Język proto-teński

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Język proto-teński
tĭnanaahtusaahł mvahs
[tɘ̆nɐnaːʰtʊsaːt͡ɬʰ ᶬvɐʦʰ]
Typologia: aglutynacyjny, alternacyjny
Utworzenie: Pławjusz (w 2020)
Cel utworzenia: Na potrzeby projektu/konwerldu
Sposoby zapisu: łacińska transkrypcja
Klasyfikacja: Języki teńskie
Kody
Conlanger–1 prt.
Lista conlangów
Nuvola apps bookcase 1 blue.svg.png Zobacz też słownik tego języka.

Język proto-teński jest przodkiem języków teńskich.

Nazwa

"Tĭnanaahtusaahł mvahs" znaczy dosłownie "język nas, którzy usiedliśmy" (siedzieć\INC.PERF-3PL.N-PTCP-GEN język). Prawdopodobnie oznacza to, że Proto-Teńczycy byli ludem osiadłym, w przeciwieństwie do koczowniczych barbarzyńców.

Fonologja

Samogłoski

Ultrakrótkie Krótkie Długie Dyftongi
ɘ̆ (ĭ) ɪ (i) iː (ie) aɪ̯ (ai)
ɵ̆ (ŭ) ʊ (u) uː (uu) aʊ̯ (au)
ə̆ (ĕ) əɪ̯̈ (ĕi)
ɞ̞̆ (ŏ) ɔ (o) oː (oo) oʊ̯ (ou)
ɜ̆ (ă) ɐ (a) aː (aa) eɪ̯ (ei)

Zpółgłoski

Wargowe Zębowe Zębowe syczące Tylnojęzykowe
Nosowe m (m) n (n)
Zwarte Bezdżwięczne p (p) t (t) ʦ (ts) k (k)
Preaspirowane ʰp (hp) ʰt (ht) ʰʦ (hts) ʰk (hk)
Preglottalizowane ˀb (b) ˀd (d) ˀʣ (dz) ˀɡ (g)
Prenasalizowane ᵐb (mb) ⁿd (nd) ⁿʣ (ndz) ᵑɡ (ng)
Szczelinowe Bezdżwięczne f (f) θ (þ) s (s) x (x)
Preaspirowane ʰf (hf) ʰθ () ʰs (hs) ʰx~h (h)
Preglottalizowane ˀv (v) ˀð (ð) ˀz (z) ˀɣ (q)
Prenasalizowane ᶬv (mv) ⁿð () ⁿz (nz) ᵑɣ (nq)
Boczne szczelinowe Bezdżwięczne ɬ (ł)
Preaspirowane ʰɬ ()
Preglottalizowane ˀɮ (łł)
Prenasalizowane ⁿɮ (nłł)
Aproksymanty w (w) l (l) ɾ (r) j (y)

Fonotaktyka

W proto-teńskim strukturą sylaby jest CV(T) gdzie T = /p ʰp f ʰf t ʰt θ ʰθ ɬ ʰɬ ʦ ʰʦ s ʰs k ʰk x h m n w l ɾ j/. Zbitki zpółgłoskowe są niedozwolone.

Alofonja

W wygłosie zpółgłoski /p t ʦ k/ są wymawiane jako /ˀp ˀt ˀʦ ˀk/. Podobnie w wygłosie

  • /f θ ɬ s x/ przechodzą w /ˀp͡f ˀt͡θ ˀt͡ɬ ˀʦ ˀk͡x/͡;
  • /ʰp ʰt ʰʦ ʰk/ przechodzą w /pʰ tʰ ʦʰ kʰ/;
  • /ʰf ʰθ ʰɬ ʰs h/ przechodzą w /p͡fʰ t͡θʰ t͡ɬʰ ʦʰ ʔ͡h/
  • /m n w l ɾ j/ przechodzą w /m̥ n̥ ʍ ɬ ɾ̥ ç/.

Prawo długości

Samogłoska rdzenia/następnej sylaby Samogłoska afiksu
ultrakrótka dyftong
krótka długa
długa krótka
dyftong ultrakrótka

W afiksach "wzdłużonych":

Samogłoska rdzenia/następnej sylaby Samogłoska afiksu
ultrakrótka krótka + n + długa
krótka dyftong
długa długa
dyftong krótka

Morfologja

Czasownik

Negacja

Infiksem przeczenia jest -ĕiy-~-ĕy-.

Aspekty

Czasownik w języku proto-teńskim posiadał 5 aspektów:

  • Statyczny
  • Inceptywny
    • Dokonany
    • Niedokonany
  • Cezatywny
    • Dokonany
    • Niedokonany
Aspekt Ultrakrótka Krótka Długa Dyftong
Statyczny tĕn tĕk nłłĕim hfĕił
Inceptywny dokonany tĭn tik nłłiem hfaił
Inceptywny niedokonany tin tiek nłłaim hfinieł
Cezatywny dokonany tŭn tuk nłłuum hfauł
Cezatywny niedokonany tun tuuk nłłaum hfunuuł

Tryby typu I

Tryby typu I wyrażają sposób, w jaki mówiący dowiedział się o akcji. Istnieje sześć takich trybów:
Wzrokowy – brak afiksu, jest także stosowany gdy żaden tryb nie pasuje

Np.
tĕnouhp – "siedzisz" – mówiący zobaczył siedzącego;

Słuchowy – -aik-~-iek-~-ik-~-ĭk

Np.
tikuukeihp – "przestajesz śpiewać" – mówiący usłyszał to;

Węchowy – -aunz-~-uunz-~-unz-~-ŭnz-

Np.
???

Czuciowy – -eing-~-aang-~-ang-~-ăng-

Np.
nłłangĕimĕht – "to jest gorące" – mówiący poczuł gorąco;

Nieświadka – -ouhts-~-oohts-~-ohts-~-ŏhts-

Np.
hfoohtsiniełĕht – "wybucha pożar" – mówiący usłyszał od kogoś, że tak jest;

Opinji – -ĕim-~-ĕm-

Np.
nłłĕmĕimĕht – "to jest gorące" – opinja mówiącego.

Tryby typu II

Tryby typu II są to tryby w normalnym tego słowa znaczeniu. Istnieje 6 trybów. Orzekający - brak afiksu
Admiratywny – -our-~-oor-~-or-~-ŏr-

Np.
nłłaangorĕimĕht – "to jest gorące" – mówiący jest zaskoczony;

Dezyderatywny – -eihþ-~-aahþ-~-ahþ-~-ăhþ-

Np.
teihþĭneir – "chcę usiąść";

Potencjalny – -aik-~-iek-~-ik-~-ĭk

Np.
tiekĕkaar – "mogę śpiewać";

Necesytatywny – -aumb-~-uumb-~-umb-~-ŭmb-

Np.
hfŭmbaiłĕht – "to musi się zapalić";

Przypuszczający – -out-~-oot-~-ot-~-ŏt-

Np.
tĕmootukoohp – "zaśpiewałabyś".

Tryby II mogą łączyć się ze sobą, np.

tĕimikootukoohp – "mogłabyś zaśpiewać".

Kolejność infiksów

Kolejność infiksów, licząc od lewej do prawej jest następująca:

Negacja - Tryb I - Tryb(y) II.

Podmiot

W proto-teńskim rozróżnia się 3 osoby, 2 liczby i 3 rodzaje, przy czym w trzeciej osobie rozróżnia się wyłącznie utrum oraz nijaki.

Osoba
Końcówka
tĕn – siedzieć tĕk – śpiewać ndĕis – myśleć hfaił – palić się
1sg
m
-eir~-aar~-ar~-ăr
tĕneir tĕkaar ndĕisar hfaiłăr
f
-ein~-aan~-an~-ăn
tĕnein tĕkaan ndĕisan hfaiłăn
n
-eiht~-aaht~-aht~-ăht
tĕneiht tĕkaaht ndĕisaht hfaiłăht
2sg
m
-ouhp~-oohp~-ohp~-ŏhp
tĕnouhp tĕkoohp ndĕisohp hfaiłŏhp
f
-eihp~-aahp~-ahp~-ăhp
tĕneihp tĕkaahp ndĕisahp hfaiłăhp
n
-ĕihp~-ĕhp
tĕnĕihp tĕkĕihp ndĕisĕhp hfaiłĕhp
3sg
u
-auht~-uuht~-uht~-ŭht
tĕnauht tĕkuuht ndĕisuht hfaiłŭht
n
-ĕiht~-ĕht
tĕnĕiht tĕkĕiht ndĕisĕht hfaiłĕht
1pl
m
-anaar~-eir~-aar~-ar
tĕnanaar tĕkeir ndĕisaar hfaiłar
f
-anaan~-ein~-aan~-an
tĕnanaan tĕkein ndĕisaan hfaiłan
n
-anaaht~-eiht~-aaht~-aht
tĕnanaaht tĕkeiht ndĕisaaht hfaiłaht
2pl
m
-onoohp~-ouhp~-oohp~-ohp
tĕnonoohp tĕkouhp ndĕisoohp hfaiłohp
f
-anaahp~-eihp~-aahp~-ahp
tĕnanaahp tĕkeihp ndĕisaahp hfaiłahp
n
-ĕnĕihp~-ĕihp~-ĕihp~-ĕhp
tĕnĕnĕihp tĕkĕihp ndĕisĕihp hfaiłĕhp
3pl
u
-unuuht~-auht~-uuht~-uht
tĕnunuuht tĕkauht ndĕisuuhp hfaiłuhp
n
-ĕnĕiht~-ĕiht~-ĕiht~-ĕht
tĕnĕnĕiht tĕkĕiht ndĕisĕiht hfaiłĕht

Dopełnienie

Osoba
Prefiks
tĕn – siedzieć tĕk – śpiewać ndĕis – myśleć hfaił – palić się
1sg
m
nqou-~nqoo-~nqo-~nqŏ-
nqoutĕn nqootĕk nqondĕis nqŏhfaił
f
nqei-~nqaa-~nqa-~nqă-
nqeitĕn nqaatĕk nqandĕis nqăhfaił
n
nqĕi-~nqĕ-
nqĕitĕn nqĕitĕk nqĕndĕis nqĕhfaił
2sg
m
łłou-~łłoo-~łło-~łłŏ-
łłoutĕn łłootĕk łłondĕis łłŏhfaił
f
łłei-~łłaa-~łła-~łłă-
łłeitĕn łłaatĕk łłandĕis łłăhfaił
n
łłĕi-~łłĕ-
łłĕitĕn łłĕitĕk łłĕndĕis łłĕhfaił
3sg
u
sau-~suu-~su-~sŭ-
sautĕn suutĕk sundĕis hfaił
n
sĕi-~sĕ-
sĕitĕn sĕitĕk ndĕis hfaił
1pl
m
nqonoo-~nqou-~nqoo-~nqo-
nqonootĕn nqoutĕk nqoondĕis nqohfaił
f
nqanaa-~nqei-~nqaa-~nqa-
nqanaatĕn nqeitĕk nqaandĕis nqahfaił
n
nqĕnĕi-~nqĕi-~nqĕi-~nqĕ-
nqĕnĕitĕn nqĕitĕk nqĕindĕis nqĕhfaił
2pl
m
łłonoo-~łłou-~łłoo-~łło-
łłonootĕn łłoutĕk łłoondĕis łłohfaił
f
łłanaa-~łłei-~łłaa-~łła-
łłanaatĕn łłeitĕk łłaandĕis łłahfaił
n
łłĕnĕi-~łłĕi-~łłĕi-~łłĕ-
łłĕnĕitĕn łłĕitĕk łłĕindĕis łłĕhfaił
3pl
u
sunuu-~sau-~suu-~su-
sunuutĕn sautĕk suundĕis suhfaił
n
sĕnĕi-~sĕi-~sĕi-~sĕ-
sĕnĕitĕn sĕitĕk sĕindĕis hfaił

Dopełnienie dalsze

Infiks dopełnienia dalszego wstawia się po zpółgłosce prefiksu dopełnienia bliższego. Bezpośrednio po infiksie znajduje się afiks odpowiedniego przypadku.

Osoba
Prefiks
1sg
m
-ounq-~-oonq-~-onq-~-ŏnq-
f
-einq-~-aanq-~-anq-~-ănq-
n
-ĕinq-~-ĕnq-
2sg
m
-oułł-~-oołł-~-ołł-~-ŏłł-
f
-eiłł-~-aałł-~-ałł-~-ăłł-
n
-ĕiłł-~-ĕłł-
3sg
u
-aus-~-uus-~-us-~-ŭs-
n
-ĕis-~-ĕs-
1pl
m
-onoonq-~-ounq-~-oonq-~-onq-
f
-anaanq-~-einq-~-aanq-~-anq-
n
-ĕnĕinq-~-ĕinq-~-ĕinq-~-ĕnq-
2pl
m
-onoołł-~-oułł-~-oołł-~-ołł-
f
-anaałł-~-eiłł-~-ałł-~-ałł-
n
-ĕnĕiłł-~-ĕiłł-~-ĕiłł-~-ĕłł-
3pl
u
-unuus-~-aus-~-uus-~-us-
n
-ĕnĕis-~-ĕis-~-ĕis-~-ĕs-

Imiesłów

Imiesłów tworzy się dodając postfiks -aus~-uus~-us~-ŭs.

Rzeczownik

Przypadki

Rzeczowniki w języku proto-teńskim odmieniały się przez 6 przypadków i 2 liczby. Rzeczowniki dzieliły się na trzy rodzaje, męski, żeński i nijaki. Wszystkie rzeczy nieożywione były rodzaju nijakiego, jak również rośliny.

Przypadek Końcówka nŭr – rzeka mvahs – język rahtsĕik – ptak niesouht – miasto
Sg.
Nom. Ø nŭr mvahs rahtsĕik niesouht
Gen. -eihł~-aahł~-ahł~-ăhł nŭreihł mvahsaahł rahtsĕikahł niesouhtăhł
Dat. -oun~-oon~-on~-ŏn nŭroun mvahsoon rahtsĕikon niesouhtŏn
Abl. -einð~-aanð~-anð~-ănð nŭreinð mvahsaanð rahtsĕikanð niesouhtănð
Loc. -aif~-ief~-if~-ĭf nŭraif mvahsief rahtsĕikif niesouhtĭf
Pl.
Nom. -V nŭrau mvahsaa rahtsĕikĕ niesouhtŏ
Gen. -anaahł~-eihł~-aahł~-ahł nŭranaahł mvahseihł rahtsĕikaahł niesouhtahł
Dat. -onoon~-oun~-oon~-on nŭronoon mvahsoun rahtsĕikoon niesouhton
Abl. -anaanð~-einð~-aanð~-anð nŭranaanð mvahseinð rahtsĕikaanð niesouhtanð
Loc. -inief~-aif~-ief~-if nŭrinief mvahsaif rahtsĕikief niesouhtif

Formy czasownikowe

W języku proto-teńskim występowały dwie formy czasownikowe rzeczownika:

  • Forma kopuli I: -ait-~-iet-~-it-~-ĭt-
Np.
"Oni mvietahsĕiht" – to jest język;
  • Forma kopuli II: -aind-~-iend-~-ind-~-ĭnd-, nieodmienna
Np.
"Mviendahs" – język istnieje.

Zaimki

Zaimki osobowe

Przypadek 1m 1f 1n 2m 2f 2n 3u 3n
Sg.
Nom. raa naa htaa hpoo hpaa hpĕi htuu htĕi
Gen. nqoohł nqaahł nqĕihł łłoohł łłaahł łłĕihł suuhł sĕihł
Dat. nqoon nqaan nqĕin łłoon łłaan łłĕin suun sĕin
Abl. nqoonð nqaanð nqĕinð łłoonð łłaanð łłĕinð suunð sĕinð
Loc. nqoof nqaaf nqĕif łłoof łłaaf łłĕif suuf sĕif
Pl.
Nom. rei nei htei hpou hpei hpĕi htau htĕi
Gen. nqouhł nqeihł nqĕihł łłouhł łłeihł łłĕihł sauhł sĕihł
Dat. nqoun nqein nqĕin łłoun łłein łłĕin saun sĕin
Abl. nqounð nqeinð nqĕinð łłounð łłeinð łłĕinð saunð sĕinð
Loc. nqouf nqeif nqĕif łłouf łłeif łłĕif sauf sĕif

Zaimki wzkazujące

Zaimki pytajne

Przymiotnik

W języku proto-teńskim nie występowała kategorja przymiotnika, ich rolę pełniły czasowniki.

Słowotwórstwo