Słownik:Tarykański

Z Conlanger
Skocz do: nawigacja, szukaj

Słownik języka tarykańskiego. Hasła ułożone są wedle zasad tarykańskich. Kolejność liter jest następująca:

д е р т з у һ ш ф і п ы а ц с г х к ч ж б в л н ң м ҩ

Czasowniki podana są w formie słownikowej, tj. z prefiksem osoby ono, ona, on (ы-, ың-) i sufiksem czasu teraźniejszego (). Elementy te pomija się przy ustalaniu kolejności słownikowej, stąd czasownika ыіаза należy szukać pod іаз, zaś діыдеіа pod дідеі. Dodatkowo pamiętać należy, że rdzenie czasownikowe rozpoczęte podwójnym ж znajdują się w słowniku pod бж, gdyż taką formę przyjąłby ich rdzeń po wyizolowaniu, np. ыжжелца należy szukać pod бжелц.

Na liście uwzględniono zarówno pojęcia typowe dla rzeczywistości Odprysku (oznaczone <O>), jak i dla *naszej* ziemskiej (oznaczone <Z>). Ponadto oznaczone zostało pochodzenie słów zapożyczonych oraz częściowo zapożyczonych - krakirskie <kra>, gażachskie <gaż>, aeriańskie <aer>, hiundajskie <hiu>, tamteńskie <tamt>, ówskie <ów>, wajtulskie <wajt>, tarykańskie <tar>.

W słowniku jako domyślne przyjmuje się:

  • realizację у
  1. jako /w/ między dwiema samogłoskami, np. ыһыжауа /ɨhɨʒawa/
  2. - || - na początku wyrazu przed samogłoską а, е
  3. jako /ʷ/ po spółgłosce ulegającej labializacji a przed samogłoską а, е, np. Кует /kʷət/
  4. jako /ʷɨ/ po spółgłosce ulegającej labializacji w pozostałych pozycjach, np. Ентун /əntʷɨn/
  5. jako /wɨ/ w pozostałych pozycjach, np. Ух /wɨχ/, Кеун /kəwɨn/, Леу /ləwɨ/
  • realizację і
  1. jako /j/ po samogłosce przed spółgłoską, np. ыдаіна /ɨdajna/
  2. - || - po samogłosce w wygłosie, np. Дансаі /danθaj/
  3. - || - po spółgłosce nieulegającej palatalizacji a przed samogłoską а, е, np. Сіаст /θjast/
  4. - || - między dwiema samogłoskami, np. Деіаі /dəjaj/
  5. - || - na początku wyrazu przed samogłoską а, е, np. Іар /jar/
  6. jako /jɨ/ na początku wyrazu przed spółgłoską lub ы, np. Ірен /jɨrən/
  7. jako /ʲ/ po н lub т a przed е lub а, np. ызетіа /ɨzəca/
  8. jako /ʲɨ/ po spółgłosce ulegającej palatalizacji a przed spółgłoską lub ы, np. Дінгыс /ɟɨŋɨθ/
  9. - || - po л lub д a przed е lub а
  10. - || - po spółgłosce ulegającej palatalizacji na końcu wyrazu, np. Цшыглі /ʧɨgʎɨ/
  • realizację ҩ
  1. jako /ᶣɨ/ po т, np. тҩн /cʷɨn/
  2. jako /ɥɨ/ we wszystkich innych pozycjach
  • realizację цш jako /ʧ/
  • realizację нг i гн jako /ŋ/

Przy wyrazach trudniejszych oraz odstających od wymowy domyślnej zaprezentowanej powyżej podaje się transkrypcję fonemiczną. Dotyczy to w szczególności:

  1. realizacji і jako /jɨ/ w pozycjach po samogłosce przed spółgłoską, np. Ыіх /ɨjɨχ/
  2. realizacji і jako /j/ w pozycjach po spółgłoskach podlegających palatalizacji, np. тіауел /cjawəl/
  3. realizacji і jako /ʲ/ w pozycji innej niż przed е lub а, np. Реті /rəc/
  4. realizacji ҩ jako /ɥ/
  5. realizacji цш jako /ʦʃ/ lub /ʧʧ/
  6. realizacji нг i гн jako /ŋŋ/, /ng/ lub /gn/
  7. długiej realizacji innych dyftongów, np. ыніауа /ɨɲɲawa/

Д

  • Дер rz - głowa, łeb
  • дере przym - naczelny, główny
  • Дерт rz - abecadło, alfabet <O>
  • дерте przym - alfabetyczny <O>
  • Деһлет rz - państwo, organizm państwowy
  • ДеһлетМедіет /dəhlətməɟjət/ rz - medium publiczne, państwowe <Z>
  • ыдеіа cz - robić
  • Депренеж rz - wnętrzności
  • Депрем rz - sum
  • Дегыл rz - palma
  • Демр rz - żelazo
  • Дреһ rz - drzewo
  • Дрен rz - pętla
  • Дрыіт rz - sen (widziane zdarzenia)
  • ыдрыіта cz - śnić
  • Драм rz - zgryz
  • ДіДеіен rz - zdarzenie
  • діыдеіа cz - dziać się
  • діыдрена cz - zataczać pętle; wirować
  • діызеба cz - mieć na imię, nazywać się
  • Діан /ɟjan/ rz - śmieć
  • Діанежніх /ɟjanəʒɲɨχ/ rz - kosz na śmieci <Z>
  • діыкеуна cz - powtarzać się
  • діыжжелца cz - wyglądać
  • Дінгыс rz - ryj
  • ДіМыДрен rz - wir
  • ды licz - trzy
  • дыдле przym - częsty, powszechny
  • Дыр rz - bóg
  • Дысні rz - korzeń
  • Дыкест rz - rezerwacja <hiu>
  • ыдаіна cz - zagrażać
  • Дан rz - liść
  • Данс rz - taniec
  • ыданса cz - tańczyć
  • Дансаі rz - tancerz
  • Днас rz - kora

Е

  • Еррер rz - mewa
  • Еры, mn. Ерытта rz - morze
  • ерыте przym - morski
  • ыңерца cz - przyjść, przychodzić, wejść
  • ыңерцбжелца cz - zwiedzać
  • ЕрцБжелцаі rz - zwiedzający
  • Ерценеж cz - przyszłość
  • Езер rz - język (narząd)
  • Езр rz - jezioro
  • ыңеіха cz - kłaść, stawiać
  • ыңеца cz - pchać
  • Ецшеут rz - ktoś skromny
  • ецшеуте przym - skromny
  • Есдерт rz - krużganek <tamt>
  • ыңесбера cz - uczyć się na pamięć
  • Есберен rz - kucie, uczenie się na pamięć
  • Егер rz - warunek
  • Екаі rz - czerwiec <kra>
  • Екаі мые rz - maj <kra+tar>
  • Ебыс rz - niedźwiedź (dziki)
  • елае przym - dramatyczny <hiun+tar>
  • Елаы, mn. Елаа rz - dramat <hiun>
  • Ентун rz - kaczka
  • ЕҩдрыңЕд /əɥdrɨnəd/ rz - zwarcie

Р

  • ыра cz - być
  • Рер rz - gardło
  • Реті /rəc/ rz - okrąg
  • реупе przym - posępny, matowy, wyblakły, bez kolorów
  • ыреупауа cz - posępnieć, matowieć, blaknąć, tracić kolor
  • Рештер rz - sierżant
  • решхаіе przym - oburzający
  • Реіх rz - tuman, dym
  • репте przym - surowy
  • Ресл rz - kura
  • Рехлет rz - kolej
  • Рен rz - rzeka
  • ремпде przym - czerwony
  • ырыда cz - (u)padać
  • Рызан rz - wtorek <kra>
  • ырыпна cz - (u)padać
  • Рычаі rz - beksa
  • Рыбах rz - chytrus
  • Рымпыт rz - łąka
  • радде przym - szybki
  • ырара cz - zmieniać się
  • Раф rz - gąsienica
  • ырапса cz - pójść, odejść, wyjść
  • ырапсдеіа cz - odwołać, zwolnić
  • Рац rz - pancerz, skorupa
  • РацКует rz - twierdza

Т

  • тепле przym - ciepły
  • ытега cz - pływać
  • Тегепы, mn. Тегепытта rz - pijak
  • тегепыте przym - pijany
  • Техы, mn. Техытта rz - żółw
  • Течан rz - standard
  • Темал rz - matematyk <kra>
  • темале przym - matematyczny <kra+tar>
  • Темалеж rz - matematyka <kra+tar>
  • треуаб przysł - do przodu, dalej
  • треһ zaim - ta, ten, to
  • треһдраге zaim - tamta, tamten, tamto
  • трыһ zaim - tu
  • трыһдраге zaim - tam
  • Трыб, mn. Трыбла rz - problem
  • Тлаһ rz - głowa
  • Туспер rz - zasada
  • Тітіран rz - żyrafa
  • ытіуха /ɨcɨwɨχa/ cz - mrużyć oczy
  • ытііа /ɨcɨja/ cz - recytować
  • Тііеж /cɨjəʒ/ rz - plecy
  • Тіцшкы, mn. Тіцшкытта rz - tłuszcz
  • тіауел /cjawəl/ part - oczywiście (zdecydowana zgoda)
  • Тіапаі rz - nożyczki
  • ТіапТіап rz - nożyczki
  • тіале /cjalə/ part - oczywiście (niezdecydowana zgoda lub ironia)
  • Тібжеркаі /cbʒərkaj/ rz - ptak
  • Тімех /cməχ/ rz - ćma
  • Тат rz, mn. Татла - urlop, wakacje
  • ыТатліза cz - pojechać na urlop, wakacje (pot.)
  • таре przysł - teraz
  • тарелізаіе przym - bieżący
  • Тарых rz - historia
  • Тах rz - nie, niezgoda
  • ытахка cz - prosić; dziękować
  • Тач rz - szczur
  • Тбыч rz - twos, słodki napój <ów> <O>
  • Тлаһ rz - głowa
  • тҩ licz - cztery
  • Тҩфес rz - skrzydło
  • Тҩпах rz - tramwaj <Z>
  • Тҩн rz - pies <hiu>
  • Тҩнті /cʷɨnc/ rz - perła
  • ТҩнКарп rz - rekin

З

  • Зедр rz - centrum
  • Зерел, mn. Зерылла rz - kwadrat <kra>
  • Зеры, mn. Зерыа rz - centrum
  • ызетіа cz - wymiotować
  • Зеітін rz - oliwka
  • Зехпыл rz - sytuacja
  • Зебен rz - imię
  • Зем rz - gleba
  • ЗемЖраі rz - dżdżownica
  • Зыхры, mn. Зыхра rz - ofiara
  • зыхтіе przym - wąski
  • зыме przym - zimny
  • зымне przym - zimny
  • Зат, mn. Затта lub Затірра rz - stan <kra>
  • ЗатКенеш rz - fizyka, fiza <kra+tar>
  • ЗатКенешауен rz - fizyka <kra+tar>
  • загаре przym - śliczny <gaż>
  • ызніера cz - rzucać
  • Знісы, mn. Знісытта rz - kolano

У

  • Уурых rz - pienie (koguta)
  • ыуурыха cz - piać
  • Уурыхаі rz - kogut
  • ыуша cz - dmuchać
  • Ух rz - kura
  • Ухы, mn. Ухха rz - kura
  • Уман rz - natura <hiun>

Һ

  • Һеранг rz - człowiek
  • Һеранг куете rz - dżentelmen
  • Һечал rz - luty <kra>
  • ыһечкауа cz - czekać
  • Һедбаі rz - adwokat <hiun>
  • һенете przym - głupi
  • ыһыда cz - marznąć
  • ҺыдерКлід rz - spódnica
  • Һыдіш rz - chwast
  • Һыдаһ rz - areola (taka jak u kaktusa)
  • Һыен rz - tropiki
  • һыене przym - tropikalny
  • Һыр rz - październik <kra>
  • Һыртарыл rz - styczeń <kra>
  • Һыз rz - jagoda
  • һыз part - przecież
  • Һызыш rz - datek; haracz
  • һыза part - przecież
  • һыуепше przym - zły, agresywny
  • Һыш rz - ucho
  • Һыш rz, mn. Һышма - róg
  • Һышы, mn. Һышытта rz - owoc
  • Һыі rz - ogon
  • ыһыпа cz - pchnąć (nożem)
  • Һыптыл rz - lipiec <kra>
  • Һыптыл бые rz - sierpień
  • Һыы /hɨɨ/, mn. Һыыа /hɨɨa/ lub Ыууа /ɨwwa/ rz - król
  • Һыц rz - stopa
  • Һыцшы /hɨʧʧɨ/ rz - lód
  • ыһыскара cz - taplać się
  • Һыхыр rz - wolność
  • ыһыжа cz - ciąć
  • ыһыжауа cz - szyć
  • Һылас rz - włos
  • Һылаже part - właśnie
  • Һакабы, mn. Һакабытта rz - dziewczyna, kobieta
  • Һантры, mn. Һантрыа rz - róg (część ciała)

Ш

  • Шеі rz - szyja
  • Шеіар rz - akcja <Z>
  • ШеіарШыркет, ШШ rz - spółka akcja, S.A. <Z>
  • Шпані /ʃpaɲ/ rz - paznokieć
  • Шыркет rz - firma, spółka <Z>
  • ышыhа cz - kończyć się
  • Шыh rz - koniec
  • Шын rz - szyna
  • шыне przym - nowy
  • ша part - już

Ф

  • Фехыт rz - wieczór
  • ыфыта cz - odpoczywać
  • ыфытіа cz - pływać (po wodzie)
  • Фыфы rz - kijanka
  • ыфыха cz - rąbać
  • ыфыхыа cz - promieniować
  • Фыхы, mn. Фыхыа rz - promień
  • Фыхыеж rz - promieniowanie <Z>
  • Фым rz - okazja
  • Фымпет rz - radość, szczęście
  • фымпете przym - radosny

І

  • Іер rz - miejsce, ziemia, podłoga
  • іеріере przym - podstawowy
  • Іеретеж rz - terrarium
  • іертіхе przym - zły, nienawistny
  • Іерцен rz - zjawa
  • ІерЖраі rz - dżdżownica
  • Іетеш rz - ściółka
  • Іетешніх rz - żuk
  • іех zaim - ja
  • іен zaim - ono, ona, on
  • Іеліт rz - plaża
  • Ірез rz - błyskawica
  • Ірен rz - rycerz
  • Іар rz - rok
  • ыіаза cz - pisać
  • Іазен rz - tekst, praca pisemna
  • Іазауен rz - pismo, alfabet
  • Іахмаз rz - odbicie księżyca w tafli morza lub oceanu
  • іан zaim - on

П

  • перпре przyim - względem, niż
  • Перм rz - nasiono
  • Петчел rz - światełko, nikłe światło
  • Петчележніх rz - robaczek świętojański
  • ПетчелРеті /pətsəlrəc/ rz - aureola (taka jak nad głową świętego)
  • ПетчелЛеш rz - poświata
  • ПетчелЛешніх rz - ognik
  • Пет rz, mn. Петла - światło
  • петрадде przym - błyskawiczny
  • петле przym - świetlisty, jasny
  • Петнех rz - brew
  • ыпеза cz - bawić się
  • Пешет rz - trucizna
  • Пешет куче rz - alkohol <Z>
  • Пешет каре rz - alkohol <O>
  • прехсыме przym - bliski
  • ыпра cz - chcieć
  • ыпрета rz - wracać
  • ыпрета мбеПндетта cz - budzić się
  • Пречыдент rz - prezydent <Z>
  • Прен rz - pragnienie
  • Прыті /prɨc/ rz - dżdżownica
  • ыпрыга cz - zamknąć
  • Прых, mn. Прыхна rz - handlarz niewolnikami; dostawca, łowca niewolników
  • Прыц rz - kwiat
  • ыпрыца cz - kwitnąć
  • Прыцніх rz - marzec
  • ыпрына rz - latać
  • Прат rz - świat
  • Пратрар rz - polityk
  • Праітрар rz - kandydat
  • Птрет rz - sikorka
  • Птҩт rz - dziób
  • Пшеіл rz - część
  • Пшехсы, mn. Пшехсытта rz - lis
  • Пшапескле rz - czwartek <kra>
  • пп. - skrót od перпре
  • Пытрар rz - pięść
  • Пышт rz - poczta
  • ыпыга rz - wycierać
  • Пыхцшах rz - robak
  • Пыніан rz - osiłek
  • Пыкач rz - prąd elektryczny <Z>
  • Пыкачетніх rz - elektronika <Z>
  • Пыкачеж rz - elektryczność <Z>
  • Пыжен rz - kret
  • Пылп rz - ogólna nazwa coś małego, różowego
  • Пынц rz - taca
  • Парт rz - partia <Z>
  • Пары, mn. Парытта rz - wróżka
  • Пауарыр rz - merytoryczność
  • Палхыт rz - ruch
  • ПапМерд rz - maska
  • Панд rz - panda
  • Паҩд rz - pogoda
  • ыпцыхна cz - pachnieć
  • Пскух rz - żywioł
  • Пхтан rz - masło
  • Плеһ rz - żyła
  • Плешт rz - pchła
  • плне przym - pełny
  • Пндет rz - sen (czynność spania bądź widziane zdarzenia)
  • ыпндета rz - spać, śnić
  • Пмас rz - wyziew
  • ыпмаса cz - zionąć (ogniem)

Ы

  • ы spój - i
  • ыңыдрауа cz - przypominać (o czymś)
  • ыды przyim - przeciwko
  • Ыдыл rz - sprawiedliwość
  • Ыднын rz - mściciel <hiu>
  • Ыр rz - dzień
  • ыңырта cz - pracować
  • Ырт rz - praca
  • ЫрТімех /ɨrcməχ/ rz - motyl
  • Ыртауен rz - praca; akcja
  • Ыртаі rz - pracownik
  • Ырпаі rz - wróbel
  • ырыре przym - codzienny
  • Ырыл rz - wrzesień <kra>
  • Ырынх rz - słońce
  • ырале przym - żółty
  • ырге przym - srebrny
  • ырыжжелца rz - zerkać
  • ЫрБжелц rz - zerknięcie; widoczek
  • Ытез rz - mięso
  • ыңытуба cz - frustrować się
  • Ытубен rz - frustracja
  • Ытубы, mn. Ытубыа rz - frustrat
  • ытішыне /ɨcʃɨnə/ przym - stary
  • ЫтіФымпет /ɨcfɨmpət/ rz - nieszczęście
  • ытіпрехсыме /ɨcprəχθɨmə/ przym - daleki
  • ыңытіха /ɨnɨcχa/ cz - chrapać
  • Ытіхен /ɨcχən/ rz - chrapanie
  • ытікубе /ɨckʷɨbə/ przym - mały
  • ЫтіКыры /ɨckɨrɨ/, mn. ЫтіКырытта rz - prawa strona
  • ытікырыте /ɨckɨrɨtə/ przym - prawy
  • ытіжжера [ыті+ы+бжер+а] rz - wyznawać religię
  • ЫтіБжер /ɨcbʒər/ rz - religia
  • ытілаже /ɨclaʒə/ przym - krótki
  • ытімде /ɨcmdə/ przym - nieliczny; mało
  • ытімеҩде /ɨcməɥdə/ przym - nieliczny; mało
  • ытас przyim - nad, ponad; na
  • ЫтасБжелц rz - nadzór, kierowanie, prowadzenie
  • Ытцшахшы, mn. Ытцшахша rz - wnętrzności
  • ытҩ [ыті+ҩ] przym - zły, niewłaściwy
  • Ызыр rz - listopad <kra>
  • ыңышха cz - przepadać (za czymś)
  • Ышхаі rz - miłośnik
  • ЫшхаіХаы, mn. ЫшхаіХаа rz - fanclub, grupa miłośników
  • ыіде przym - straszliwy
  • Ыір rz - woda
  • Ыіретеж rz - akwarium
  • Ыіх /ɨjɨχ/ rz - płetwa
  • Ыпшы rz - meduza
  • ыпшанде przym - mądry
  • ыңыцша /ɨnɨʧʧa/ cz - ściskać
  • ысетіе przym - szeroki
  • Ыстерыі rz - historia
  • ыге przym - trudny
  • Ыген rz - tak, zgoda
  • ЫгенГладен /ɨŋəngladən/ [ɨŋəŋ(g)ladən] rz - aprobata
  • ыгамбе przym - błękitny
  • ыгласте przym - żółty
  • ЫхенеЛіцпыле rz - niedziela <kra>
  • Ыхт rz - kredyt
  • ыңыхтеіха cz - dawać
  • Ыхбых rz - foka
  • Ыкр rz - brzuch
  • Ычдех rz - władza
  • ычеіде przym - ciężki
  • Ычгыц rz - szron
  • ыңыча cz - ssać
  • ыңычауа cz - pluć
  • ыже przym - łatwy
  • ыжепсауене przym - kruchy, łamliwy, podatny na zniszczenie
  • Ыжге rz - ziarno
  • Ыб rz - ojciec
  • Ыбенд rz - grudzień <kra>
  • Ыбы, mn. Ыбыа rz - matka
  • ЫбыЗат rz - materiał <tar+kra>
  • Ынды rz - krab
  • ында zaim - ty, wy (neutralne)
  • Ынтум rz - hochsztapler, oszust <aer>
  • Ынах rz - dziecko
  • Ынгыл rz - jeż
  • Ынгс rz - łabędź
  • Ым rz - muszla
  • Ымерых rz - promocja, reklama
  • ЫмерыхЫртауен rz - akcja promocyjna

Ц

  • ыцеуа cz - oddychać
  • Цых rz - krew
  • Цар rz - cebula
  • ыцша cz - uderzać
  • Цше /ʧʧə/ rz - deszcz
  • Цшеж rz - radość
  • цшеже przym - radosny
  • цшеліте przym - gęsty
  • ыцшеха cz - szczekać
  • Цшехаі rz - pies
  • Цшы rz - śnieg
  • цшышыте przym - cienki
  • Цшыглі rz - cześć, czołem
  • Цшых rz - grot
  • Цшаддет rz - narkotyk
  • ыцшаддына cz - ćpać
  • Цшаддаі rz - ćpun
  • Цшабал rz - używka, środek odurzający
  • Цшавы rz - łata
  • Цшыхыж rz - tajemnica
  • ыцбжала cz - rżeć
  • Цбжалаі rz - koń

С

  • ыса cz - być
  • Сер rz - żołądź
  • Сеід rz - gwiazda
  • себале przym - zły, podstępny
  • Себалеж rz - zło
  • Сіаст rz - polityka
  • СіастЖытр rz - życie polityczne
  • ысыда rz - siadać
  • Сых rz - pies <Z>
  • Сыч rz - jajko
  • Сычаі rz - wąż
  • СыңЫт rz - konik morski
  • Сымб rz - lew
  • саһыласе przym - łysy
  • СаГнеш rz - policjant <Z>
  • СаГнештрар rz - policjant <Z>
  • СаГнештрареж rz - policja <Z>
  • СаГнешХаы, mn. СаГнешХаа rz - policja <Z>
  • Сакреж rz - świętość
  • сакуепепгладене przym - nieuzasadniony
  • саказе przym - bezdomny
  • Сажеі rz - żul
  • Сам rz – poziom, stopień
  • ыскнера cz - oszczędzać
  • СкнерПлан rz - plan oszczędnościowy
  • Сбжарацш rz – autonomia
  • ыслеша cz – słuchać, słyszeć
  • СлешСам rz – słuchalność <Z>
  • слі spój – jeśli
  • Снах, mn. Снахла rz - starorzecze <tamt>
  • Сніслапш rz - byk
  • Смез rz - wystawiony język
  • ысмеза cz - pokazywać język

Г

  • ыгеца cz - (u)padać
  • Гел rz - zagłówek
  • Ген rz - tak, zgoda
  • ГенГладен /ŋəngladən/ [ŋəŋ(g)ladən] rz - aprobata
  • Гышт rz - palec
  • гыіра wykrz - ojej, jejku
  • ыгыца rz - pęcznieć
  • Гыгы, mn. Гыгытта rz - ząb
  • ГыгыЦар rz - czosnek
  • ГыгыМахаі rz - wykałaczka
  • ыгыхтіа cz - rozpadać się
  • ыгыча rz - drapać
  • га zaim - one, oni
  • Гарыд rz - smok
  • Гаіб rz - poduszka
  • глыре przym - złoty
  • ыглада cz - mówić
  • ыглада іаСакреж cz - urągać (komuś); przeklinać
  • Гладен rz - język (mowa)
  • ГладенДеіаі rz - językotwórca, mowodziej <Z>
  • ГладенПшеіл rz - dialekt
  • ыглаглада cz - rozmawiać; opowiadać
  • Гнеш rz - lustro
  • Гнас rz - noga

Х

  • Хелып rz - mocz <hiu>
  • Хелыпцшат rz - mocznik <hiu>
  • ХелыпБжыі rz - drogi moczowe <hiu+tar>
  • ыхрымха cz - chrumkać
  • Хрымхаі rz - świnia
  • ыхтіа cz - drążyć
  • Хы, mn. Хытта rz - ogień
  • ХыДансаі rz - ognisko
  • Хытан rz - las
  • ХыТлаһ rz - knot
  • Хыфыжы, mn. Хыфыжжа rz - zwierzę
  • ХыфыжыДеіенеж rz - hodowla
  • Хыфыжыніх rz - zoo
  • Хыі rz - cień
  • ыхыцша cz - skręcać
  • Хыбмаж rz - filet
  • ХыЛапс rz - świeczkaч
  • Хылхалын Харрын Ракыкун rz - abra kadabra alakazam
  • ХыНыт, mn. ХыНытла rz - lawa
  • ХыНытлаі rz - wulkan
  • ыхымпа cz - śmiać się
  • Харц rz - serce
  • Хаті rz - wątroba
  • Хафм rz - twierdza <wajt>
  • Хаірат rz - zdziwienie
  • Хаы, mn. Хаа rz - grupa
  • Хац rz - pióro
  • Хакх rz – prawo
  • ХакхДеіКагаз rz – ustawa
  • Хал rz - róża
  • ыхла cz - pić

К

  • Кдансх rz - błoto
  • Керезел rz - obsada
  • Кетрец rz - mieszkanie
  • Кеун rz - powtórka
  • ыкеуна cz - powtarzać się
  • Кеібж rz - ból
  • Кесам rz – dezaprobata; zawód
  • Крыт rz – skrzydło
  • крахе przym - czarny
  • куе zaim - tak, w ten sposób
  • Кует rz - miasto
  • куепеп spój - bo, ponieważ
  • куеык przyim - taki jak, tak jak
  • куелікуе przyim - około
  • куелакуе (лаш) przyim - zgodnie (z czymś)
  • ыкуелма cz - umierać
  • Куелм rz - śmierć
  • Кур rz - kapłan
  • Куры, mn. Курра rz - kapłan
  • Курніх rz - świątynia
  • Кушер rz - nietoperz
  • куіме /kʷɨjmə/ przym - dokładny <hiu>
  • кубе przym - wielki
  • Кубат rz - tygrys
  • Кумкаі rz - żaba
  • кы zaim - kto, co; który, jaki
  • Кыр rz - test
  • Кыры, mn. Кырытта rz - lewa strona
  • кырыте przym - lewy
  • кыырыпа cz - odbić się
  • КыРыпаітрат rz - sprężyna
  • Кыран rz - prawiczek, dziewica
  • КырБжелц rz - badanie
  • кыытііа /kɨɨcɨja/ cz - śpiewać
  • кыта rz - my inkluzywne
  • кыыһыжауа cz - naszywać, wyszywać
  • кыыһыжауа ндеһыдр cz - podszywać
  • кыі spój - i
  • кыпсауене rz - zwichnięty
  • Кыцаі rz - królik
  • Кыцаі чанте rz - kangur
  • кыыстаіа cz - wstać, podnieść się
  • кыме przym - nieliczny; mało
  • Карп rz - ryba
  • карле przym - mały
  • ыкатауа cz - oświadczać
  • Каз rz - dom
  • ыкафа cz - puścić
  • ыкаіба cz - zgubić
  • Кагаз rz - papier
  • Каклірдізгыр rz - poniedziałek <kra>
  • Кабыл rz - baron
  • Калыс rz - brzydactwo, brzydal
  • калысе przym - brzydki
  • Калысеж rz - brzydota
  • ыкалысауа cz - brzydnąć
  • Калм rz - pelikan
  • Калмер rz - cześć, czołem
  • Кампш rz - walka
  • ыкампша cz - walczyć
  • КамппшаіЛеш rz - wojownik
  • камы zaim - my ekskluzywne
  • Кбаісд rz - gwiazda
  • Кбжаісд rz - gwiazda
  • Клепаі rz - modliszka
  • Клеб rz - chleb
  • Клыб rz - duma
  • ыкларта cz - myć
  • кларте przym - czysty
  • Клах rz - kapelusz
  • Кмар rz - chmura
  • Кмат rz - cyborg <Z>

Ч

  • Черпах rz - żółw
  • Черыш rz - zgryźliwy staruch
  • Четхан rz - karaluch
  • Челіх rz - stal
  • Чрыніуач rz - "nagi" ślimak
  • Чрад rz - skóra
  • ычтупа cz - leżeć
  • Чтыпы, mn. Чтыпыа rz - okno
  • Чшанх rz - sopel
  • Чпечы, mn. Чпечытта rz - brama, wrota
  • чпышыхе przym - mały, drobny
  • ычыда cz - lubić, kochać
  • ычыпха cz - stanowić przesłankę
  • Чыд rz - miłość, sympatia (uczucie)
  • Чыншах rz - krzykacz, wydrzymorda
  • ычауа cz - czuć, odczuwać
  • ычауа іаКеібж rz - odczuwać ból
  • ычауа іаФымпет cz - cieszyć się
  • ычауа іаЦшеж cz - cieszyć się
  • ычауа іаСтрах cz - bać się
  • ычапыта cz - wałęsać się
  • ычачапыта cz - odnaleźć, znaleźć, odkryć
  • Чант rz - torba
  • ЧантКыцаі rz - kangur
  • ычкындра cz - pilnować niewolników; (dawniej) dbać, by ktoś pilnie pracował
  • Чкындр rz - nadzorca niewolników; skinder, zarządca skindreży <O>
  • Чкындреж rz - prowincja w Wajtulii Gangreńskiej <O>

Ж

  • ыжезра cz - trzymać
  • Жен rz - żona
  • ыженса cz - bronić
  • ыженсауа cz - bronić
  • ыжра cz - jeść
  • Жытр rz - życie
  • ыжыіа cz - żyć
  • ыжыха cz - ciągnąć
  • Жадлаі rz - pszczoła
  • ЖадлаіЦшых rz - żądło
  • Жакы, mn. Жакка rz - usta
  • жаніуе /ʒaɲwə/ przym - niebieski

Б

  • Бер rz - trawa
  • ыбера cz - brać, wziąć
  • ыбера лаІермы cz - zbierać
  • берпсауене przym - złamany
  • Бертіам rz - pestka
  • ыбербера cz - wybierać
  • берылеуа cz - zagryźć
  • Бехсет rz - dewastacja, zniszczenie <hiu>
  • ыбеча cz - beczeć
  • Бечаі rz - owca
  • Бен rz - prawo
  • Біарсет rz - środa <kra>
  • бы licz - dwa
  • бые licz - drugi
  • Быр rz - malina
  • ыбырга rz - tkać
  • быырапса cz - przegnać, zmusić do odejścia
  • Быргет cz - tkanina
  • Быс rz - zboże
  • БысТіапаі rz - kosa
  • быысыда rz - sadzać; nominować
  • быыкеуна cz - kopiować
  • Быкыт rz - wzgórze
  • быыжра cz - karmić
  • БыМыКеун rz - kopia, odbitka
  • Бар rz - kamień
  • Батун rz - kokon
  • БаіуңЫхдары /bajwɨnɨχdarɨ/, mn. БаіуңЫхдарыа /bajwɨnɨχdarɨa/ rz - czary mary
  • Баісд rz - gwiazda
  • Баіх rz - warczenie
  • ыбаіха cz - warczeć
  • Баіхауен rz - warczenie
  • Баж rz - kolor
  • БажЛапс rz - sztandar
  • Балбын rz - foka
  • Бан rz - prawa strona
  • Бан, mn. Банда, mn. poszcz. Бамма rz - pan, pani
  • бане przym - prawy
  • Бсыкаі rz - mucha
  • ыжжеда cz - wiedzieć
  • Бжед rz - wiedza
  • ыжжера cz - wierzyć
  • Бжер rz - wiara
  • БжерЫхтеіхаі rz - misjonarz
  • бжерне przym - lojalny
  • Бжернеж rz - lojalność
  • Бжетр rz - wiatr
  • бжепете przym - głupi
  • ыжжежжелца cz - rozglądać się, szukać (wzrokiem)
  • Бжежжелцартрар rz - radar <Z>
  • ыжжелца cz - patrzyć, widzieć
  • Бжелц rz - patrzenie, widzenie, spojrzenie; widok
  • Бжелцаініх rz - monitor <Z>
  • БжеллыЗат rz - niebyt <kra>
  • Бжендім rz - decyzja
  • бжыз part - oto
  • Бжыі rz - droga
  • бжалхе przym - biały

В

  • Выуп rz - sznur
  • Выш rz - rumak
  • Выкр rz - jaszczurka
  • Выл rz - cukier
  • выле przym - słodki
  • ВылыВыл rz - cukierek
  • ВылВыл rz - cukierek

Л

  • Ледіб rz - biedronka
  • Леу rz - element, klocek
  • ылеуа cz - gryźć
  • Леш rz - kula
  • леше przym - kulisty, okrągły
  • Лешет rz - niedźwiedź (udomowiony) <O>
  • Леіл rz - list
  • Лембар rz - gazeta
  • ЛембарІазаі rz - dziennikarz
  • Літі /ʎɨc/, mn. Лісса rz - kamień
  • ыліза cz - iść, chodzić
  • ыліза лаңЕмрых cz, idiom - zaginąć, wyjść i nie wrócić <O>
  • ыліза лаТат cz - pojechać na urlop, wakacje
  • ЛізЛапс rz - laska
  • Ліуах rz - komar
  • Ліуахеж rz - owad, robak
  • Ліуахніх rz - kwiecień
  • Ліцпыле rz - niedziela <kra>
  • ыліча cz - liczyć
  • лібе spój - albo
  • Лыпс rz - bukiet
  • Ларынбат rz - sobota <kra>
  • латарсграбе przym – dotychczasowy
  • Ладс rz - kość
  • ЛадБасеж rz - szkielet
  • Лаібж rz - statek
  • Лапс rz - gałąź, kij; laska; penis
  • Лапсх rz - ręka
  • ылаца cz - zwyciężyć
  • Лац rz - zwycięstwo
  • Лах rz - mężczyzna
  • Лакы, mn. Лакытта rz - mąż
  • ЛакыУх rz - kogut
  • Лачауенет rz - wtyczka
  • лаже przym - długi
  • ылха cz - trzeć

Н

  • Ндреш rz - rdza
  • Нетеперх rz - wąpierz, wampir <Z>
  • Нефы rz - wesz
  • Нес rz - nos
  • Немч rz - tchórz
  • немче przym - tchórzliwy
  • ынтыра cz - ukrywać
  • ні licz - pięć
  • Ніеілет rz - ślimak
  • ыніеніа cz - polować
  • Ніені rz - zasłona
  • Нірт rz - magnes <Z>
  • Ніртеж rz - megnetyzm <Z>
  • нізе przym - krótki
  • Ніпш rz - węch
  • ыніарда cz - szanować
  • Ніал rz - oko
  • ніалве 'przym' - stromy <tamt>
  • Ніалмыі rz - piątek <kra>
  • ыніауа /ɨɲɲawa/ cz - płynąć, przepływać
  • Ніндас rz - broszka
  • Ніні /ɲɨɲ/ rz - mgła
  • Ныт, mn. Нытла rz - wymioty
  • ынытла cz - wymiotować
  • Ныі rz - porządek
  • Ных rz - wieża
  • ынарча cz - miauczeć
  • Нарчаі rz - kot
  • Наем rz - mól
  • Напаш, mn. Напашла rz - rak (zwierzę)
  • Нацыі rz - naród <Z>
  • нацыіе przym - narodowy <Z>
  • Нахт rz - noc

М

  • мде przym - liczny; dużo; bardzo
  • Медіет /məɟjət/ rz - medium (informacyjne) <Z>
  • Меділ rz - szal
  • Мерд rz - twarz, oblicze
  • ымердауа cz - zabijać
  • Месц rz - księżyc
  • Мел rz - pierś
  • меҩде /məɥdə/ przym - liczny; dużo; bardzo
  • Мшыл rz - łuk
  • Міехс rz - pinceta
  • мы licz - jeden
  • Мытрар rz - wykładowca
  • Мытрареж rz - uniwersytet, uczelnia
  • ымыша cz – świadczyć
  • Мыш rz – perła
  • ымыча cz - muczeć
  • Мычаі rz - krowa
  • Мыжмар rz - wydra
  • Мыныт rz - minuta
  • маддыме przym - gruby
  • Маддымеж rz - grubość
  • Марті /marc/ rz - kukła, lalka
  • Матіж rz - prysznic
  • Маідаі rz - żongler; tępak, nieuk (w slangu szkolnym)
  • Маірел rz - tradycja; sklep mięsny <kra>
  • маіреле rz - tradycyjny; mięsny <kra+tar>
  • Маірележніх rz - tradycjonalista <kra+tar>
  • МаірелЫмы, mn. МаірелЫмыа rz - potrawa mięsna <kra+tar>
  • Маірелніх rz - rzeźnik <kra+tar>
  • ымаца cz - wycierać
  • Мас rz - mięso
  • ымалпа cz - myśleć
  • Малпаітрар rz - procesor <Z>
  • ымамалпа cz - zastanawiać się, rozmyślać
  • ымга cz - żuć
  • мбеңытасыхтеіхауене przym – wyznaczony (odgórnie)
  • Мбыч rz - policzek

Ҩ

  • ҩ przym - dobry, prawidłowy
  • Ҩ rz - dobro
  • ҨЗат rz - dobrobyt <tar+kra>
  • Ҩкр rz - jaszczurka
  • ыҩлха cz - pełzać
  • ҩңыртаіе przym - działający prawidłowo; skuteczny
  • ҩн zaim - ona
  • ҩме przym - krwistoczerwony