja uzasadnienie
/Låbü/ Łaba psł. *olbo słowo poświadczone
/Ṕono?/, /Ṕonă?/ Penne, Piana psł. *pěna rekonstrukcja

Substancje

połabski polski etymologja uzasadnienie
/papir/ papier śdn. papîr słowo poświadczone
/ṕosăk/ piasek psł. *pěsъkъ słowo poświadczone
/srebrü/ srebro psł. *sьrebro słowo poświadczone
/vådă/ woda psł. *voda słowo poświadczone
/våsk/ wosk psł. *voskъ słowo poświadczone
/vǫďėl/ węgiel psł. *ǫglь słowo poświadczone
/ziľozü/ żelazo psł. *želězo słowo poświadczone
/zlåtă/ złoto psł. *zolto słowo poświadczone

Święta i uroczystości

połabski polski etymologja uzasadnienie
/dǫpnaićă/, /dǫpă/, /dǫpo/ chrzest śdn. dôpe + psł. *-ьnica słowo zaświadczone
/pątťüste/ Zielone Świątki psł. *pętъ kostě? słowo poświadczone
/sjǫtĕ/ święty psł. *svętъ słowo poświadczone
/Sjǫtĕ Ånskă/ dzień św. Jana psł. *svęt, Ånskă ze śdn. słowo poświadczone
/Sjǫtĕ Tåri Ťėnąʒai/ Trzech Króli psł. *svętyji trьje kъnęʒi słowo poświadczone
/sjǫtü/ święto psł. *svęto słowo poświadczone
/rådüst/ ślub psł. *radostь słowo poświadczone

Wiara

połabski polski etymologja uzasadnienie
/Büg/, /Büzăc/, /Büzacăk/ Bóg psł. *bogъ, božьcь, božьčьkъ słowo poświadczone
/büză motai/ Matka Boża psł. *božьja mati słowo poświadczone
/büzą/ obraz święty psł. *božę słowo poświadczone
/Büzĕ/ Boży psł. Božьjь słowo poświadczone
/Büzĕ Våtrük/ Syn Boży psł. Božьjь Otrokъ słowo poświadczone
/büźǫtťü obrazek święty psł. *božętъko słowo poświadczone
/carťai/ kościół, także cmentarz przykościelny psł. *cьrky słowo poświadczone
/püp/ ksiądz, duchowny psł. *popъ słowo poświadczone


Zawody

połabski polski etymologja uzasadnienie
/pekăr/ piekarz psł. *pekařь słowo poświadczone
/pekărnaićă/ piekarnia psł. *pekarьnica słowo poświadczone
/peraikă/ praczka psł. *perika słowo poświadczone
/postarnĕk/ pasterz psł. *pastyřьnikъ słowo poświadczone
/püp/ ksiądz, duchowny psł. *popъ słowo poświadczone
/ťaipăc/ kupiec psł. *kupьcь słowo poświadczone
/våkninĕk/ szklarz psł. *okъnenikъ słowo poświadczone

Zwierzęta

połabski polski etymologja uzasadnienie
/blåxă/ pchła psł. *blъxa słowo poświadczone
/carv/ robak? psł. *čьrvь poświadczone tylko w złożeniu, por. /god/ i /godĕk/
/carv lezącĕ/ wąż psł. *čьrvь lězęťьjь słowo poświadczone
/daivăk/ jeleń psł. *divakъ słowo poświadczone
/ďölǫb/ gołąb psł. golǫbь słowo poświadczone
/ďölǫbăk/ gołąbek psł. golǫbъkъ słowo poświadczone
/god/ wąż psł. *gadъ słowo poświadczone
/godĕk/ robak psł. *gadikъ słowo poświadczone
/jilen/ jeleń psł. jelenь poświadczone w toponimji: Jilehn, Jilang
/jostrąb/ jastrząb psł. *jastrębъ poświadczone w toponimji: Jostreben
/joster/ jaszczurka; smok psł. jaščerъ poświadczone w toponimji: Jesters, Jestersche, Gistren
/ľåv/ lew psł. *lьvъ słowo poświadczone
/mois/ mysz psł. *myšь słowo poświadczone
/modĕk/ dżdżownica śdn. made, maddik słowo poświadczone
/netüpard/ motyl psł. *netopyřь, -d nieregularne słowo poświadczone
/korvo/ krowa psł. *korva słowo poświadczone
/pąpil/ bak psł. pępelь słowo poświadczone
/pojąk/ pająk psł. *pajǫkъ słowo poświadczone
/porsą/ prosię psł. *porsę słowo poświadczone
/ṕås/ pies psł. *pьsъ słowo poświadczone
/raibo/ ryba psł. *ryba słowo poświadczone
/stiną/ szczenię psł. *ščenę słowo poświadczone
/süköl/ sokół psł. sokolъ poświadczone w toponimji w złożeniu: Sückolofen (<*sokolovъ), Suckolnedüpe (<*sokolьnaja dupa)
/ťöză/ koza psł. *koza słowo poświadczone
/ťün/ koń psł. *koňь słowo poświadczone
/ťünĕk/ koń psł. *koňikъ słowo poświadczone
/vål/ wół psł. *volъ słowo poświadczone
/vås/ wesz psł. *vъšь słowo poświadczone
/våsă/, /våsăk/ osa psł. *osa, *osъkъ słowo poświadczone
/vićă/ owca psł. *ovьca słowo poświadczone
/vǫďör/ węgorz psł. ǫgořь słowo poświadczone
/zaibĕr/ żubr psł. *zǫbr, odnosowione poświadczone w toponimji w złożeniu: Suberitz-feld (<*zubrica)
/zobo/ żaba psł. *žaba słowo poświadczone
/zojąc/ zając psł. zajęcь słowo poświadczone
/zopkă/ żaba drzewna, rzekotka psł. *žabъka słowo poświadczone
/züzaucka/ kukułka psł. *zozučьka słowo poświadczone

Zwroty

połabski polski etymologja uzasadnienie
/drauz Büg/ szczęść Boże, dopomóż Boże psł. *druži bogъ zwrot poświadczony
/dübrĕ dan/ dzień dobry psł. dobrъjь dьnь zwrot poświadczony
/dübrĕ vicer/ dobry wieczór psł. *dobrъjь večerъ zwrot poświadczony