Język proto-miteńsko-kadońsko-zireski

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Język proto-miteńsko-kadońsko-zireski (w skrócie PMKZ) - język, używany przez praprzodków Mitengów, Kadończyków i Ziregów. Z języka PMKZ powstały dwa następujące prajęzyki:

Dźwięki

Samogłoski

  • i u
  • e ē o ō
  • a

Spółgłoski

  • m (m̌?) n ň
  • p b t d k g ʔ
  • s š ś h
  • c č ć
  • w r l j

Akcent

Akcent na pierwszej sylabie.

Struktura sylaby

Ogólna struktura sylaby to V, VS, CV, CVS, przy czym S to /s š ś h/.

Gramatyka

Zaimek

Forma Sg. PL
I II III I II III
m f n
Nom. m̌i ši ōs ohi oti moda oša
Gen. m̌ihi šihi oši ohiši oči mema hima oma
Dat. miśa šiśa omi ohimi otimi mebu hibu obu
Acc. mini šini oci ohiti otiiti moti huti ohiti
Abl. miňi šiňi oňu ohiňu otiňu mori huri ori

Zaimki pytające

Forma Deklinacja
Kto Co?
Nom. m̌a kos
Gen. m̌aši koši
Dat. mami komi
Acc. mati koti
Abl. maňu koňu

Rzeczownik

Rzeczowniki były rozdzielone na pięć klas deklinacyjnych. Większość z nich kończyła się samogłoską. Większość deklinacji nie miało przypisanego do siebie rodzaju, wyjątkiem była deklinacja IV, do której należały tylko rzeczowniki rodzaju żeńskiego, często utworzone od rzeczowników rodzaju męskiego.

Forma Deklinacja
I II III IV V
Sg. Nom. -i -u -a -hi -s
Gen. -iši -uši -aši -ši -ši
Dat. -imi -umi -ami -mi -mi
Acc. -iti -uti -ati -ti -ci
Abl. -iňu -uňu -aňu -ňu -ňu
Pl. Nom. -ija -uja -aja -ja -ša
Gen. -ima -uma -ama -ma -ma
Dat. -ibu -ubu -abu -bu -bu
Acc. -ihi -ihi -ahi -hiti -hiti
Abl. -iri -uri -ari -ri -ri

Czasownik

Forma Samogłoskowa Spółgłoskowa
-i- -u- -a- -e- -o- -C- -S-
Czas teraźniejszy
Sg. I -im̌i -um̌i -am̌i -em̌i -om̌i -Cem̌i -Sm̌i
II -iʔa -uʔa -aʔa -eʔa -oʔa -Ceʔa -Sʔa
III -i -u -a -e -o -Ce -S
Pl. I -iši -uši -aši -eši -oši -Coši -Sši
II -iha -uha -aha -eha -oha -Cha -Sha
III -iša -uša -aša -eša -oša -Coša -Sša
Czas przeszły
Sg. I -ida -uda -ada -eda -oda -Coda -Sda
II -idaha -udaha -adaha -edaha -odaha -Codaha -Sdaha
III -idi -udi -adi -edi -odi -Codi -Sdi
Pl. I -iči -uči -ači -eči -oči -Coči -Sči
II -iša -uša -aša -eša -oša -Coša -Sša
III -iča -uča -ača -eča -oča -Coča -Sča
Tryb rozkazujący
Sg. II -idi -udi -adi -edi -odi -Codi -Sdi
Pl. II -idiši -udiši -adiši -ediši -odiši -Codiši -Sdiši
Formy nieosobowe
Bezokolicznik -iʔahi -uʔahi -aʔahi -eʔahi -oʔahi -Ceʔahi -Sʔahi
Im. czynny -ili -uli -ali -eli -oli -Coli -Sli
Im. bierny -idi -udi -adi -edi -odi -Codi -Codi
Im. zwrotny -ići -ući -aći -eći -oći -Ceći -Ceći

Aspekt

Aspekty zaznaczane są za pomocą prefiksów dołączanych do czasownika:

  • Ø - imperfekt;
  • sa- - perfekt;
  • ha- - aoryst.

Słownik

  • Polski - Pra - X
  • ja - ňi
  • ty, pan/pani - šu
  • on - ki
  • my - vaji
  • wy, państwo - šaji
  • oni - kaji
  • to - tiā
  • tamto - tiā - tiā
  • tu - šusi
  • tam - šusi - šusi
  • kto - vūši
  • co - disi
  • gdzie - musi
  • kiedy - čājusi
  • jak - kū
  • nie - īva~īja~ti -
  • wszystko - duri
  • dużo, wiele - āviri
  • kilka, trochę - ňiā
  • mało - ubā
  • inny - ini
  • jeden - kuňā
  • dwa - čujā
  • trzy - kivā
  • cztery - īci
  • pięć - ūvi
  • wielki - vabi
  • długi - ilā'u
  • szeroki - mara
  • gęsty - cābu
  • ciężki - vīcu
  • mały - āru
  • krótki - āčā
  • wąski - āniru
  • cienki - gisu
  • kobieta - śīśā
  • mężczyzna - tu
  • człowiek - nuji
  • dziecko - čiju
  • żona - bīku
  • mąż - uvuňu
  • matka - bibi
  • ojciec - ičā
  • zwierzę - mīri
  • ryba - ālā
  • ptak - śīgi
  • pies - imīmi
  • wesz - čuku
  • wąż - īki
  • robak, czerw - ūbusi
  • drzewo - gā
  • las - riňābu
  • kij - īmu
  • owoc - rādu
  • ziarno, nasiono, siemię - apā
  • liść - lutici
  • korzeń - pu'u
  • kora - ňīcā
  • kwiat - kiňāsu
  • trawa - ānā
  • sznur - gīvīdi
  • skóra - dīgā
  • mięso - kāru
  • krew - sā'ūgā
  • kość - tibipu
  • tłuszcz - učā
  • jajko, jajo - īňādi
  • róg - ūtu
  • ogon - sipi
  • pióro - luňuśi
  • włos - sīcu
  • głowa - picā
  • ucho - ča'ā
  • oko - īňu
  • nos - īgā
  • usta (plural only) - kičākā
  • ząb - vāšavā
  • język - āpa
  • paznokieć - ciśā
  • stopa - gala
  • noga - vagi
  • kolano - nūrā
  • ręka - nūlulā
  • skrzydło - dāvamā
  • brzuch - kūju
  • wnętrzności (plural only) - abīdu
  • szyja, kark - ūrūdi
  • plecy (plural only) - lūcapi
  • pierś - iňu
  • serce - jīgu
  • wątroba - ūšidu
  • pić - šaśi
  • jeść - sūgici
  • gryźć, kąsać - kiji
  • ssać - ūru
  • pluć - ivā
  • wymiotować - aňā
  • dmuchać, dąć, wiać - pimū
  • oddychać - ūpaňu
  • śmiać się - sūbu
  • widzieć - šu
  • słyszeć - asī
  • wiedzieć, znać - šušu
  • myśleć - iňa
  • czuć, wąchać - mulā
  • bać się - ča
  • spać - ī'u
  • żyć - gūdā
  • umierać, umrzeć - ibi
  • zabijać, zabić - ūbī
  • walczyć - pāvā
  • polować - ňīčāpā
  • uderzać - unāšā
  • ciąć, kroić - bulīvā
  • rąbać - duvūsu
  • dźgać, kłuć, bóść - vāda
  • drapać, skrobać - upiśā
  • kopać, ryć - dīrā
  • pływać - ňūňi
  • latać, lecieć - pagūpu
  • iść, chodzić - riri
  • przychodzić, przyjść - śāmušā
  • leżeć - ipā
  • siedzieć - ūdi
  • stać - īnīmā
  • obracać się - āsā
  • padać, paść - inā
  • dawać, dać - cā
  • trzymać, dzierżyć - dumūki
  • ściskać - āsu
  • trzeć - aja
  • myć, prać (clothes) - śulu
  • wycierać - ičari
  • ciągnąć - suranā
  • pchać - ākušā
  • rzucać - ūdunu
  • wiązać - gīšālā
  • szyć - śātu
  • liczyć - vu'ū
  • mówić - sutigā
  • śpiewać - tāgā
  • grać - ibā
  • pływać - ubudi
  • płynąć, ciec - juňā
  • marznąć - asū'ā
  • pęcznieć, puchnąć - gaji
  • słońce - āšā
  • księżyc - nūgi
  • gwiazda - adā
  • woda - ītu
  • deszcz - īmā'ā
  • rzeka - rīsālu
  • jezioro - vupu
  • morze - usumi
  • sól - ja'ālā
  • kamień - ānatu
  • piasek - rāgu
  • kurz, pył - ībačā
  • ziemia - čaku
  • chmura, obłok - badubu
  • mgła - rānīgi
  • niebo - ňagimu
  • wiatr - nāňaśu
  • śnieg - jagamā
  • lód - matū
  • dym - lanagu
  • ogień - dā
  • popiół - śijā
  • palić się - ňišā
  • droga - śūci
  • góra - viniňā
  • czerwony - šami
  • zielony - īpili
  • żółty - ūcu
  • biały - śūčāši
  • czarny - ňāśā
  • noc - ātūňā
  • dzień - tiśatā
  • rok - ašikā
  • ciepły - sārā
  • zimny, chłodny - jā
  • pełny - śānā
  • nowy - pūburā
  • stary - nilapā
  • dobry - cūśu
  • zły - cuka
  • zgniły - jāmu
  • brudny - īšinā
  • prosty - puśu
  • okrągły - ňūnu
  • ostry - lidī'ā
  • tępy - ā'uvā
  • gładki - aśi
  • mokry - ňūpu
  • suchy - dapī
  • poprawny, prawidłowy - aśīdā
  • bliski - vīlapā
  • daleki - jaču
  • prawy - sīśaňi
  • lewy - ūvābā
  • przy, u, na - kū
  • w - īsu
  • z - dū
  • i - ā
  • jeśli, jeżeli - bijūci
  • bo, ponieważ - rūna
  • imię - māśāsi