Użytkownik:Emil/Brudnopis: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
Linia 287: Linia 287:
 
*''*k *g *ch S_E→ č dž š''
 
*''*k *g *ch S_E→ č dž š''
 
*''*k *g *ch _E → š ž š''
 
*''*k *g *ch _E → š ž š''
 
=Gitryjski=
 
{{Język
 
|kolor=#33CC33
 
|nazwa=język gitryjski
 
|nazwa własna=гітрісо зонӥзъ
 
|klasyfikacja=
 
|alfabet=cyrylica gitryjska
 
| twórca = [[User:Emil|Emil]] (w 2022)
 
|cel = Na potrzeby prywatnego konwerldu
 
| typologia u = fleksyjny
 
| conlanger1 = ''gtr.''
 
|tekst jaki=Ojcze nasz (początek)
 
|tekst=''Качѣнъ от вірь сцітос го ѳя̈ля, гр ыц сӥд уг ѳя̈ля, гр ыц чигѣхь зоѳогя, гр фѣлл шкалъ ѳя̈лет дов камрос ех, кёмят готӥ.''
 
}}{{sp}}
 
{{słownik}}
 
 
'''Język gitryjski''' (gtr. ''гітрісо зонӥзъ'' /{{IPA|ˈgʲitʲrʲsɔ ˈzonʲəzɐ}}/) jest językiem z rodziny [[Języki latyskie|latyskich]].
 
 
==Fonologia==
 
===Samogłoski===
 
{| class="wikitable"
 
 
! Przednie
 
! Centralne
 
! Tylne
 
|-
 
! Przymknięte
 
| {{IPA|i}} <''ы, і''>
 
|
 
| {{IPA|u}} <''у, ю''>
 
|-
 
! Półprzymknięte
 
| {{IPA|e}} <''ѣ''>
 
| rowspan=2| {{IPA|ə}} <''и, ӥ''>
 
| {{IPA|o}} <''оу, ёу''>
 
|-
 
! Półotwarte
 
| {{IPA|ɛ}} <''е''>
 
| {{IPA|ɔ}} <''о, ё''>
 
|-
 
! Otwarte
 
|{{IPA|æ}} <''я, я̈''>
 
|{{IPA|ɐ}} <''ъ''>
 
|{{IPA|ɑ}} <''а, ӓ''>
 
|}
 
 
===Spółgłoski===
 
Spółgłoski układają się w pary twarda-miękka
 
{| class="wikitable" style=text-align:center
 
! colspan="2" |
 
!Wargowe
 
!Przedniojęzykowe
 
!Podniebienne
 
!Welarne
 
|- align="center"
 
! colspan="2" | Nosowe
 
|{{IPA|m}} <''м''><br>{{IPA|mʲ}} <''мь''>
 
|{{IPA|n}} <''н''><br>{{IPA|nʲ}} <''нь''>
 
|
 
|[{{IPA|ŋ}}] <''н/г''> <br> [{{IPA|ŋʲ}}] <''нь/гь''>
 
|- align="center"
 
! rowspan="2" |Zwarte
 
!<small>bezdźwięczne</small>
 
|{{IPA|p}} <''п''><br>{{IPA|pʲ}} <''пь''>
 
|{{IPA|t}} <''т''><br>{{IPA|tʲ}} <''ть''>
 
|
 
|{{IPA|k}}  <''к''><br>{{IPA|kʲ}} <''кь''>
 
|-
 
!<small>dźwięczne</small>
 
|{{IPA|b}} <''б''><br>{{IPA|bʲ}} <''бь''>
 
|{{IPA|d}} <''д''><br>{{IPA|dʲ}} <''дь''>
 
|
 
|{{IPA|g}} <''г''><br>{{IPA|gʲ}} <''гь''>
 
|- align="center"
 
! rowspan="2" | Afrykaty
 
!<small>bezdźwięczne</small>
 
|
 
|{{IPA|t͡s}} <''ц''><br>{{IPA|t͡sʲ}} <''ць''>
 
|{{IPA|t͡ʃ}} <''ч''><br>{{IPA|t͡ɕ}} <''чь''>
 
|
 
|-
 
!<small>dźwięczne</small>
 
|
 
|{{IPA|d͡z}} <''ѕ''><br>{{IPA|d͡zʲ}} <''ѕь''>
 
|{{IPA|d͡ʒ}} <''џ''><br>{{IPA|d͡ʒ}} <''џь''>
 
|
 
|- align="center"
 
! rowspan="2" | Szczelinowe
 
!<small>bezdźwięczne</small>
 
|{{IPA|f}} <''ф, ѳ''><br>{{IPA|fʲ}} <''фь, ѳь''>
 
|{{IPA|s}} <''с''><br>{{IPA|sʲ}} <''сь''>
 
|{{IPA|ʃ}} <''ш''><br>{{IPA|ɕ}} <''шь''>
 
|{{IPA|x}} <''х''><br>{{IPA|xʲ}} <''хь''>
 
|-
 
!<small>dźwięczne</small>
 
|rowspan=2|{{IPA|v~w}} <''в''><br>{{IPA|vʲ~wʲ}} <''вь''>
 
|{{IPA|z}} <''з''><br>{{IPA|zʲ}} <''зь''>
 
|{{IPA|ʒ}} <''ж''><br>{{IPA|ʑ}} <''жь''>
 
|
 
|- align="center"
 
! colspan="2" | Drżące, półsamogłoski
 
| {{IPA|r}} <''р''><br>{{IPA|rʲ}} <''рь''>
 
| {{IPA|j}} <''й, ј''>
 
|
 
|-
 
! colspan="2" | Boczne
 
|
 
| {{IPA|l}} <''л''><br>{{IPA|lʲ}} <''ль''>
 
|
 
|
 
|}
 
Najczęściej /j/ zapisuje się przez ''й''. Dotyczy to pozycyj:
 
*przed spółgłoską;
 
*na końcu wyrazu;
 
*interwokalicznie, jeżeli występowanie jest spowodowane zderzeniem dwóch morfemów, który pierwszy kończy się na ''й'' (np. ''вежейорр < вежей + орр'' "gaz ziemny").
 
Spółgłoska /j/ jest zapisywana przez ''ј'' w pozycjach przed /ɐ/, /ɛ/ i /e/, także interwokalicznie. Przed resztą samogłosek nie jest zapisywana, ale jest oddawana literami jotowanymi (''ӓ ё ёу ӥ і ю я̈'') - nie dotyczy to złożeń (np. ''вежейорр'' zamiast ''вежеёрр'').
 
 
Rozróżnienie '''ф-ѳ''' ma charakter etymologiczny - ''ф'' oznacza /f/ z pralatyskiego *f, zaś ''ѳ'' z pralatyskich ''*h'' i ''*ħ''.
 
  
 
=Języki dromskieskie=
 
=Języki dromskieskie=

Aktualna wersja na dzień 19:58, 15 sie 2022

Język hurr durr

Jeden z języków północnodarkajskich.

Fonologia

Samogłoski

Przednie Środkowe Tylne
Płaskie Zaokrąglone
Przymknięte ɪ iː (i í) ʏ yː (ü ű) ᵿ (ue) ʊ uː (u ú)
Średnie ɛ eː (e é) œ øː (ö ő) ɔ oː (o ó)
Otwarte ɛː (ä) a ɑː (a á)

Dyftongi

Zakończone na i̯ Zakończone na y̯ Zakończone na u̯
Przymknięte ʊi̯ (ě)[1] iu̯ (iu)
Średnie ɛi̯ (ei) œy̯ (eu) ɔu̯ (ou)
Otwarte ai̯ (ai) au̯ (au)

Spółgłoski

Wargowe Zębowe Przedniojęzykowe Podniebienne Welarne Krtaniowe
Nosowe m (m) n (n)
Zwarte bezdźwięczne p (p) t (t) k (k)
dźwięczne b (b) d (d) g (g)
Afrykaty bezdźwięczne (pf ()) ts (c)
dźwięczne dz (z)
Szczelinowe bezdźwięczne f (f) θ (þ) s (s) ʃ (š) x (ch) h (h)
dźwięczne v (v) ð (ð) z (ȥ) z (ž) ɣ (gh)
Drżące r (r)
Boczne, Półsamogłoski ɫ̪ (ł) l (l) j (j) w (w, ł)

Dźwięk występował tylko w wczesnym okresie rozwoju, później został zastąpiony przez f w nagłosie oraz w innych pozycjach przez pp w dialektach północnych i ff w południowych. Podobnie z nie-przedsamogłoskowym ł, które po początkowej odrębności połączyło się z w. Nadal pozostało niezmienione przed samogłoskami.

Dźwięk r nie-przed samogłoskami był wokalizowany do [ɐ̯], by tworzyć dyftongi i tryftongi. Te drugie potem zaczęły często opuszczać drugi element niezgłoskotwórczy, czyli właśnie r. Niektóre dialekty przed przedniojęzykowymi zamieniają [ɐ̯] na retrofleksje, np. rd /rd/ [ɖ] < [ɐ̯d].

Rozwój fonologiczny

PPD wczesny środkowy nowoczesny
*a a a, aː a, ɑː
*aː aː, æː aː, ɛː ɑː, ɛː, a
œ œ, øː œ, øː
*øː øː øː øː, œ
ɛ ɛ, eː ɛ, eː
*eː ɪː ɪ̈i̯ ʊi̯
ɔ ɔ, oː ɔ, oː
*oː oː, ɔ
ɘ ɘ, ɨː ɪ, iː, e
*ɨ̞ː ɨ̞ː ɨː iː, e
ɵ ɵ, ʉː ʏ, yː, ᵿ
*ʉ̞ː ʉ̞ː ʉː yː, ᵿ
ɪ ɪ, iː ɪ, iː
*iː iː, ɪ
ʊ ʊ, uː ʊ, uː
*uː uː, ʊ
ᵿ, ə ᵿ, Ø ᵿ, Ø
*ai ai, eː ai, eː ai, eː, ɛ
*au au, oː au, oː au, oː, ɔ
*iu iu, yː iu, yː iu, yː, ʏ
  • rő < ráá, ghó < yoo
  • paþ, kwaþ < quaþ
  • üv < ǫv
  • ðiu < ðiu, šiṗṗ < šipf
  • jó < joo
  • ves < es

Nadbużański

  • *tj *dj → c´ dz´
  • *TelT → TolT
  • *C_E → C´
  • *o- *ǫ- → vo- vǫ-
  • *ę *ǫ → ą (z zachowaniem miękkości)
  • *ě → a (z zachowaniem miękkości)
  • *ol ol´ → öl öl´
  • *´l̥´_T → ´l̥ (przed twardymi przedniojęzykowymi)
  • *T´erT TorT TölT → T´er´eT ToroT TölöT
  • *´ь̥ ъ̥ → ´e a
  • *´ь̯ ъ̯ → ´Ø Ø (z wydłużeniem zastępczym po niebezdźwięcznych oraz c č š)
  • *c´ dz´ → c dz
  • *V_g_V → ʁ → r
  • *r´ → ř
  • ściągnięcie samogłosek w grupach z jotą: VjV > Vː, aje → ē, oje → ō, oją → ą̄ itd.
    • ь̥jь̯ ъ̯jь̯ → ī ȳ
  • *l̥ *´l̥ *´l̥´ *r̥ *´ř̥ → ol ´ol ´el´ yr ´iř
  • *v → w (ale *v´ → v´)
  • Miękki przegłos (_P)
    • *o *ō → ö ȫ
    • *a *ā → e ē
    • *ą *ą̄ → ę ę̄
    • *e → ė
  • *č *š *ž → c s z
  • *y *ȳ K_ → i ī
  • *n´ *t´ *d´ *s´ *z´ *l´ → ń ť ď ś ź ĺ
  • chc → cc → č
  • Zanik iloczasu
    • *ī, *ȳ, *ū → ei, oi /œɪ̈/, au
    • *ē *ȫ *ō *ā → é ő ó á
    • *ˊę̄_P → į
    • *ą̄ ę̄ → ą́ → ǫ
  • *v´ → v
  • *m´ *b´ *p´ _[!P #] → m b p
  • *k *g *ch S_E→ č dž š
  • *k *g *ch _E → š ž š

Języki dromskieskie

Rodzina języków dromskieskich obejmuje języki latyskie, lagijskie oraz danijskie (wszystkie nazwy pochodzą od słowa "człowiek" w jednym z przedstawicieli). Pierwsze dwie grupy są też określane jako języki zalan lub zalaniczne, a trzecia jako sölan lub sölaniczne ("ciecz" w hoczebozkim i ???) ze względu na to, że w tych pierwszych niektóre *s stały się głoską *z.

Wszystkie języki z tej rodziny charakteryzują się cechami takimi jak obecność tzw. czwartej osoby, bogaty system spółgłoskowych oraz tendencje do trwałego umieszczania podmiotu na początku zdania (szyki SVO, SOV oraz S1).

Cechy dalszych członków:

  • języki zalaniczne: tzw. Prawo Sëjelïmnla, czyli rozwój *s na początku wyrazu do *z gdy po samogłosce w tej samej sylabie był sonorat, np. *saleanɯʀ → *zalän oraz *zalä̆nə, *singvusɯ → *zingvuz oraz *züngŏˀz, a także rozwój dyftongów harmonijnych w głoski typu ä ö ü.
    • języki latyskie: dyftongizacja *ė > *jō, palatalizacja spółgłosek przy jocie i zanik trójdzielności w większości przypadków;
    • języki lagijskie: powstaje akcentu tonicznego lub nawet fonemicznego tonu, całkowita monoftongizacja oraz powstanie nowych dyftongów przez metatezę j i w, rozbudowanie modalności koniugacji;
  • języki sölaniczne (danijskie): brak Prawa Sëjelïmnla, powstanie gradacji spółgłoskowej, rozwój dyftongów harmonijnych w zbitki typu ju.
Przednie Centralne Tylne
Wysokie i iː <i ī> ə əː <ɯ ɯ̄> u uː <u ū>
Półwysokie e̝ː <ė>
Średnie e eː <e ē> o oː <o ō>
Niskie a aː <a ā>

Dyftongi: ai, āi, au, āu, ea, eā, eo, eō, iu, iū

Tryftongi: eai, eāi, eau, eāu

Wargowe Laminalne Welarne Labiowelarne Gardłowe Krtaniowe
Nosowe m <m> n <n> ŋ <ŋ> ŋʷ <ŋʷ>
Zwarte bezdźwięczne p <p> t <t> k <k> <>
dźwięczne b <b> d <d> g <g> <>
Szczelinowe bezdźwięczne f <f> s <s> ɬ <ś> x <x> <> ħ <ħ> h <h>
dźwięczne ɮ <ź> ʁ~ʀ <ʀ> ʕ <>
Drżące, półsamogłoski r <r> j <j> w <w>
Boczne l <l>

Porównanie

Liczebniki

pradromskieski hoczebozki gitryjski (transkrypcja) omnijski centrolagijski
kwolɯ̄
/kwoləː/
"zero, nic"
quol
/kʷol/
kolë
kol

/kɔl(ə)/
pol
/pɔl/
koùle
/kòu̯lə/
ḫeākɯ
/ʕe̯aːkə/
"jeden"
jhęk
/ʕɛg/
jeg
/jɛg/
jäg
/jag/
hä̂g
/hǽj/
biurɯ
/by̯urə/
"dwa"
bür
/byr/
biër
/bʲər/
byr
/bʏr/
bȕrez
/bỳrəj/
wiʀɯ
/wiʁə/
"trzy"
wie
/wie̯/

/vʲij/
wei
/wei̯/
wêr
/wér/
sohʀɯ
/sohʁə/
"cztery"
zo
/zo/
zofj
/zɔfʲ/
zoch
/zɔx/
zòh
/zòə̯/
peaisɯ
/pe̯ai̯sə/
"pięć"
peis
/pɛi̯z/
pies
/pʲɛs/
pés
/pes/
pêz
/péj/
xʷagɯ
/xʷagə/
"sześć"
chuag
/xʷag/
chog
/xɔg/
fog
/fɔg/
vàg
/vàw/
  1. wymowa głównego dialektu, występują też warianty typu [ɪ̈i̯] [əi̯] czy [ɤi̯]