Język logański

Język logański loganee tét
Typologia:	fleksyjny
Utworzenie:	Emil (w 2021)
Cel utworzenia:	Na potrzeby sztafety rekonstrukcyjnej
Sposoby zapisu:	łacinka
Klasyfikacja:	Fjuckie Język fjucki Język logański
Kody
Conlanger–1	log.
Lista conlangów

        

Zobacz też słownik tego języka.

Język logański (log. loganee tét) to jeden z języków fjuckich powstałych na potrzeby sztafety rekonstrukcyjnej.

Od września 2025 włączony do projektu Kyon jako język części czarnych autochtonów Habecji Bliższej.

Fonetyka

Język logański jest przykładem języka samogłoskowego, gdyż na 19 fonemów spółgłoskowych przypada aż 11 samogłoskowych + iloczas.

Samogłoski

Logański posiada niezwykle bogaty system samogłosek - w jego skład wchodzi 11 samogłosek krótkich i 11 długich - razem to daje aż 22 samogłoski. Te bogactwo rekompresuje brak dyftongów.

	Przednie				Tylne
	Niezaokrąglone		Zaokrąglone
	Krótkie	Długie	Krótkie	Długie	Krótkie	Długie
Przymknięte	i (i)	iː (ij)	y (ü)	yː (üü)	u (u)	uː (uu)
Półprzymknięte	e (é)	eː (éé)	ø (ő)	øː (őő)	o (ó)	oː (óó)
Półotwarte	ɛ (e)	ɛː (ee)	œ (ö)	œː (öö)	ɔ (o)	ɔː (oo)
Otwarte	æ (ä)	æː (ää)			a (a)	aː (aa)

Spółgłoski

System spółgłoskowy jest dużo prostszy i w jego skład wchodzi 19 fonemów.

		Wargowe	Przedniojęzykowe	Podniebienne	Welarne	Krtaniowe
Nosowe		m (m)	n (n)
Zwarte	bezdźwięczne	p (p)	t (t)		k (k)
	dźwięczne	b (b)	d (d)		g (g)
Afrykaty	bezdźwięczne		ts (c)
	dźwięczne		dz (y)
Szczelinowe	bezdźwięczne	f (f)	s (s)		x (ch)	h (h)
	dźwięczne	v (v)	z (z)
Sonoraty			l (l), r (r)	j (j)

Przed półsamogłoską j wszystkie inne spółgłoski mają spalatalizowane allofony.

Allofonem jest też dźwięk [ʃ], który występuje jako realizacja grupy /sx/ i tak też jest zapisywany - sch. Analogicznie przed jotą ta grupa staje się [ʃʲ].

Akcent

Jeżeli występuje chociaż jedna długa samogłoska akcent pada na ostatnią z nich. W innych przypadkach jest oksytoniczny.

Budowa sylaby i system morowy

W języku logańskim sylaba może mieć strukturę maksymalną CCCCVCCC. Jednak taka sylaba jest rzadka i wystepują raczej prostsze sylaby.

Ponadto istnieje pewien system morowy który ogranicza budowę sylab. Sylaba może mieć do trzech mór. Istnieją elementy jedno- i dwumorowe.

• krótkie samogłoski są liczone jako jedna mora.
• pojedyncza spółgłoska jest liczona jako jedna mora.
• długa samogłoska jest liczona jako dwie mory.
• zbitka spółgłoskowa jest liczona jako dwie mory.

Oznacza to, że w języku logańskim niedozwolone są sylaby z długą samogłoską i zbitką w wygłosie. W efekcie dozwolone są sylaby np. ka, kaa, kat, kaat oraz kast, lecz nie kaast.

Ilość mór w ostatniej sylabie słowa może wpływać na gramatykę.

Chociaż dozwolone są zbitki typu str czy tkn to środkowa spółgłoska redukuje się np. [st̆r] i [tk̆n]. W ekstremalnych przypadkach może całkowicie zaniknąć (np. w szybkiej mowie) do [sr] i [tn].

Gramatyka

Przegłosy

W gramatyce wystepują liczne przegłosy, w wyniku czego ogrom samogłosek może zmieniać barwy.

I-przegłos (ì)

Samogłoski tylne stają się przednimi, zaś przednie się podnoszą.

U-przegłos (ù)

Samogłoski tylne się podnoszą, zaś przednie ulegają labializacji.

JU-przegłos (ǜ)

Jest to fuzja I- oraz U- przegłosu. Oznacza to podniesienie wszystkich głosek i zamianie ich na przednie zaokrąglone prócz długiego aa, które jest odporne na ten przegłos.

Przedimek

W języku logańskim występuje przedimek określony, mający formę hal dla l. pojedynczej oraz höl dla l. mnogiej oraz rzeczowników niepoliczalnych. Jest on stawiany przed rzeczownikiem lub opisującym go przymiotnikiem. W logańskim nie ma przedimków nieokreślonych.

Rzeczownik

Rzeczownik w logańskim należy do jednej z klas - żywotnej, nieżywotnej i niepoliczalnej, od której zależy odmiana. Klasa żywotna i nieżywotna może mieć też określoną liczbę - pojedynczą lub mnogą. W języku istnieją dwie deklinacje. Przypadków jest siedem - mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, narzędnik, miejscownik, ablatyw, dla zaimków istnieje też ósmy - allatyw.

Policzalność Rzeczowników

Większość rzeczowników jest na stałe przypisana do grupy żywotnej, nieżywotnej lub niepoliczalnej. Jednakże, pewna część rzeczowników zmienia klasę z żywotnej/nieżywotnej na niepoliczalną i vice versa w zależności od kontekstu. Przykładowo, rzeczownik füst "woda" jest niepoliczalny jako ciecz (mianownik füsta), ale policzalny jako butelka wody (yel füst, tjas füstjör). Analogicznie schokläd "czekolada" jest niepoliczalna w sensie tabliczki (schokläda) ale policzalna jako kawałek (schokläd, schokledjör).

Deklinacja I

Według tej deklinacji odmienia się większość słów w logańskim.

	l. pojedyncza		l. mnoga		niepoliczalne
	żywotne	nieżywotne	żywotne	nieżywotne
Nominativus	–Ø		–jer	–jör	–a
Genetivus	–ac	–e	–är	–er	–eel
Dativus	–e	–a	–er	–ar	–ù
Accusativus	–jes	–at	–jés	–är	–ì
Instrumentalis	–ì	–a	–ìr	–ar	–Ø
Locativus	–el	–ǜ	–er	–ǜr	–a
Ablativus	–at	–ka	–ät	–kar	–e

W mianowniku liczb mnogich, narzędniku klasy żywotnej i bierniku klasy niepoliczalnej dochodzi do i-mutacji. W celowniku klasy niepoliczalnej dochodzi do u-mutacji. W miejscowniku klasy nieżywotnej następuje ju-mutacja.

Przykład odmiany:

	człowiek (tót)	ząb (tad)	ludzie (tőtjer)	zęby (tädjör)	dzień (njasta)
Nominativus	tót	tad	tőtjer	tädjör	njasta
Genetivus	tótac	tade	tótär	tader	njasteel
Dativus	tóte	tada	tóter	tadar	njost
Accusativus	tótjes	tadat	tótjés	tadär	njäst
Instrumentalis	tőt	tada	tőtr	tadar	njast
Locativus	tótel	töd	tóter	tödr	njasta
Ablativus	tótat	tadka	tótät	tadkar	njaste

Deklinacja II

Według tej deklinacji odmienia się większość słów zawierających ä ö é ő ü lub długie warianta jako ostatnią samogłoskę rzeczownika przed wygłosem. Używana też dla wszystkich rzeczowników zakończonych samogłoską, Jednak i przy innych samogłoskach może być ta odmiana, tak samo przy podanych samogłoskach może być deklinacja I.

	l. pojedyncza		l. mnoga		niepoliczalne
	żywotne	nieżywotne	żywotne	nieżywotne
Nominativus	–Ø		–ijer	–ijör	–ja
Genetivus	–jac	–je	–jär	–jer	–jeel
Dativus	–je	–ja	–jer	–jar	–ù
Accusativus	–ijes	–jat	–ijés	–jär	–Ø
Instrumentalis	–Ø	–ja	–ir	–jar	–Ø
Locativus	–jel	–Ø	–jer	–jür	–ja
Ablativus	–jat	–ka	–jät	–kar	–je

W miejscowniku klasy nieżywotnej następuje u-mutacja.

Przykład odmiany:

	córka (djöt)	kij (kjöt)	córki (djötijer)	kije (kjötijör)	próżnia (hétja)
Nominativus	djöt	kjöt	djötijer	kjötijör	hétja
Genetivus	djötjac	kjötje	djötjär	kjötjar	hétjeel
Dativus	djötje	kjötja	djötjer	kjötjar	hőt
Accusativus	djötijes	kjötjat	djötijés	kjötjär	hét
Instrumentalis	djöt	kjötja	djötr	kjötjar	hét
Locativus	djötjel	kjöt	djötjer	kjötjür	hétja
Ablativus	djötjat	kjötka	djötjät	kjötkar	hétje

Deklinacja zaimków osobowych

Zaimki osobowe podlegają własnemu, nietypowemu wzorowi odmiany. Prócz tego że większość jest nieregularna to dodatkowo w nich istnieje ósmy przypadek - allatyw.

	ja (chü)	ty (cu)	on - klasa żywotna (djop)	on - klasa nieżywotna (kjor)	on - klasa niepoliczalna (ri)	my (jap)	wy (ca)	oni (hje)
Nominativus	chü	cu	djop	kjor	ri	jap	ce	hje
Genetivus	chüü	cóó	djopaa	krjo	rij	japaa	cee	hjee
Dativus	chi	co	djope	krje	re	jape	cja	hju
Accusativus	chjos	cos	djopas	kjoras	res	japas	cas	hjes
Instrumentalis	chjon	can	djoom	kjora	ren	jaam	cee	hjen
Locativus	chül	cul	djol	kjore	ril	jaal	ci	hjel
Ablativus	chüt	cut	djot	kjooka	rit	jat	cit	hjär
Allativus	chüs	cus	tje	kjörje	ris	pje	cees	hjer

Przymiotnik

Przymiotnik służy do określania cechy rzeczownika. Podstawową jego końcówką jest -ee, ale podlega on również deklinacji, która jest jednak prostsza od rzeczownikowej.

	Końcówka
Nominativus	–ee
Genetivus	–éét
Dativus	–éé
Accusativus	–ijr
Instrumentalis	–aa
Locativus	–één
Ablativus	–eet

Po samogłoskach przed końcówką wstawia się protetyczne -v-. Jeżeli przymiotnik ma opisać zaimek w allatywie przyjmuje on końcówkę w bierniku, jak np. teegijr kjörje - od szybkiego niego.

Stopniowanie

Przymiotnik jest stopniowany przez trzy stopnie: zwykły, wyższy i najwyższy. Istnieje jego kilka rodzai.

Stopniowanie morfologiczne

Stopniowanie morfologiczne polega na dodaniu odpowiednik przedrostków do stopnia wyższego i najwyższego, w tym drugim także poprzedzając wyrażenie przedimkiem określonym.

Stopień	Przed samogłoską	Przed spółgłoska
Zwykły	Ø-
Wyższy	ang-	a-
Najwyższy	any-	ye-

W ten stopniowaniu ulegają wszystkie przymiotniki z tematem jednosylabowym oraz te z tematem dwusylabowym, których druga sylaba ma jedną lub dwie mory. Przykład stopniowania na czasownikach oodee "deszczowy", psaanee "szeroki" oraz hjolonee "gorący".

Stopień	oodee	psaanee	hjolonee
Zwykły	oodee	psaanee	hjolonee
Wyższy	angoodee	apsaanee	ahjolonee
Najwyższy	hal anyoodee	hal yepsaanee	hal yehjolonee

Stopniowanie opisowe

Przymiotniki, które nie mogą się stopniować morfologicznie, są stopniowanie opisowo. W stopniu wyższym przed przymiotnikiem dodaje się przysłówek aangér "lepiej" oraz yeengér "najlepiej". W stopniu najwyższym tak samo jak w stopniowaniu morfologicznym dodaje się przedimek.

Przykład stopniowania na czasownikach züspantee "sypki" oraz clijebüükee "zamkowy".

Stopień	züspantee	clijebüükee
Zwykły	züspantee	clijebüükee
Wyższy	aangér züspantee	aangér clijebüükee
Najwyższy	hal yeengér züspantee	hal yeengér clijebüükee

Przysłówek

W języku logańskim dosyć rozbudowany jest przysłówek.

Może przyjąć kilka końcówek wyznaczających że to właśnie przysłówek w zależności od sytuacji.

	Końcówka
Po samogłoskach	-vér
Po spółgłoskach nosowych	-r
	-ér
Gdzie indziej

Końcówka -r nie może być użyta po nosowych w sytuacji, gdy poprzedza je długie samogłoska - jest to związane z ilością mór w sylabie. Ówczas używa się, tak samo jak po innych spółgłoskach, końcówki -ér.

Stopniowanie

Podobnie jak przymiotnik, przysłówek może być stopniowany. Jednakże te stopniowanie jest dużo bogatsze.

Stopniowanie morfologiczne I

Stopniowanie morfologiczne I występuje w jednosylabowych przysłówkach i jest niemalże identyczne z przymiotnikowym prócz dwu faktów: zamiast a- występuje nu- oraz pomija się przedimek określony.

Stopień	Przed samogłoską	Przed spółgłoska
Zwykły	Ø-
Wyższy	ang-	nu-
Najwyższy	any-	ye-

Stopniowanie morfologiczne II

W wszystkich dwusylabowych przysłówkach, niezależnie od ilości mór w drugiej sylabie, używa się drugiego rodzaju stopniowania charakteryzującym się, że morfemy są sufiksami. Ponieważ przysłówek zawsze kończy się spółgłoską, istnieje tylko jeden morfem na stopień.

Stopień	Sufiks
Zwykły	-Ø
Wyższy	-ang
Najwyższy	-a

Stopniowanie opisowe

Pozostałe przysłówki są stopniowane opisowo tak samo jak przymiotniki z wyjątkiem tego, że nie używa się przedimka hal/höl. Przedstawione jest one tutaj.

Czasownik

Bezokolicznik

Bezokolicznik w logańskim zazwyczaj powstaje dodając do tematu końcówkę -cer, np. jorcer - słyszeć, truukcer - myć czy clijetcer - zabezpieczać.

Prócz zwykłego bezokolicznika istnieje też bezokolicznik imperfektu, używający w rdzeniu zamiast czasu teraźniejszego czas imperfekt. Zazywczaj się go tłumaczy jako imiesłów czasu przeszłego (podając zazwyczaj formę 3 osoby rodzaju nijakiego jeżeli inny rodzaj nie wynika z zdania). Przykłady to jercer - słychało, trolkcer - myło czy clijotcer - zabezpieczało.

Teoretycznie istnieje też bezokolicznik aorystu, który w rdzeniu używa formy aorystu zamiast czasu teraźniejszego, jednak nie jest używany w gramatyce. Niemniej jest podawany jako trzecia forma czasownika. Przykłady to jercer, trulkcer czy éskjetcer.

Odmiana przez czasy

W języku logańskim znajduje się sześć czasów, chociaż jeden - aoryst - jest dosyć rzadko używany.

• präsens - wyraża on czynności trwające w momencie wypowiedzi oraz zaplanowanej, ale bez planowanego końca przyszłości. Jest to czas podstawowy.
• imperfét - oznacza on czynności z przeszłości, których efekt nie jest znany.
• perfét - czas przeszły złożony, używa się go do przeszłych czynności, których efekt jest znany i - dawniej - jeżeli skończył się porażką. Obecnie wypiera czas aoryst i może też wyrażać czynności zakończone sukcesem.
• avorist - czas wyrażający czynności przeszłe, które zakończyły się sukcesem. Obecnie jest w zaniku i jest zastępowany przez perfekt z powodu większej regularności, jednakże kilka najważniejszych czasowników nadal silnie utrzymują formy aorystu, prawdopodobnie z powodu krótkości formy.
• futur I - czas przyszły niedokonany, używany do czynności które są nadal nie do końca zaplanowane i nie jest planowane ich zakończenie.
• futur II - czas używany do czynności przyszłych których zakończenie jest już przewidywane.

Czasy proste

Każdy czasownik ma trzy formy podstawowe - teraźniejszo-przyszłą (słownikową), imperfektu oraz aorystu. Niekiedy są one identyczne, czasem są tylko dwie różne formy (najczęściej zlane są teraźniejszo-przyszła i aorystu), a czasem wszystkie trzy są różne. Te dwie ostatnie mogą też się różnić sposobem budowy - czasem jest to zmiana samogłoski tematycznej, a czasem kompletnie inna forma.

	chü	cu	djop, kjor, ri	jap	ca	hje
präsens	-őt	-et	-bän~-dän	-eta	-esce	-tje
imperfét	-jől	-jel	-än	-jaa	-jélje	-jé
avorist	-öl	-al	-ät	-aa	-älje	-lje
futur I	-et	-ät	-ét	-ap	-ce	-etje
futur II	-at		-jél	-atap	-asce	-ätje

Czasowniki ceencer "być", nentcer "chcieć" i tucer "mieć"

Te trzy czasowniki podlegają nieregularnemu wzorowi odmiany, który zakłada osobne rdzenie dla wszystkich pięciu czasów prostych, używając końcówek osób z czasu präsens przy całkowitym ich pominięciu w pierwszej osobie l. pojedynczej. Przy trzeciej osobie l. mnogiej dochodzi ponadto do I-mutacji. Czasownik tucer ma ten wzór odmiany w czasie teraźniejszym i przeszłych, zaś w przyszłych ma całkowicie nieregularną odmianę.

być

	chü	cu	djop, kjor, ri	jap	ca	hje
präsens	ceen	ceenet	ceendän	ceeneta	ceenesce	cééntje
imperfét	cijn	cijnet	cijndän	cijneta	cijnesce	cijntje
avorist	keen	keenet	keendän	keeneta	keenesce	kééntje
futur I	sjolt	sjoltet	sjoldän	sjolteta	sjoltesce	sjöltje
futur II	sjelt	sjeltet	sjeldän	sjelteta	sjeltesce	sjéltje

chcieć

	chü	cu	djop, kjor, ri	jap	ca	hje
präsens	nent	nentet	nendän	nenteta	nentesce	néntje
imperfét	nént	néntet	néndän	nénteta	néntesce	nintje
avorist	ment	mentet	mendän	menteta	mentesce	méntje
futur I	nat	natet	nadän	nateta	natesce	nätje
futur II	net	netet	nedän	neteta	netesce	nétje

mieć

	chü	cu	djop, kjor, ri	jap	ca	hje
präsens	tu	tuut	tubän	tuuta	tuusce	tüütje
imperfét	to	toot	tobän	toota	toosce	töötje
avorist	pu	puut	pubän	puuta	puusce	püütje
futur I	teet	täät	téét	taap	tuce	téétje
futur II	tus	tat	téél	taatap	taasce	täätje

Czas złożony perfét

Czas perfét jako złożony powstaje poprzez użycie czasownika posiłkowego być (ceencer) w czasie imperfektu oraz dodanie na sam koniec zdania bezokolicznika w formie imperfét (czasem identyczny z zwykłym bezokolicznikiem). Przykład: Cu cijnet hjarat pvjercer "Poszedłeś do siostry".

Przykładowa odmiana

pvjorcer "iść"

	chü	cu	djop, kjor, ri	jap	ca	hje
präsens	pvjorőt	pvjoret	pvjorbän	pvjoreta	pvjoresce	pvjortje
imperfét	pvjerjől	pvjerjel	pvjerän	pvjerjaa	pvjerjélje	pvjerjé
avorist	pvjeröl	pvjeral	pvjerät	pvjeraa	pvjerälje	pvjerlje
futur I	pvjoret	pvjorät	pvjorét	pvjorap	pvjorce	pvjoretje
futur II	pvjorat		pvjorjél	pvjoratap	pvjorasce	pvjorätje
perfét	cijn pvjercer	cijnet pvjercer	cijndän pvjercer	cijneta pvjercer	cijnesce pvjercer	cijnetje pvjercer

clijetcer "zabezpieczać"

	chü	cu	djop, kjor, ri	jap	ca	hje
präsens	clijetőt	clijetet	clijedän	clijeteta	clijetesce	clijetje
imperfét	clijotjől	clijotjel	clijotän	clijotjaa	clijotjélje	clijotjé
avorist	éskjetöl	éskjetal	éskjetät	éskjetaa	éskjetälje	éskjetlje
futur I	clijetet	clijetät	clijetét	clijetap	clijetce	clijetetje
futur II	clijetat		clijetjél	clijetatap	clijetasce	clijetätje
perfét	cijn clijotcer	cijnet clijotcer	cijndän clijotcer	cijneta clijotcer	cijnesce clijotcer	cijnetje clijotcer

Odmiana przez tryby

Czasownik w języku logańskim zawiera też kilka trybów.

Tryb rozkazujący

Służy przede wszystkim do zlecania wykonania jakiejś czynności, a czasem też jako próśba. Tworzony jest przedrostkiem oraz w przypadku l. pojedynczej usuwając końcówkę osobową.

	1. osoba	2. osoba	3. osoba
L. poj	n.d	ü-, ür-	v-, u-
L. mn.	v-, u- + końcówka osobowa	ü-, ür- + końcówka osobowa	v-, u- + końcówka osobowa

Przedrostek u- zastępuje v- przed grupami spółgłoskowymi liczącymi cztery spółgłoski. Natomiast użycie ü- i ür- jest zależne od tego czy czasownik zaczyna się samogłoską czy spółgłoską.

Tryb proszący

Łagodniejsza forma trybu rozkazującego, która wyraża głównie łagodne próśby. Tworzony jest na podobnych zasadach co rozkazujący.

	1. osoba	2. osoba	3. osoba
L. poj	n.d	Ø	je-, jer-
L. mn.	je-, jer- + końcówka osobowa	je-, jer- + końcówka osobowa	je-, jer- + końcówka osobowa

Liczebniki

liczba	liczebnik główny	liczebnik porządkowy
0	nól	nöl
1	yel	yér
2	tjas	tjäsr
3	zeg	zég
4	tü	tőr
5	tju	tjür
6	hef	hifar
7	haan	häänar
8	jär	jerar
9	ljoon	ljöönar
10	bljor	bljorar
20	zbljörs	zbljörsar
30	gljörs	gljörsar
40	zjörs	zjörsar
50	tiljörs	tiljörsar
60	bljorhef	bljorhefar
70	bljorhaan	bljorhaanar
80	bljorjär	bljorjärar
90	bljoor	bljoorar
100	hjemp	hjémpr
1000	mjeen	mjéénar