Thèvāngō Hēkrē: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 16: Linia 16:
  
 
==Dalsze zmiany==
 
==Dalsze zmiany==
 +
===Okres wczesny===
 +
W tym okresie zaczynają pojawiać się błędy ortograficzne. Oficjalnie pismo pozostało takie samo, następujący opis będzie więc stosował zapis standardowy; zmienione zostaną jedynie makrony. Charakterystycznymi cechami tego okresu jest afrykatyzacja oraz zanik spółgłosek ciężkich
 +
 
Poniższe zmiany w palatalizacji uznawane są za pierwsze oznaki dialektyzacji języka:
 
Poniższe zmiany w palatalizacji uznawane są za pierwsze oznaki dialektyzacji języka:
W wyniku palatalizacji nastąpiła afrykatyzacja głosek /t/ i /d/:
+
 
 +
Jeżeli poniższe głoski się palatalizowały, następowała afrykatyzacja głosek /t/ i /d/:
 
*[t] > [tʲ] > [t͡ɕ]
 
*[t] > [tʲ] > [t͡ɕ]
 
*[d] > [dʲ] > [d͡ʑ]
 
*[d] > [dʲ] > [d͡ʑ]
Linia 23: Linia 27:
 
*<tj> [tx] > [tç] > [cç]
 
*<tj> [tx] > [tç] > [cç]
  
Zaniknęły głoski ciężkie dając powodując zmiany długości sylab i przesunięcia akcentu.
+
Zaniknęły głoski ciężkie powodując zmiany długości sylab i przesunięcia akcentu.
*Spółgłoska ciężka <tl> [θ~ð] uległa przemianie w [s]. Równolegle z afrykatyzacją, alatalizacja <tl> [s] doprowadziła do powstania zmiękczenia: [ɕ].
+
*<ng> [ŋg], traktowane dotychczas jako jeden fonem, rozdzieliło się na dwa, często rozdzielając sylaby [ŋ.g]
 +
*<kv> [kf] zostało rozbide na dwa, jak wyżej: [k.f]
 +
*Spółgłoska ciężka <tl> [θ~ð] uległa przemianie w [s~z]. Równolegle z afrykatyzacją, palatalizacja <tl> [s]/[z] doprowadziła do powstania zmiękczenia: [ɕ]/[ʑ]. Spowodowało to również zmianę iloczasu i w konsekwencji przesunięcia akcentów np. flutlur [.fluθur] => flutlūr [flu.suːr]
 +
*<j>, <tj> i <dj> zostały opisane wcześniej.
 +
*vl <ʋ> przeszło w [v]
 +
*<ll~nl> [ʎ] przeszły w [j]
 +
*[Cr] uległo rozdzieleniu: [C.r]. Jeśli wyraz rozpoczyna się od tej zbitki, dochodzi krótka szwa:[Cə̆r]
 +
 
 +
Pojawiły się również pierwsze zmiany samogłosek:
 +
*<ìy~ŷ> [ɨ] oraz <e> [ɛ] przeszły w [ə]
 +
*<ȳ>[ɨː] przeszło w [ɪː]
 +
*<u> [u] przeszło w [ʉ]
 +
*<à> [ʌ] przeszło w [ɜ]
 +
* akcentowane <è> [e] przeszło w [i]
 +
 
 +
===Okres środkowy===
 +
Podczas trwania tego procesu, powstają charakterystyczne dla dialektu północnego głoski nosowe.
 +
 
 +
Spamogłoski nazalizują się przed [ŋ], które w tym okresie zanika. Znazalizowana samogłoska staje się zawsze długa - ta nowa reguła osłabia niektóre prawa iloczasu. Np. w archaicznym wyrazie vrangē [vra'ŋgɛː]unasalizowało się [a] i stało się długie. Jednakże dzieje się to wbrew prawu, które mówi, że sylaba o budowie C+C+V nie może być długa. W konsekwencji wymowa północna okresu środkowego vrangē to [və̆'rãː.geː]
  
 
=Fonetyka=
 
=Fonetyka=

Wersja z 20:55, 2 sie 2014

Thèvāngō Hēkrē (lub po prostu dialekt południowy) - dialekt wywodzący się z języka Tjèvāngō archaicznego.

Procesy

Charakterystyka początkowa

Alofonia /j/ [ɣ~x] oraz /ĵ/ [j~ʝ]

Jedną z pierwszych różnic, jakie pojawiły się w języku była alofonia przy palatalizacji [ɣ]: standardowa [j] na północy miała wariant [ʝ].

Potem pojawiło się ubezdźwięcznienie <j> na początku wyrazu przez zasadę analogii do [x] przydechowego. Palatalizowało się jednak cały czas do [ʝ]. Następnie, proces ten objął również spółgłoskę ciężką /dj/ w nagłosie.

Początek epoki literackiej

Alofonia północna była we wczesnoarchaicznym państwie ludu Tjèvāngonō traktowana na równi z wymową standardową. Problem stanowił zapis /dj/ w pierwszej sylabie wyrazu, gdyż miał on dwie różne realizacje. Przyjęto więc konwencję, że w środku wyrazu zapisuje się go jako <dj>, które było wymawiane zawsze jako [dɣ], natomiast rozpoczynające słowo /dj/ o dwóch sposobach realizacji będzie zapisywane jako <tj> ze znakiem bezdźwięcznego <t> ulegającemu lub nie ulegającemu ubezdźwięcznieniu przez /j/ [ɣ~x] w zależności od mowy czytającego dany tekst.

[x] zastępujące dawne [ɣ] ulegało palatalizacji do dźwięcznego [ʝ], jednak dla [x] przydechowego przez pewien czas działał normalny mechanizm palatalizacji [x]>[xʲ]. Wyniku analogii ów przydech również zaczął się palatalizować [x]>[ʝ].

W pewnym momencie, ubezdźwięcznieniu uległy wszystkie /j/ i wszystkie palatalizowały się do [ʝ]. Spółgłoska ciężka <dj> uległa ubezdźwięcznieniu do /tx/, lecz przy palatalizacji pozostało [dʝ]. Wyjątek pojawił się przy spółgłosce ciężkiej <tj> [tx], która przez bezdźwięczne /t/ palatalizowała się do [tç]. Dzieje się tak, gdyż owo [tx] powstało z dużo starszego procesu, nie tak nagle i w inny sposób.

Do tego czasu nie zaszły zmiany w samogłoskach. Przedstawione dotąd różnice to drobiazgi, jednakże wpłyną one na zupełną zmianę brzmienia języka w przyszłości.

Dalsze zmiany

Okres wczesny

W tym okresie zaczynają pojawiać się błędy ortograficzne. Oficjalnie pismo pozostało takie samo, następujący opis będzie więc stosował zapis standardowy; zmienione zostaną jedynie makrony. Charakterystycznymi cechami tego okresu jest afrykatyzacja oraz zanik spółgłosek ciężkich

Poniższe zmiany w palatalizacji uznawane są za pierwsze oznaki dialektyzacji języka:

Jeżeli poniższe głoski się palatalizowały, następowała afrykatyzacja głosek /t/ i /d/:

  • [t] > [tʲ] > [t͡ɕ]
  • [d] > [dʲ] > [d͡ʑ]
  • <dj> [tx] > [dʝ] > [ɟʝ]
  • <tj> [tx] > [tç] > [cç]

Zaniknęły głoski ciężkie powodując zmiany długości sylab i przesunięcia akcentu.

  • <ng> [ŋg], traktowane dotychczas jako jeden fonem, rozdzieliło się na dwa, często rozdzielając sylaby [ŋ.g]
  • <kv> [kf] zostało rozbide na dwa, jak wyżej: [k.f]
  • Spółgłoska ciężka <tl> [θ~ð] uległa przemianie w [s~z]. Równolegle z afrykatyzacją, palatalizacja <tl> [s]/[z] doprowadziła do powstania zmiękczenia: [ɕ]/[ʑ]. Spowodowało to również zmianę iloczasu i w konsekwencji przesunięcia akcentów np. flutlur [.fluθur] => flutlūr [flu.suːr]
  • <j>, <tj> i <dj> zostały opisane wcześniej.
  • vl <ʋ> przeszło w [v]
  • <ll~nl> [ʎ] przeszły w [j]
  • [Cr] uległo rozdzieleniu: [C.r]. Jeśli wyraz rozpoczyna się od tej zbitki, dochodzi krótka szwa:[Cə̆r]

Pojawiły się również pierwsze zmiany samogłosek:

  • <ìy~ŷ> [ɨ] oraz <e> [ɛ] przeszły w [ə]
  • <ȳ>[ɨː] przeszło w [ɪː]
  • [u] przeszło w [ʉ]
  • <à> [ʌ] przeszło w [ɜ]
  • akcentowane <è> [e] przeszło w [i]

Okres środkowy

Podczas trwania tego procesu, powstają charakterystyczne dla dialektu północnego głoski nosowe.

Spamogłoski nazalizują się przed [ŋ], które w tym okresie zanika. Znazalizowana samogłoska staje się zawsze długa - ta nowa reguła osłabia niektóre prawa iloczasu. Np. w archaicznym wyrazie vrangē [vra'ŋgɛː]unasalizowało się [a] i stało się długie. Jednakże dzieje się to wbrew prawu, które mówi, że sylaba o budowie C+C+V nie może być długa. W konsekwencji wymowa północna okresu środkowego vrangē to [və̆'rãː.geː]

Fonetyka

Samogłoski

Samogłoski
Przednie Centralne Tylne
długie krótkie długie krótkie długie krótkie
Przymkięte [iː] ī [i] i [ɨː] ȳ [ɨ] ŷ [uː] ū [u] u
Prawie przymknięte [ɪ] y
Półprzymknięte [eː] ḕ [e] è [oː] ō [o] o
Półotwarte [ɛː] ē [ɛ] e [ɔː] o [ʌ] à [ɔ] o
Otwarte [aː] ā [a] a

[ɛ] > [ə] [e] > [i]

Spółgłoski

Spółgłoski
Bilabialne Wargowo-zębowe Zębowe Dziąsłowe Podniebienne Miękkopodniebienne
Nosowe twarde [m] m [n] n [ŋ] n
miękkie [mʲ] mì ɲ [nì]
Zwarte twarde [p] p [b] b [t] t [d] d [k] k [g] g
miękkie [pʲ] pì [bʲ] bì [tʲ] tì [dʲ] dì [kʲ] kì [gʲ] gì [ʝ] ĵ
Szczelinowe twarde [f] f [v] v [θ~ð] tl [x] h
miękkie [fʲ] fì [vʲ] vì, vlì [θʲ] tlì [xʲ] î [ɣ] llì, nlì
Aproksymanty twarde
miękkie
Drżące twarde [r] r
miękkie [rʲ] rì
Boczne twarde [l] l [ʎ] nl, ll
miękkie [ʎ] lì

Zaniknęły spółgłoski ciężkie, zmieniając brzmienie, zanikając bądź rozdzielając się na dwie głoski. Podczas reinterpretacji podziału sylab archaiczne reguły iloczasu wciąż obowiązywały, wskutek czego zmienił się iloczas niektórych sylab:

tjè.vā.ngo.nō > thi.van.gō.nō

Dalszą konsekwencją takiej zmiany jest przesunięcie akcentu:

tjè.vā.ngo.nṓ > thi.van.gṓ.nō

Akcentowane samogłoski rozwijały się inaczej niż ich nieakcentowane odpowiedniki, więc proces ten prowadził do większych zmian barwowych.

Spółgłoski ciężkie
Znak graficzny IPA
ng ŋg
kv kf(~gv)
tl θ(~ð)
j ɣ(~x)
tj (~tx)
tj
vl ʋ
ll, nl ʎ
C+r ["C"r]