Użytkownik:Emil/Brudnopis: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m
m (UWAGA! Zastąpienie treści hasła bardzo krótkim tekstem: „=Język Gowojski= '''Język gowojski''' (gow. ''rōr gowoso iknūr'' lub ''rōr gowoso vōrghos'') to jeden z języki naumowski...”)
Znacznik: Zastąpiono
 
Linia 1: Linia 1:
 +
=Język Gowojski=
 +
'''Język gowojski''' (gow. ''rōr gowoso iknūr'' lub ''rōr gowoso vōrghos'') to jeden z [[języki naumowskie|dwuch języków naumowskich]].
  
=Język starozongepajcki=
 
{{Język
 
|kolor=#33CC33
 
|nazwa=Język starozongepajcki
 
|nazwa własna=żongábeiseis eigołł
 
gammasas eigołł
 
|klasyfikacja=Gamajskie
 
* Protogamajski
 
** Grupa Centralna
 
** Grupa Preferyjna
 
*** '''Starozongepajcki'''
 
|alfabet=pismo ideograficzne
 
| twórca = [[User:Emilando|Emilando]] (w 2020), także [[User:Borlach|Borlach]] poprzez [[Język_protogamajski|protogamajski]] (2018)
 
|szyk zdania =SOV
 
}}{{sp}}
 
'''Język starozongepajcki''' (starozongepajcki ''żongábeiseis eigołł'' /{{IPA|'zo̞nɣɞ̜be̞ɪ̯se̞ɪ̯s 'e̞ɪ̯ɣo̞ɮ}}/ "język zachodzącego słońca", także ''gammasas eigołł'' /{{IPA|'ɣɑ̈mːɑ̈sɑ̈s 'e̞ɪ̯ɣo̞ɮ}}/ "język (proto)gamajski") był wczesną wersją [[język_zongepajcki|języka zongepajckiego]], choć zaświadczoną pismem ideograficznym, to z powodu nieodszyfrowania znaków ręcznie rekonstruowana na podstawie procesów, które zaszły do języka klasycznego od rekonstrukcji [[język_protogamajski|j. protogamajskiego]] i metodą porównawczą. Wywodzi się od protogamajskiego i jest bardzo do niego zbliżony.
 
  
==Nazwa==
+
==Wypocinki==
Nazwa '''*żongábeiseis eigołł''' wywodzi się od protogamajskiego słowa ''*zaunghaabii'' oznaczającego "zachód słońca". Nazwa oznacza dosłownie "język zachodzącego słońca". Z czasem dawne słowo '''*żona''' (od pɣ. ''*zauna'') "zachód" zaczęłno nabierać znaczenia "dom, siedziba, ojczyzna", zaś  '''*żongábei''' (pɣ. ''*zaunghaabii'') zaczęło oznaczać "zachód", przez co doszło do zmiany znaczenia nazwy do "język zachodni" i takie znaczenie funkcjonuje do dziś.
+
Długa samogłoska ''ā'' w gowojskim jest rzadka (pierwotne nowe ''ā'' dało ''ō''), występuje w słowach rodzimych tylko przed wargowymi oraz ''r''. Pojawia się jeszcze w zapożyczeniach.
  
Druga nazwa '''*gammasas eigołł''' wywodzi się bezpośrednio od protogamajskiego ''*ghammasas iighaur'', oznaczająca tyle co "język ludzki". To określenie później zanikło wraz z dalszym rozwojem zongepajszczyzny.
+
Inne długie samogłoski są częstsze, ale wydaje się, że ''ē ō'' są bardziej powszechne niż ''aī ī ǖ ū''
 
 
== Stan języka ==
 
=== Fonologia ===
 
Na etapie starozongepajckiego nie ma jeszcze drastycznych różnic od protogamajskiego. Odróżnienie iloczasu przy pomocy ilości trwania głoski zanikło, ale '''*á *ei *ou''' były swojego rodzaju długimi odpowiednikami '''*a *i *u'''. Samogłoski średnie '''*e *o''' były wówczas poza tym systemem, dopiero później '''*e''' zaczęto traktować jako długi odpowiednik '''*o''' (być może pod wpływem coraz bardziej przedniej wymowy '''*á''').
 
 
 
Protogamajska spółgłoska '''*ħ''' zaczyna być wymawiana jako '''*ch''' [{{IPA|x}}] i ukończył się [[Język zongepajcki/Slotacyzm|slotacyzm]] (przejście krótkiego '''*r''' > '''*łł''' [{{IPA|ɮ}}]). [[Język_zongepajcki/Pierwsza_przesuwka_zongepajcka|Pierwsza przesuwka]] jeszcze się nie odbyła. Możliwe jest również, że już wtedy utracił geminaty '''*jː''' i '''*wː''', ale raczej zanikły one dopiero po pierwszej przesuwce.
 
 
 
{| class=wikitable
 
! rowspan=1|
 
! colspan=1|Przednie
 
! colspan=1|Środkowe
 
! colspan=1|Tylne
 
|-
 
|-align=center class=small
 
|-align=center
 
!Przymknięte
 
|*{{IPA|i}} || || *{{IPA|u}}
 
|-align=center
 
!Średnie
 
|*{{IPA|e}}||||*{{IPA|o}}
 
|-align=center
 
!Półotwarte
 
|||*{{IPA|ɞ̜}}||
 
|-align=center
 
!Otwarte
 
|||colspan="2"|*{{IPA|ɑ̈}}
 
|-align=center
 
|}
 
Dyftongi: '''*ei''', '''*ou'''
 
{| class="wikitable" style=text-align:center
 
! colspan="2" |
 
!Wargowe
 
!Zębowe
 
!Dziąsłowe
 
!Podniebienne
 
!Welarne
 
!Języczkowe
 
!Gardłowe
 
|- align="center"
 
! colspan="2" | Nosowe
 
|*{{IPA|m}}, *{{IPA|mː}}
 
|colspan="2"|*{{IPA|n}}, *{{IPA|nː}}
 
|
 
|
 
|
 
|
 
|- align="center"
 
! rowspan="2" |Zwarte
 
!<small>bezdźwięczne</small>
 
|*{{IPA|p}}     
 
|colspan="2"| *{{IPA|t}}
 
|
 
|*{{IPA|k}} 
 
|*{{IPA|q}} 
 
|
 
|-
 
!<small>dźwięczne</small>
 
|*{{IPA|b}}
 
|colspan="2"| *{{IPA|d}}
 
|
 
|*{{IPA|g}}
 
|
 
|
 
|- align="center"
 
! rowspan="2" | Szczelinowe
 
!<small>bezdźwięczne</small>
 
|*{{IPA|f}}     
 
|*{{IPA|θ}}, *{{IPA|s}}
 
|
 
|
 
|*{{IPA|x}}
 
|
 
|*{{IPA|h}}
 
|-
 
!<small>dźwięczne</small>
 
|
 
|*{{IPA|ð}}, *{{IPA|z}}
 
|
 
|
 
|*{{IPA|ɣ}}
 
|
 
|
 
|- align="center"
 
! colspan="2" | Drżące
 
|
 
|colspan="2"| *{{IPA|rː}}
 
|
 
|
 
|
 
|
 
|-
 
! colspan="2" | Boczne, Półsamogłoski
 
|
 
|*{{IPA|ɫ}}, *{{IPA|ɫː}}
 
|*{{IPA|ɮ}}
 
|*{{IPA|j}}, (*{{IPA|jː}})
 
|*{{IPA|w}}, (*{{IPA|wː}})
 
|
 
|
 
|}
 
====Transkrypcja====
 
Transkrypcja jest oparta na transkrypcji zongepajckiego klasycznego z dodatkiem kilku znaków użytych w potomkach i wyjątkowego znaku '''á'''.
 
{| cellspacing="5" style="text-align: center;"
 
|- style="font-size: 2.0em;"
 
|  '''a'''  ||  '''á'''  ||  '''b'''  || '''d'''  ||  '''dj''' ||  '''e'''  ||  '''f'''  ||  '''g'''  ||  '''h'''  ||  '''ch'''  ||  '''i''' ||  '''ei'''  || '''j''' ||  '''k'''  ||  '''ķ'''
 
|-
 
| [{{IPA|ɑ̈}}] || [{{IPA|ɞ̜}}] || [{{IPA|b}}] || [{{IPA|d}}] || [{{IPA|ð}}] || [{{IPA|e̞}}] || [{{IPA|f}}] || [{{IPA|ɣ}}] || [{{IPA|h}}] || [{{IPA|x}}] || [{{IPA|i}}] || [{{IPA|e̞ɪ̯}}] || [{{IPA|j}}] || [{{IPA|k}}] || [{{IPA|g}}]
 
|- style="font-size: 2.0em;"
 
|  '''l'''  ||  '''ł'''  ||  '''łł'''  || '''m'''  ||  '''n'''  ||  '''o''' ||  '''p'''  ||  '''r'''  ||  '''s'''  ||  '''t'''  ||  '''tj'''  ||  '''u'''  ||  '''ou'''  ||  '''w'''  || '''ż'''
 
|-
 
| [{{IPA|ɫː}}] || [{{IPA|ɫ}}] ||  [{{IPA|ɮ}}] ||[{{IPA|m}}] || [{{IPA|n}}] || [{{IPA|o̞}}] || [{{IPA|p}}] || [{{IPA|rː}}] || [{{IPA|s}}] ||  [{{IPA|t}}] ||  [{{IPA|θ}}] || [{{IPA|u}}] || [{{IPA|o̞ʊ̯}}] || [{{IPA|w}}] || [{{IPA|z}}]
 
|}
 
 
 
===Gramatyka===
 
====Harmonia samogłosek w afiksach====
 
Odziedziczona od protogamajskiego, pierwsza samogłoska afiksu musi się zgadzać z ostatnią samogłoską rdzenia.
 
* *i *ei ↔ *i *ei
 
* *u *ou ↔ *u *ou
 
* *a *á ↔ *a *á
 
* *e ↔ *e
 
* *o ↔ *o
 
W przypadku *a, *i, *u samogłoski może się zmienić w zależności od wymaganej długości. Samogłoski *e, *o nie miały długich odpowiedników, więc zawsze otrzymywały te same samogłoski. Dopiero później *e stanie się funkcjonalnie długim *o.
 
 
 
==== Możliwe alternacje ====
 
Mogły się pojawiać alternacje *a – *á, *i – *ei, *u – *ou, *łł – *r.
 
 
 
==== Przypadki ====
 
Język starozongepajcki odziedziczył 8 przypadków z protogamajskich 12: mianownik, dopełniacz, biernik, miejscownik, ablatyw, allatyw, innesyw, wołacz.
 
 
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
! Przypadek
 
! Sufiks
 
! *gamma – człowiek
 
! *hitłá – kapłan, guślarz
 
! *waqadun – koń
 
|-
 
| 1. m
 
| -ø
 
| *gamma
 
| *hitłá
 
| *waqadun
 
|-
 
| 2. d
 
| *-(w)_
 
| *gamma'''wa'''
 
| *hitłá'''wa'''
 
| *waqadun'''u'''
 
|-
 
| 3. b
 
| *-(j)_s
 
| *gamma'''jas'''
 
| *hitłá'''jis'''
 
| *waqadun'''us'''
 
|-
 
| 4. mj
 
| *-há/*''-h_''<ref>Problem w rekonstrukcji, pierwotnie afiks musiał podlegać harmonii, ale we wszystkich zongepajckich jest jednolite *-há/-hě/-hä</ref>
 
| *gamma'''há'''
 
| *hitłá'''há'''
 
| *waqadun'''há'''
 
|-
 
| 5. a
 
| *-(_)ku
 
| *gamma'''ku'''
 
| *hitłá'''ku'''
 
| *waqadun'''uku'''
 
|-
 
| 6. al
 
| *-(ķ)uk
 
| *gamma'''ķuk'''
 
| *hitłá'''ķuk'''
 
| *waqadun'''uk'''
 
|-
 
| 7. i
 
| *-s_
 
| *gamma'''sa'''
 
| *hitłá'''sa'''
 
| *waqadun'''su'''
 
|-
 
| 8. w
 
| *-(_)q_²
 
| *gamma'''qá'''!
 
| *hitłá'''qá'''!
 
| *waqadun'''uqou'''!
 
|}
 
 
 
== Wyznaczenie granicy pomiędzy starozongepajckim i średniozongepajckim ==
 
Zazwyczaj za umowną granicę tych dwóch okresów uznaje się ukończenie drugiej fazy I przesuwki – powoduje ona mocne zmienienie fonetyki, co można uznać za koniec okresu starozongepajckiego, który był zbliżony do protogammajskiego. Wtedy zapewnie również w wielu djalektach '''á''' uległo delabializacji i zaczęło się przesuwać do przodu.
 
 
 
= Zbieram dane gammajskich tu =
 
== Spółgłoski ==
 
===Spółgłoski protogammajskie===
 
{| class="wikitable" style=text-align:center
 
! colspan="2" |
 
!Wargowe
 
!Zębowo-dziąsłowe
 
!Podniebienne
 
!Welarne
 
!Języczkowe
 
!Gardłowe
 
|- align="center"
 
! rowspan="2" |Nosowe
 
!<small>zwykłe</small>
 
|{{IPA|m}}
 
|{{IPA|n}}
 
|
 
|
 
|
 
|
 
|- align="center"
 
!<small>geminaty</small>
 
|{{IPA|mː}}
 
|{{IPA|nː}}
 
|
 
|
 
|
 
|
 
|- align="center"
 
! rowspan="2" |Zwarte
 
!<small>bezdźwięczne</small>
 
|{{IPA|p}}     
 
|{{IPA|t}}
 
|
 
|{{IPA|k}} 
 
|{{IPA|q}}
 
|
 
|-
 
!<small>dźwięczne</small>
 
|{{IPA|b}}
 
|{{IPA|d}}
 
|
 
|{{IPA|g}}
 
|
 
|
 
|- align="center"
 
! rowspan="2" | Szczelinowe
 
!<small>bezdźwięczne</small>
 
|{{IPA|f}}     
 
|{{IPA|θ}} {{IPA|s}}
 
|
 
 
|
 
|{{IPA|h}} {{IPA|ħ}}
 
|-
 
!<small>dźwięczne</small>
 
|
 
|{{IPA|ð}} {{IPA|z}}
 
|
 
|{{IPA|ɣ}}
 
|
 
|
 
|- align="center"
 
! rowspan="2" | Drżące
 
!<small>zwykłe</small>
 
|
 
|{{IPA|r}}
 
|
 
|
 
|
 
|
 
|- align="center"
 
!<small>geminaty</small>
 
|
 
|{{IPA|rː}}
 
|
 
|
 
|
 
|
 
|- align="center"
 
! rowspan="2" | Aproksymanty
 
!<small>zwykłe</small>
 
|
 
|{{IPA|l}}
 
|{{IPA|j}}
 
|{{IPA|w}}
 
|
 
|
 
|- align="center"
 
!<small>geminaty</small>
 
|
 
|{{IPA|lː}}
 
|{{IPA|jː}}
 
|{{IPA|wː}}
 
|
 
|
 
|}
 
 
 
===Spółgłoski zongepajckie===
 
{| class="wikitable" style=text-align:center
 
! colspan="2" |
 
!Wargowe
 
!Zębowe
 
!Dziąsłowe
 
!Podniebienne
 
!Welarne
 
!Języczkowe
 
!Gardłowe
 
|- align="center"
 
! colspan="2" | Nosowe
 
|{{IPA|m}}
 
|{{IPA|n}}
 
|
 
|{{IPA|ɲ}}
 
|
 
|
 
|
 
|- align="center"
 
! rowspan="2" |Zwarte
 
!<small>bezdźwięczne</small>
 
|{{IPA|p}}     
 
|{{IPA|t}}
 
|
 
|
 
|{{IPA|k}} 
 
|
 
|
 
|-
 
!<small>dźwięczne</small>
 
|{{IPA|b}}
 
|{{IPA|d}}
 
|
 
|
 
|
 
|
 
|
 
|- align="center"
 
! rowspan="2" | Afrykaty
 
!<small>bezdźwięczne</small>
 
|{{IPA|pf}}     
 
|{{IPA|ts}}
 
|{{IPA|tʃ}}
 
|({{IPA|tɕ}})
 
|{{IPA|kx}}
 
|
 
|
 
|-
 
!<small>dźwięczne</small>
 
|
 
|({{IPA|dz}})
 
|({{IPA|dʒ}})
 
|
 
|
 
|
 
|
 
|- align="center"
 
! rowspan="2" | Szczelinowe
 
!<small>bezdźwięczne</small>
 
|{{IPA|f}}     
 
|{{IPA|s}}
 
|{{IPA|ʃ}}
 
|{{IPA|ç}}
 
|{{IPA|x}}
 
|{{IPA|χ}}
 
|{{IPA|h}}
 
|-
 
!<small>dźwięczne</small>
 
|
 
|{{IPA|ð}}, {{IPA|z}}
 
|{{IPA|ʒ}}
 
|
 
|{{IPA|ɣ}}
 
|
 
|
 
|- align="center"
 
! colspan="2" | Uderzeniowe
 
|
 
|{{IPA|ɾ}}
 
|
 
|
 
|
 
|
 
|
 
|-
 
! colspan="2" | Boczne, Półsamogłoski
 
|
 
|{{IPA|ɫ}}
 
|{{IPA|l}}
 
|{{IPA|ʎ}}, {{IPA|j}}
 
|{{IPA|w}}
 
|
 
|
 
|}
 
 
 
===Spółgłoski prachamskie===
 
{| class="wikitable" style=text-align:center
 
! colspan="2" |
 
!Wargowe
 
!Zębowe
 
!Dziąsłowe
 
!Podniebienne
 
!Welarne
 
|- align="center"
 
! colspan="2" | Nosowe
 
|{{IPA|m}}
 
|colspan="2"|{{IPA|n}}
 
|
 
|
 
|- align="center"
 
! rowspan="2" |Zwarte
 
!<small>przydechowe</small>
 
|{{IPA|pʰ}}     
 
|colspan="2"|{{IPA|tʰ}}
 
|
 
|{{IPA|kʰ}} 
 
|-
 
!<small>nieprzydechowe</small>
 
|{{IPA|p}}
 
|colspan="2"|{{IPA|t}}
 
|
 
|{{IPA|k}}
 
|- align="center"
 
! rowspan="2" | Szczelinowe
 
!<small>przydechowe</small>
 
 
|{{IPA|sʰ}}
 
|{{IPA|ɬʰ}}
 
|
 
|
 
|-
 
!<small>nieprzydechowe</small>
 
|{{IPA|f}}
 
|{{IPA|s}}
 
|{{IPA|ɬ}}
 
|
 
|{{IPA|x}}
 
|- align="center"
 
! colspan="2" | Drżące
 
|
 
|colspan="2" | {{IPA|r}}
 
|
 
|
 
|-
 
! colspan="2" | Boczne, Półsamogłoski
 
|
 
|colspan="2" | {{IPA|l}}
 
|{{IPA|j}}
 
|{{IPA|w}}
 
|}
 
 
 
== Ewolucja samogłosek ==
 
{| class="wikitable"
 
!
 
! Zongepajcki
 
! Prachamski
 
! Hawwajski
 
! Onski
 
! Baukut
 
! Prakszapszański
 
! Ngamski
 
! Naumowski
 
|-
 
| *a
 
| a, o (przed r)
 
| a, ą (po nasalizacji), ā (po ponownym wydłużeniu)
 
| a, ã (po nasalizacji), e (przed jotą), ë (na końcu wyrazu)
 
| rowspan="8" | [[Ideologia_Przegłosów|Emm]]
 
| rowspan="2" | a
 
| (ʰ)a
 
| a
 
| å, au (po ponownym wydłużeniu)
 
|-
 
| *ā
 
| ě, e (przed r)
 
| o, ǫ (po nasalizacji), ō (po ponownym wydłużeniu)
 
| e (przed sylabą z i), o (gdzie indziej)
 
| (ʰ)e, (ʰ)o
 
| ā
 
| a, ai (po ponownym wydłużeniu)
 
|-
 
| *i
 
| i
 
| i, į (po nasalizacji), ī (po ponownym wydłużeniu)
 
| i (pod akcentem), ẽ (po nasalizacji), ë (nieakcentowane), Ø (po akcencie)
 
| e
 
| i
 
| i
 
| e, i (po ponownym wydłużeniu i przed protogamajskim *r)
 
|-
 
| *ī
 
| ai
 
| ei, ęi (po nasalizacji), ēi (po ponownym wydłużeniu)
 
| e
 
| i
 
| e
 
| e
 
| i (pod akcentem i po ponownym wydłużeniu), ë (krótkie nieakcentowane, zanika w zamkniętych sylabach)
 
|-
 
| *u
 
| u, a (przed l)
 
| u, ų (po nasalizacji), ū (po ponownym wydłużeniu)
 
| u (pod akcentem), õ (po nasalizacji), ë (nieakcentowane), Ø (po akcencie)
 
| o
 
| u
 
| u
 
| o, u (po ponownym wydłużeniu), a (przed r), ai (wydłużone przed r), ü (przed protogamajskim *r)
 
|-
 
| *ū
 
| au
 
| ou, ǫu (po nasalizacji), ōu (po ponownym wydłużeniu)
 
| o
 
| i
 
| o
 
| ô
 
| ü (pod akcentem i po ponownym wydłużeniu), ë (krótkie nieakcentowane, zanika w zamkniętych sylabach)
 
|-
 
| *ai
 
| e, o (po m)
 
| e, ę (po nasalizacji), ē (po ponownym wydłużeniu)
 
| e
 
| e
 
| ae
 
| ē
 
| ai, au (po *w), å (w grupie vai!P-), o (w grupie vaiP-)
 
|-
 
| *au
 
| o, ě (po r)
 
| o, ǫ (po nasalizacji), ō (po ponownym wydłużeniu)
 
| o
 
| o
 
| ao
 
| ơ
 
| au, å (w grupie vai!P-), o (w grupie vaiP-)
 
|}
 
 
 
==Przypisy==
 

Aktualna wersja na dzień 20:05, 10 wrz 2020

Język Gowojski

Język gowojski (gow. rōr gowoso iknūr lub rōr gowoso vōrghos) to jeden z dwuch języków naumowskich.


Wypocinki

Długa samogłoska ā w gowojskim jest rzadka (pierwotne nowe ā dało ō), występuje w słowach rodzimych tylko przed wargowymi oraz r. Pojawia się jeszcze w zapożyczeniach.

Inne długie samogłoski są częstsze, ale wydaje się, że ē ō są bardziej powszechne niż aī ī ǖ ū