Języki gamajskie

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Raħ Ghammarasa Czytasz artykuł z serii Pragamajowie. | Język protogamajski (Słownik · Lista Swadesha · Rodzina języków gamajskich) · Mitologia · Nuzaarghis · Step Gamajski

Języki gamajskie to projekt grupowy tworzony wspólnie przez użytkowników Polskiego Forum Językowego, polegający na symulacji rozwoju całej rodziny conlangów apriori, wywodząc ją od jednego wspólnego prajęzyka - tytułowego języka protogamajskiego. Z biegiem czasu wokół rodziny języków gamajskich zaczął wyrastać oddzielny conworld, w którym języki te zostały osadzone. Świat ten jest po części luźną wariacją na temat Ziemi (choć Ziemią nie jest), zainspirowaną teoriami Ericha von Dänikena, o warunkach klimatycznych odpowiadających mniej więcej końcowi ostatniej epoki lodowcowej, oraz z możliwym lecz ograniczonym występowaniem magii.

Projekt jest dowodzony przez Borlacha. Podobnie jak w wielu innych forumowych projektach grupowych, jednym z podstawowych założeń jest aprioryczność - nie można w ramach języków gamajskich, czy innych możliwych rodzin językowych występujących w conworldzie, opracowywać języków opartych na językach naturalnych. Można za to inspirować się nimi a na komputerach korzystać ze systemów zapisu znanych z rzeczywistości, z zastrzeżeniem, że dany lud ma własne pismo, a użyte systemy pisma stanowią jedynie reprezentację prawdziwych sposobów zapisu stosowanych wewnątrz conworldu.

Grupowy projekt „języków gamajskich” narodził się w 2018 roku na forumowym Discordzie, w ramach żartów na temat gammy (spółgłoski szczelinowej miękkopodniebiennej dźwięcznej [ɣ]), różnicy zdań oraz personalnej sympatii (lub jej braku) wobec tego dźwięku. Tak też padł pomysł stworzenia rodziny języków, w ramach której każdy mógłby potraktować gammę wedle własnej woli. Punktem wyjścia dla powstania rodziny stała się więc kwestia zaniku lub zachowania występującej w prajęzyku gammy.

W wrześniu 2020 roku w projekcie brało udział 12 osób:


Klasyfikacja języków gamajskich

Języki centralne i peryferyjne

Języki gamajskie dzieli się na dwie najbardziej podstawowe grupy, tak zwaną Grupę Centralną oraz Grupę Peryferyjną.

Grupa Centralna obejmuje te języki, w których protogamajska gamma [ɣ] przeszła w [ŋ]. Należą do niej przede wszystkim języki ngamskie, ńanyjskie oraz ńamski, a także naumowski. Ponieważ proces [ɣ] > [ŋ] zaszedł jeszcze przed ostatecznym rozdzieleniem się powyższych grup językowych, możliwym jest, że języki centralne są ze sobą bliżej spokrewnione i stanowią jedną grupę genetyczną, w przeciwieństwie do języków peryferyjnych.

Los gammy w językach peryferyjnych był natomiast różny – niektóre zachowały ją w niemal niezmienionej formie, część natomiast zastąpiła innym dźwiękiem lub zatraciła całkowicie.

Lista języków gamajskich

Grupa centralna

Grupa peryferyjna

Historia rozwoju języków gamajskich

Etap 0

Lupa2.gif
Główny artykuł: Język protogamajski
Lupa2.gif
Zobacz też: Pragamajowie

Etap I

Rozpad wspólnoty protogamajskiej Prócz rozwoju gh, można zaobserwować kilka innych godnych zauważenia cech, po których pogrupować języki:

  • rozwój i-ii oraz u-uu: zasadniczo można wyróżnić trzy kierunki rozwoju: w większości języków (zongepajckie, chamskie, onskie, lejhamskie i naskie) krótkie i u zachowały swoją barwę, zaś długie ii uu uległy dyftongizacji; jednak sam dyftong zależy od języka. W czyrejskich, naumowskich oraz baukucie iloczas zanikł inaczej: ii uu się skróciły, zaś i u obniżyły swoje brzmienie. Ostatecznie, w kszapszańskich i hawwajsko-hejdarskich wydarzyła się rzecz będąca poniekąd połączeniem obu innych rozwoi: i u przetrwały, zaś ii uu obniżyły się. Porównaj na przykładzie praonskiego, pranaumowskiego i prakszapszańskiego rozwój słów *dhuq "dawać" oraz *uur "wy":
    • praonski: ðuğǫ, our;
    • pranaumowski: dock, ʉr;
    • prakszapszański: đhuq, og.
  • powiązany z tym rozwój ai au: wiele języków przeprowadziło monoftongizacje tych dyftongów, z reguły do e o. Przetrwały one jednak w prakszapszańskim (jako ae ao), praonskim (ai ei oi oraz au eu ou) oraz pranaumowskim (jako ai aʉ).
  • rozwój harmonii samogłoskowej: o ile większość języków zachowała ową harmonię, tak niektóre (naskie, czyrejskie, naumowskie) pozbyło się jej, ewentualnie pozostawiając jej ślady w słownictwie. Praonski zaś przekształcił harmonię w różne tematy odmiany, których już nie można dokładnie przewidzieć na bazie rdzenia.
  • utrzymanie liczby podwójnej: języki takie jak onskie i zongepajckie utrzymały tą kategorię, ale w hawwajsko-hejdarskich, kszapszańskich czy naumowskich kategoria ta zniknęła.

Etap II

Etap III

Tabela kognatów

Lupa2.gif
Zobacz też: Pragamajska Lista Swadesha

Porównanie kognatów u bezpośrednich potomków protogamajskiego

Rodzina

Protogamajski Zongepajcki Prachamski Onski Baukut Prakszapszański Protohawwajski Pranaumowski Czyrejski język 9 Naski język 11 język 12 język 13
taghii

/'taɣi:/
"ojciec"

sagai

/'sɐɣaɪ̯/
"ojciec"

taqey

/ˈtʰaɣeɪ̯/
"ojciec"

tahei

/ˈtaʔej/
"ojciec"

ŧaꝃe

/ˈtʰakʃe/
"ojciec"

tahe

/'taɣe/

cåkŋi

/t͡sʰɔ̞ˈk͡ŋi/
"ojciec"

daizî
/dai̯'ʒi/
"ojciec"
tam
/tam/
"ojciec, wuj, stryj"
dharaħ

/'ðaraħ/
"matka"

ðaslax

/'ðɐslɐk͡x/
"matka"

cara

/ˈɬara/
"matka"

ðarai

/ðaraj/
"matka"

đhaga

/ˈðʰaɣa/
"matka"

varach

/'βarax/

dåråʀ

/tɔ̞ˈrɔ̞ʀ/
"matka"

vzie
/'vʒɛ/
"matka"
zam
/zam/
"matka, ciotka"
tiiqar

/'ti:qar/
"brat"

saikhaslo

/'saɪ̯χɐslo/
"brat"

teyqar

/ˈtʰeɪ̯ɣal/
"brat"

taiğar

/ˈtajɣaɾ/
"brat"

teqa

/ˈteqa/
"brat"

tekar

/'tekar/

cickår

/t͡sʰiˈkːɔ̞r/
"brat"

cíquel
/t͡ʃikʷɛl/
"brat"
-
kaylaħ

/'kaylaħ/
"siostra"

chełax

/'xeɫɐk͡x/
"siostra"

kela

/ˈkʰɛla/
"siostra"

kailai

/kajɫaj/
"siostra"

ꝁaera

/ˈkʰaeɾa/
"siostra"

kełach

/'kelax/

kailåʀ

/kʰæi̯ˈlɔ̞ʀ/
"siostra"

celie
/'t͡ʃɛlʲɛ/
"siostra"
kem
/kɛm/
"siostra, brat, kuzyn(ka)"
ghahan

/'ɣahan/
"syn"

gahan

/'ɣɐhɐn/
"syn"

qān

/xãː/
"syn"

ꝅaha

/ˈkʃapʃaha/
"syn"

hachan

/'ɣaxan/

nnåhån

/nːɔ̞ˈhɔ̞n/
"syn"

cran
/kʀã/
"syn"
-
iiyuzu

/'i:juzu/
"córka"

aijuszu

/'aɪ̯juzu/
"córka"

ēyuzu

/ˈɛːjʊzʊ/
"córka"

oyu

/ojuw/
"dziecko"

eyuzu

/ˈejʉzʉ/
"córka"

eyzë

/'ejzə/

ijoro

/iˈjɤro/
"córka"

íjúz
/'ijuʒ/
"córka"
jeažu
/jɛaʒu/
"dziecko, bratanek, bratanica, siostrzeniec, siostrzenica"
nipuur

/'nipu:r/
"wnuk, wnuczka"

ňifauslo

/'ɲifaʊ̯slo/
"wnuk"

nipowr

/ˈnɪbʱoʊ̯l/
"wnuk, wnuczka"

nibour

/nibowɾ/
"wnuk, wnuczka"

niꝑogo

/ˈnɨpʰoɣo/
"wnuk"

nifor

/'niɸor/

nepur

/neˈpʰʉr/
"wnuk"

nibul
/'ɲɪbɯl/
"wnuk"
nid
/nid/
"wnuk, wnuczka"
ħahtataghii[1]

/ħahta'taɣi:/
"dziadek"

xahsasagai

/'kxɐːsɐsɐɣaɪ̯/
"dziadek"

ataqey

/ˈadʱaɣeɪ̯/
"dziadek"

ğaidatahei

/'ɣajdataʔej/
"dziadek"

ħahŧaꝃe

/ˈħahtʰakʃe/
"wuj, stryj"

hattatahe

/'ɣat:ataɣe/

racåkŋi

/rat͡sʰɔ̞ˈk͡ŋiː/
"dziadek"

hattaizî/hattez
/hat.tai̯'ʒi/'hat.tɛʒ/
"dziadek"
matam
/matam/
"dziadek"
ħahtadharaħ[2]

/ħahta'ðaraħ/
"babcia"

xahsaðaslax

/'kxɐːsɐðɐslɐk͡x/
"babcia"

acara

/ˈaɮara/
"babcia"

ğaidaðar

/'ɣajdaðaɾ/
"babcia"

hahđhagara

/ˈhahðʰaɣaɾa/
"ciotka, stryjenka"

hattavarach

/'ɣat:aβarax/

radåråʀ

/ratɔ̞ˈrɔ̞ʀ/
"dziadek"

hattza
/'hat.tza/
"babcia"
mazam
/mazam/
"babcia"
yuziif

/'juzi:f/
"stryj"

uszaipf

/'uzaɪ̯p͡f/
"stryj, wuj"

yuzeyf

/ˈjʊzeɪ̯p̚/
"stryj"

yuwei

/juwej/
"wuj, stryj"

yuzefi

/ˈjʉzefɨ/
"dziadek, ojciec ojca"

yuzef

/'juzeɸ/

jorif

/jɤˈrif/
"kuzyn"

juzî
/jɯ'ʒi/
"stryj"
žuž
/ʒuʒ/
"daleki krewny, bądź dobrze znany mężczyzna o wyższej pozycji społecznej"
sitaallin

/'sita:l:in/
"wuj"

žisěľin

/'t͡ʃisɛʎin/
wulgarne określenie mężczyzny

sitōlin

/ˈsʰɪdʱɔːlɪ̃/
"wuj"

sedelį

/sɛdɛʎiw̃/
"daleki krewny, bądź osoba bliska niebędąca członkiem rodziny"

siŧeri

/ˈsɨtʰeɾɨ/
"dziadek, ojciec matki"

sitellën

/'sitellʲen/

secallen

/seˈt͡sʰælːen/
"stryj, wuj"

zidaien
/ʒɪ'dai̯ɛ̃/
"wuj"
-
wiina

/'wi:na/
"ciotka (siostra ojca)"

waina

/'waɪ̯nɐ/
"ciocia"

weyna

/'weɪ̯na/
"ciotka (siostra ojca)"

eňa

/ˈenʰa/
"babcia, matka ojca"

wenë

/'wenə/

vinå

/ʋiˈnɔ̞/
"kuzynka"

vin
/vɪ̃/
"ciotka (siostra ojca)"
vean
/ʋɛan/
"daleka krewniaczka, bądź dobrze znana kobieta o wyższej pozycji społecznej"
kahya

/'kahja/
"ciotka (siostra matki)"

ołł. chaja

/'xɐjɐ/
"dziewczyna"

kaya

/ˈkʰaja/
"ciotka (siostra matki)"

kai

/kaj/
"ciocia"

ꝁaħa

/ˈkʰaħa/
"babcia, matka matki"

kayë

/'kajə/

kåhjå

/kʰɔ̞hˈjɔ̞/
"ciotka"

gas
/gaʃ/
"ciotka (siostra matki)"
-

Ludzie i zawody

Protogamajski Zongepajcki Prachamski Onski Baukut Prakszapszański Protohawwajski Pranaumowski Czyrejski język 9 Naski język 11 język 12 język 13
ghamma

/'ɣam:a/
"człowiek"

gaba

/'ɣɐbɐ/
"człowiek"

hąn

/ˈʔaw̃n/
"On (człowiek narodu Onów)"

ꝅama

/ˈkʃapʃama/
"człowiek"

nnåmmå

/nːɔ̞ˈmːɔ̞/
"człowiek"

cranz

/kʀãʒ/
"człowiek"

man
/man/
"człowiek, Nas"
laughal

/'lawɣal/
"mężczyzna, mąż"

łogał

/'ɫoɣɐɫ/
"mąż"

lauhal

/'lawʔal/
"mężczyzna, małżonek"

laoꝅa

/ˈʟaokʃapʃa/
"mężczyzna"

laukŋål

/læʉ̯ˈk͡ŋɔ̞l/
"mężczyzna"

luogel

/'lu̯ɔgəl/
"mężczyzna"

lol
/lɔl/
"mężczyzna, mąż"
limmi

/'lim:i/
"kobieta, żona"

ľibi

/'ʎibi/
"żona"

lįn

/'ʎiw̃n/
"kobieta"

rimi

/ˈɾɨmɨ/
"kobieta"

lemme

/leˈmːe/
"kobieta"

lienz

/ʝɛ̃ʒ/
"kobieta"

lin
/lin/
"kobieta, żona"
hitlaa

/'hitla:/
"kapłan, szaman"

jisłě

/'iːsɫɛ/
"kapłan, szaman, magik, guślarz"

ğehl

/'ɣɛʔɫ/
"kapłan, doradca"

hitra

/ˈhɨtɾa/
"król"

hecla

/het͡sʰˈla/
"kapłan"

sidlo

/'ʃɪdlɔ/
"władca, kapłan"

qil
/ʔil/
"szaman"
wayla

/'wajla/
"kobieta, kapłanka, szamanka"

weła

/'weɫɐ/
"kapłanka, szamanka, czarownica"

wail

/'wajɫ/
"sługa, nierządnica"

waera

/ˈwaeɾa/
"kapłan"

vailå

/ʋæi̯ˈlɔ̞/
"kapłanka, nierządnica"

vel

/vɛl/
"władczyni, kapłanka"

vel
/ʋɛl/
"szamanka"
qabrii

/'qabri:/
"król, wódz, bohater"

khapsolai

/'χɐpsolaɪ̯/
"wódz, król"

ğamrei

/'ɣamɾej/
"wódz"

chåbri

/xɔ̞pˈri/
"wódz"

quabrie

/'kʷabri̯ə/
"król, dowódca"

kad
/kad/
"wódz"
waliig

/'wali:g/
"osoba"

wałaik

/'wɐɫaɪ̯k/
"osoba"

waleing

/'walejŋ/
"człowiek"

wari

/ˈwaɾɨ/
"osoba"

vålig

/ʋɔ̞ˈlik/
"nie-człowiek"

vailîc

/vai̯'lik/
"współplemienny, członek plemienia"

-
suwaridu

/'suwaridu/
"myśliwy"

zuwasľitu

/'t͡suwɐsʎitu/
"myśliwy"

sowereu

/'sowɛrew/
"myśliwy"

šuwagiđu

/ˈʃʉwaɣɨdʰʉ/
"myśliwy"

sovårezo
sovåredo

/soˈʋɔ̞ret͡so
soˈʋɔ̞reto
/
"myśliwy"

zuorjôt

/zu̯ɔr'jɔt/
"myśliwy"

suvdid
/suʋdid/
"myśliwy"
auf

/'awf/
"pasterz" (dialektalnie również "przewodnik")

opf

/'op͡f/
"pasterz"

au

/'aw/
"pasterz"

ao

/ao/
"przywódca, bohater, wódz"

auf

/ˈæʉ̯f/
"pasterz"

op

/ɔp}/
"przewodnik, pasterz"

voq
/ʋɔʔ/
"zastępca wodza"
kiigiiru

/'ki:gi:ru/
"rolnik, osoba robiąca w polu"

chaikaislu

/'xaɪ̯kaɪ̯slu/
"rolnik"

keiğoir

/'kejɣojɾ/
"rolnik"

keꝃegu

/ˈkekʃeɣʉ/
"rolnik"

kigiro

/kʰiˈkiro/
"rolnik"

cíôr

/t͡ʃi.'ɔr/
"artystokrata" cízír /'t͡ʃiʒir/
"rolnik"

kead
/kɛad/
"rolnik"
qadunu

/'qadunu/
"jeździec, osoba doglądająca koni"

khatunu

/'χɐtunu/
"hodowca"

ğowun

/'ɣowun/
"jeździec, kawaleria"

qađuňu

/ˈqadʰʉnʰʉ/
"jeździec"

chåzono

/xɔ̞ˈt͡sono/
"jeździec"

quaitzun

/ 'kʷai̯t͡sɯ̃/
"jeździec"

kanu
/kanu/
"żołnierz"

Części ciała

Protogamajski Zongepajcki Prachamski Onski Baukut Prakszapszański Protohawwajski Pranaumowski Czyrejski język 9 Naski język 11 język 12 język 13
asuwan

/'asuwan/
"głowa"

azuwan

/'ɐt͡suwɐn/
"rozum"

osową

/ˈosowaw̃/
"głowa"

ašuwan

/ˈašʉwan/
"głowa"

zuvan

/'zɯvã/
"głowa"

jašun
/jaʃun/
"głowa, początek"
zuumak

/'zu:mak/
"oko"

szaimach

/'zaɪ̯mɐx/
"oko"

zaumah

/ˈzawmaʔ/
"oko"

zom̌ak

/ˈzomʰak/
"spoglądać"

zom̌a
/ˈzomʰa/
"oko"

rumåk

/rʉˈmɔ̞kʰ/
"oko"

zúmaic

/'zumai̯k/
"oko"

žoam
/ʒɔam/
"oko"
nirrya

/'nir:ja/
"łza"

ňija

/'ɲijɐ/
"woda"

nerr

/'nɛr/
"woda"

nirya

/ˈnɨrja/
"woda morska"

nerrjå

/nerːˈjɔ̞/
"sól"

nirie

/'nɪri̯ə/
"łza, ciecz"

niž
/niʒ/
"przyprawa"
daguum

/'dagu:m/
"ucho"

takaim

/'tɐkaɪ̯m/
"ucho, słuch"

dağǫ

/'daɣow̃/
"ucho"

đakom

/ˈdʰakom/
"przysłuchiwać się"

đako
/ˈdʰako/
"ucho"

zågum

/t͡sɔ̞ˈkʉm/
"ucho"

tzacrún

/'t͡sakʀũ/
"ucho"

dam
/dam/
"ucho"
ħarrtaaq

/'ħar:ta:q/
"krew"

xorsěkh

/'kxoɾsɛχ/
"krew"

ğarrtah

/'ɣartaʔ/
"krew"

ħarŧaka

/ˈħartʰaka/
"krew"

rårrcack

/rɔ̞rːˈt͡sʰækː/
"krew"

hairtav

/'xai̯rtav/
"krew"

mar
/mar/
"krew"
warghat

/'warɣat/
"policzek, broda, szczęka"

waslogas

/'wɐsloɣɐs/
"broda"

warhah

/'waɾʔaʔ/
"twarz"

warꝅa

/ˈwarkʃapʃa/
"broda"

vårnnåc

/ʋɔ̞rˈnːɔ̞t͡sʰ/
"szczęka, usta"

varge

/'vargə/
"twarz, buzia"

vam
/ʋam/
"szczęka"
tayrim

/'tajrim/
"noga"

šesľim

/'ʃesʎim/
"noga"

teirį

/'tejɾiw̃/
"stopa"

ŧaegi

/ˈtʰaeɣɨ/
"noga"

cairem

/t͡sʰæi̯ˈrem/
"noga"

derin

/derɪ̃/
"noga, stopa"

tem
/tɛm/
"stopa"
sukayrim

/'sukajrim/
"kolano"

zusėsľim

/'t͡susisʎim/
"kolano"

sogeirį

/'soɡejriw̃/
"staw"

suꝁaegi

/ˈsukʰaeɣɨ/
"kolano"

sokairem

/soˈkʰæi̯rem/
"kolano, łokieć"

zugerin

/zu'gerɪ̃/
"kolano"

šukem
/ʃukɛm/
"noga, kolano, połączenie"
ayn

/'ajn/
"ręka, dłoń"

en

/'en/
"dłoń"


/'aj̃/
"czyn"

/ew̃/
"końcowka używana do tworzenia czasowników od rzeczowników"

ae

/ˈae/
"siła"

ain

/ˈæi̯n/
"ręka"

en

/'ɛ̃/
"ręka, dłoń"

jen
/jɛn/
"dłoń"
kahin

/'kahin/
"kość"

chajin

/'xɐjin/
"ręka"

keğį

/'keɣiw̃/
"kość"

ꝁahi

/ˈkʰahɨ/
"kość"

kåhen

/kʰɔ̞ˈhen/
"kość"

gaîn

/ga.'ɪ̃/
"kość"

kan
/kan/
"kość, ręka"
yuugan

/'ju:gan/
"ząb"

aukan

/'aʊ̯kɐn/
"ząb"

yauğą

/'jawɣaw̃/
"ząb"

yoga

/ˈjoɣa/
"ząb"

jugån

/jʉˈkɔ̞n/
"ząb"

júcran

/'jukʀã/
"ząb"
cron /'kʀɔ̃/
"szczęka"

žoan
/ʒɔan/
"ząb"
qiwaħ

/'qiwaħ/
"serce"
qiwaħ
/'qiwaħ/
"wierzyć"

siwax

/'siwɐk͡x/
"serce"

ğewai

/'ɣewaj/
"serce, wiara, wierzyć"

hhiwaħa

/ˈʡɨwaħa/
"serce"

hhiwaħ
/ˈʡɨwaħ/
"mieć nadzieję"

quivai

/'kʷivai̯/
"serce, wierność, wiara"

kim
/kim/
"wiara"
farra, farrah

/'far:a/, /'far:ah/
"wątroba"
farrah
/'far:ah/
"kochać"

pforah

/'p͡foɾɐː/
"miłość"

farr

/'far/
"wątroba"
farrai
/'faraj/
"miłość, kochać"

faga

/ˈfaɣa/
"pieczeń, wątroba"

fagah
/ˈfaɣah/
"wierzyć"

fårråh

/fɔ̞ˈrːɔ̞h/
"serce"

far

/'far/
"wnętrzności ogólnie"
for /'fɔr/
"miłość"

jar
/jar/
"serce, miłość"
ruubu

/'ru:bu/
"włosy, sierść"

oslaipu

/'oslaɪ̯pu/
"włosy"

ruv

/'ɾuf/
"włosy, sierść"

loƀu

/ˈlobʰʉ/
"włos"

rubo

/rʉˈpo/
"włosy"

rúp

/'rup/
"włosy"

doab
/dɔab/
"włos"

Hodowla i rolnictwo

Protogamajski Zongepajcki Prachamski Onski Baukut Prakszapszański Protohawwajski Pranaumowski Czyrejski język 9 Naski język 11 język 12 język 13
karrad

/'kar:ad/
"zboże"

chorat

/'xoɾɐt/
"zboże"

karran

/ˈkaran/
"pszenica"

kårråz

/kɔ̞ˈrːɔ̞t͡s/
"kłos, roślina"

cral

/kʀal/
"zboże"
crol /kʀɔl/
"jedzenie, pożywienie"

kar
/kar/
"zboże"
buurtiis

/'bu:rti:s/
"pole"

pauslosaiz

/'paʊ̯slosaɪ̯t͡s/
"pole"

bourtei

/ˈbowɾtej/
"pole"

burcis

/pʉrˈt͡sʰis/
"pole"

pfúrces

/'p͡furt͡ʃəʃ/
"obszar, teren, terytorium"

boaš
/bɔaʃ/
"pole"
ziim

/'zi:m/
"orać"

szaiměj

/'zaɪ̯mɛj/
"orać"

zeimį

/ˈzejmiw̃/
"orać"

zeim
/ˈzejm/
"pług"

rim

/ˈrim/
"orać"

zin

/ʒɪ̃/
"orać"

žeam
/ʒɛam/
"orać"
pahag

/'pahag/
"siać"

fahakěj

/'fɐhɐkɛj/
"siać"

fahak
/'fɐhɐk/
"ziarno"

pağangą

/ˈpaɣaŋaw̃/
"siać"

pağang
/ˈpaɣaŋ/
"ziarno"

påhåg

/pʰɔ̞ˈhɔ̞k/
"siać"

bac

/bak/
"siać"

paq
/paʔ/
"siać"
sahmat

/'sahmat/
"mleć, miażdżyc"

zahmasěj

/'ts͡ɐːmɐsɛj/
"mleć"

såhmåc

/sɔ̞hˈmɔ̞t͡sʰ/
"mleć"

zame

/'zamə/
"mleć"

šam
/ʃam/
"mielić"
haluz

/'haluz/
"ziarno"

hålor

/hɔ̞ˈlɤr/
"ziarno"

aluz

/'alɯʒ/
"ziarno"

qaž
/ʔaʒ/
"ziarno"
asaal

/'asa:l/
"mleko"

azěł

/'ɐt͡sɛɫ/
"mleko"

åsal

/ɔ̞ˈsæl/
"mleko"

asel

/'asəl/
"mleko"

jaš
/jaʃ/
"mleko"
yugtun

/'jugtun/
"miód, miód pitny"

uksun

/'uksun/
"miód"

jogcon

/jokˈt͡sʰon/
"miód"

jugdun

/jɯgdɯ̃/
"miód"

žun
/ʒun/
"miód"
hautlaa

/'hawtla:/
"wypas"

hosłě

/'hosɫɛ/
"wypas"

haucla

/hæʉ̯t͡sˈlæ/
"wypas"

uodla

/'u̯ɔdla/
"wypad"

qož
/ʔoʒ/
"wypas"
saman

/'saman/
"jarzmo"

zaman

/'t͡sɐmɐn/
"jarzmo"

såmån

/sɔ̞ˈmɔ̞n/
"jarzmo"

zon

/zɔ̃/
"jarzmo"

šan
/ʃan/
"jarzmo"

Religia i zjawiska przyrodnicze

Protogamajski Zongepajcki Prachamski Onski Baukut Prakszapszański Protohawwajski Pranaumowski Czyrejski język 9 Naski język 11 język 12 język 13
phannif

/'θan:if/
"niebo"

zadzipf

/'t͡sɐd͡zip͡f/
"niebo"

tånnef

/tɔ̞ˈnːef/
"niebo"

psanzies

/'pʃãʒi̯ɛʃ/
"niebo, nieboskłon"

san
/san/
"niebo"
zayla

/'zajla/
"gwiazda"

šzeła

/'ʒeɫɐ/
"gwiazda"

railå

/ræi̯ˈlɔ̞/
"gwiazda"

ziel

/ʒi̯ɛl/
"gwiazda"

žež
/ʒɛʒ/
"gwiazda"
gauda

/'gawda/
"dzień"

kota

/'kotɐ/
"dzień"

gauzå

/kæʉ̯ˈt͡sɔ̞/
"dzień"

crot

/kʀɔt/
"dzień"

god
/gɔd/
"dzień"
baylar

/'bajlar/
"noc"

pełaslo

/'peɫɐslo/
"noc"

bailår

/pæi̯ˈlɔ̞r/
"noc"

pfelel

/'p͡fɛləl/
"noc"

bež
/bɛʒ/
"noc"
raawwiya

/'ra:w:ija/
"bóg"

oslěwawija

/'oslɛwawijɐ/
"bóg"

rawejå

/ræˈɣʷejɔ̞/
"bóg"

ruocia

/ru̯ɔt͡ʃi̯a/
"bóg, bóstwo"

Davža
/daʋʒa/
"najwyższy bóg religji naskiej"
aaħura

/'a:ħura/
"anioł, dobry duch"

ěxusla

/'ɛk͡xuslɐ/
"duch"

aʀurå

/æˈʀʉrɔ̞/
"duch"

hora

/'xɔra/
"duch, zjawa"
ahûl
/a'xul/
"demon"

janda
/janda/
"bóg"
aaħrriim

/'a:ħr:i:m/
"demon, zły duch"

ěxraim

/'ɛk͡xraɪ̯m/
"demon, szatan"

ʀarrim

/ʀæˈrːim/
"demon"

arin

/'arɪ̃/
"człowiek, które źle czyni"[3]

jam
/jam/
"demon"
yinmadh

/'jinmað/
"księżyc, miesiąc"

inmað

/'inmɐð/
"księżyc"

jenmåd

/jenˈmɔ̞t/
"księżyc"

imbaz

/'ɪ̃baʒ/
"księżyc"

žim
/ʒim/
"miesiąc, księżyc"
ghaabii

/'ɣa:bi:/
"słońce"

gěpai

/'ɣɛpaɪ̯/
"słońce"

nnabi

/nːæˈpi/
"słońce"

crabî

/kʀa'bi/
"słońce"

mab
/mab/
"słońce"
aab

/'a:b/
"ziemia, kraina"

ěp

/'ɛp/
"kraina"

ab

/ˈæp/
"terytorium, obszar"

vop

/vɔp/
"ojcowizna"

-
katara

/'katara/
"woda"

chasasla

/'xɐsɐslɐ/
"morze"

kåcårå

/kʰɔ̞ˈt͡sʰɔ̞rɔ̞/
"jezioro"

gatôl

/ga'tɔl/
"woda, napój"

kada
/kada/
"woda"
faatraa

/'fa:tra:/
"ogień"

pfěslě

/'p͡fɛslɛ/
"ogień"

facra

/fæt͡sʰˈræ/
"ogień"

vodra

/'vɔdra/
"ogień"
vat /vat/
"życie"

qad
/ʔad/
"ogień"
dhurqagh

/'ðurqaɣ/
"wiatr"

ðuslokhag

/'ðusloχɐɣ/
"wiatr"

durckåŋ

/tʉrˈkːɔ̞ŋ/
"wiatr"

vzúraquo

/vzu'rakʷɔ/
"wiatr"
quoquo /'kʷɔkʷɔ/
"wiatr górski, halny"

zuk
/zuk/
"wiatr"
qurran

/'qur:an/
"burza"

khuran

/'χuɾɐn/
"załamanie pogody"

chorrån

/xoˈrːɔ̞n/
"burza"

quorân

/kʷɔ'rã/
"deszcz"

kun
/kun/
"burza"

Zaimki osobowe

Protogamajski Zongepajcki Prachamski Onski Baukut Prakszapszański Protohawwajski Pranaumowski Czyrejski język 9 Naski język 11 język 12 język 13
ghau

/'ɣaw/
"ja"

go

/'ɣo/
"ja"

qo

//
"ja"

nnau

/ˈnːæʉ̯/
"ja"

go
//
"ja"
mo
//
"ja"
lii

/'liː/
"ty"

łai

/'ɫɐɪ̯/
"ty"

ley

/leɪ̯/
"ty"

li

/ˈli/
"ty"


/'ʝi/
"ty"
žea
/ʒɛa/
"ty"
dhilii

/'ðiliː/
"Ty (grzecznościowe)"

deli

/deˈli/
"Ty (grzecznościowe)"

vzil
/vʒɪl/
"Ty"
-
pay

/'paj/
"on"

pe[4]

/'pe/
"on"

be[5]

//
"ona", "on"

pai

/ˈpʰæi̯/
"on"

pe
//
"ona", "on"
pe
//
"on, ona"
dhipay

/'ðipaj/
"On (grzecznościowe)"

depai

/teˈpʰæi̯/
"On (grzecznościowe)"

-
zifayya

/'zifajːa/
"my (du.)"

šzipfajěja

/'ʒipfɐjɛjɐ/
"my (du.)"

zifeya

/ˈsɪvɛja/
"my (inkl.)"

refåjjå

/reˈɔ̞jːɔ̞/
"My (grzecznościowe)"

ziasie
/'ʒaʃɛ/
"my oba"
-
uuruyya

/'uːrujːa/
"wy (du.)"

ujěja [6]

/'ujɛjɐ/
"wy (du.)"

urie
/'ɯrjɛ/
"wy dwa"
-
zifa

/'zifa/
"my"

šzipfa

/'ʒipfɐ/
"my"

zifa

/ˈsɪva/
"my (ekskl.)"

rejå

/reˈjɔ̞/
"my"

zias
/ʒaʃ/
"my"
žiq
/ʒiʔ/
"my"
uur

/'uːr/
"wy"

auslo

/'aʊ̯slo/
"wy"

owr

/oʊ̯l/
"wy"

ur

/ˈʉr/
"wy"

úl
/ul/
"wy"
voad
/ʋɔad/
"wy"
dhinuur

/'ðinuːr/
"Wy (grzecznościowe)"

dur

/ˈtʉr/
"Wy (grzecznościowe)"

vzílul
/'vʒilɯl/
"Wy"
-
qa

/'qa/
"oni"

kha, khado

/'χɐ/, /'χɐdo/
"oni", "oni (du.)"

kka

/kːa/
"one", "oni"

chå

/ˈxɔ̞/
"oni"

qua
/kʷa/
"oni", "one"
ka
ka/
"oni, one"
dhiqa

/'ðiqa/
"Oni (grzecznościowe)"

dechå

/teˈxɔ̞/
"Oni (grzecznościowe)"

-

Liczebniki

Protogamajski Zongepajcki Prachamski Onski Baukut Prakszapszański Protohawwajski Pranaumowski Czyrejski język 9 Naski język 11 język 12 język 13
hazru

/'hazru/
"jeden, pewien"

haszsolu

/'hɐzsolu/
"jeden"

arru

/ˈarːʊ/
"jeden"

ğour

/ˈɣowɾ/
"jeden"

hae

/hae/
"jeden"

hazrë

/hazrə/
"jeden"

hårro

/hɔ̞ˈrːo/
"jeden"

asl

/asl/
"jeden"
zal
/zal/
"jeden"

qaž
/ʔaʒ/
"jeden"
pharu

/'θaru/
"dwa"

zaslu

/'t͡sɐslu/
"dwa"

łaru

/ˈɬʰarʊ/
"dwa"

þor

/'θɔɾ/
"dwa"

tha

/θa/
"dwa, ręka"

farë

/ɸarə/
"dwa"

tåro

/tʰɔ̞ˈro/
"dwa"

psol

/psɔl/
"dwa"

sad
/sad/
"dwa"
dhinnu

/'ðin:u/
"trzy"

džidu

/'d͡ʒidu/
"trzy"

cīnu

/ˈɬiːnʊ/
"trzy"

ðęn

/ˈðew̃n/
"trzy"

dhi

/ðɨ/
"trzy"

vinnë

/βinːə/
"trzy"

denno

/teˈno/
"trzy"

vzinz

/vʒɪ̃ʒ/
"trzy"

zin
/zin/
"trzy"
aasau

/'a:saw/
"cztery"

ězo

/'ɛt͡so/
"cztery"

oso

/ˈɔzʱɔ/
"cztery"

azau

/'azau/
"cztery"

ose

/ˈose/
"cztery"

oso

/oso/
"cztery"

asau

/æˈsæʉ̯/
"cztery"

osô

/ɔ'sɔ/
"cztery"

jaš
/jaʃ/
"cztery"
kargha

/kar'ɣa/
"pięć"

chasloga

/'xɐsloɣɐ/
"pięć"

kalqa

/kʰalˈɣa/
"pięć"

krhai

/krʔaj/
"pięć"

kigu

/ˈkɨɣʉ/
"pięć, dłoń"

karhë

/karɣə/
"pięć"

kårnnå

/kɔ̞rˈnːɔ̞/
"pięć"

garga

/garga/
"pięć"
gar
/gar/
"pięć"

kam
/kam/
"pięć"
niirra

/ni:'r:a/
"sześć"

naira

/'naɪ̯ɾɐ/
"sześć"

nēyra

/neːɪˈra/
"sześć"

nrhai

/'nrʔaj/
"sześć"

ne

/ne/
"sześć"

nerrë

/nerːə/
"sześć"

nirrå

/niˈrːɔ̞/
"sześć"

nir

/nir/
"sześć"

near
/nɛar/
"sześć"
saugh

/'sawɣ/
"siedem"

zog

/'t͡soɣ/
"siedem"

soq

/sʰɔk̚/
"siedem"

sauh

/'sawʔ/
"siedem"

sao

/sao/
"siedem"

soch

/sox/
"siedem"

sauŋ

/ˈsæʉ̯ŋ/
"siedem"

zo

//
"siedem"

šom
/sɔm/
"siedem"
wayr

/'wajr/
"osiem"

weslo

/'weslo/
"osiem"

wer

/ˈwɛl/
"osiem"

wair

/'wajɾ/
"osiem"

wae

/wae/
"osiem"

wer

/wer/
"osiem"

vair

/ˈʋæi̯r/
"osiem"

vel

/vɛl/
"osiem"

ved
/ʋɛd/
"osiem"
baalla

/'ba:l:a/
"dziewięć"

pěla

/'pɛlɐ/
"dziewięć"

bōla

/ˈpɔːla/
"dziewięć"

ball

/'baʎ/
"dziewięć"

ƀer

/bʰeɾ/
"dziewięć"

vollë

/βolːə/
"dziewięć"

ballå

/pæˈlːɔ̞/
"dziewięć"

bol

/bɔl/
"dziewięć"

bal
/bal/
"dziewięć"
abaagh

/'aba:ɣ/
"dziesięć"

apěg

/'ɐpɛɣ/
"dziesięć"

aboq

/ˈabɔk̚/
"dziesięć"

avah

/'avaʔ/
"dziesięć"

aƀe

/ˈabʰe/
"dziesięć, palec"

avoch

/aβox/
"dziesięć"

åbaŋ

/ɔ̞ˈpæŋ/
"dziesięć"

abo

/abɔ/
"dziesięć"

am
/am/
"dziesięć"
pharwi

/'θarwi/
"dwadzieścia"

zaslowi

/'t͡sɐslowi/
"dwadzieścia"

łarwi

/ˈɬʰarwɪ/
"dwadzieścia"

tagu

/ˈθaɣʉ/
"dwadzieścia"

tårve

/tɔ̞rˈʋe/
"dwadzieścia"

psar

/psar/
"dwadzieścia"

sav
/saʋ/
"dwadzieścia"
karghawwa

/kar.ɣa'w:a/
"pięćdziesiąt"

chaslogawawa

/'xɐsloɣɐwɐwɐ/
"pięćdziesiąt"

kalqwa

/kʰalˈɣwa/
"pięćdziesiąt"

kigao

/ˈkɨɣao/
"pięćdziesiąt"

kårnnåwå

/kʰɔ̞rˈnːɔ̞ɣʷɔ̞/
"pięćdziesiąt"

gargo

/'gargɔ/
"pięćdziesiąt"

kav
/kaʋ/
"pięćdziesiąt"
saughiw

/'sawɣiw/ "siedemdziesiąt"

zosziw

/'t͡soziw/
"siedemdziesiąt"

soqiw

/ˈsʰɔɣɪʊ̯/
"siedemdziesiąt"

saogu

/ˈsaoɣʉ/
"siedemdziesiąt"

saukŋev

/sæʉ̯ˈk͡ŋeʋ/ "siedemdziesiąt"

zogiv

/zɔgiv/ "siedemdziesiąt"

sov
/sɔʋ/
"siedemdziesiąt"
phaafyar

/'θa:fjar/
"sto"

zěpfjaslo

/'t͡sɛp͡fjɐslo/
"sto"

łovyar

/ˈɬʰɔvjal/
"sto"

fef

/fef/
"sto"

tafjår

/tʰæfˈjɔ̞r/
"sto"

psofel

/'psɔfəl/
"sto"

saž
/saʒ/
"sto"
ħahtaphaafyar

/ħahta'θa:fjar/ "tysiąc"[7]

atovyar

/ˈadʱɔvjal/
"tysiąc" (nieregularne skrócenie)

hahfef

/ˈhahfef/
"tysiąc"

ʀåhcåtafjår

/ʀɔ̞ht͡sʰɔ̞tʰæfˈjɔ̞r/
"tysiąc"

adapsofel

/ada'psɔfəl/
"tysiąc"

masaž
/masaʒ/
"tysiąc"

Przypisy

  1. dosłownie wielki ojciec
  2. dosłownie wielka matka
  3. okrutnik
  4. w zaimku tym dochodzi do nieregularności, ponieważ nie doszło do zmiany *p > f. Możliwe również, że był regionalizm bay, który dał obecną formę
  5. w zaimku tym występuje nieregularny brak przydechu, por. zongepajckie pe
  6. nieregularne skrócenie
  7. dosłownie wielkie sto