Słownik różnicowy języka serbskochorwackiego

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Całkowicie różne leksemy

Terminy chorwackie, bośniackie i czarnogórskie podane są w jekawicy, terminy serbskie w ekawicy. Dla przejrzystości wszystkie leksemy zapisano w standardowej łacince.

Jeśli wymienionych jest kilka nazw, to z reguły są używane w danym standardzie równie często, lub pierwsza z nich najczęściej. Często pierwsze słowo z wielu jest preferowane, a kolejne mają nacechowanie archaiczne lub gwarowe.

język polski standard chorwacki standard bośniacki standard czarnogórski standard serbski
adwokat odvjetnik advokat
adwokatura odvjetništvo advokatura
ambasada veleposlanstvo, ambasada ambasada
azot dušik, nitrogen azot
babka baka nena, baka, baba baka, baba baba (matka ojca), baka (matka matki)
biblioteka knjižnica, biblioteka biblioteka
biedronka bubamara, božja ovčica bubamara
biuro ured, biro, kancelarija kancelarija, biro
brzuch trbuh trbuh stomak, trbuh
chleb kruh hljeb, kruh hljeb hleb
chwila trenutak trenutak, momenat
cyna kositar, lim kalaj
czerwiec lipanj juni, jun jun, juni
cześć! bok, ciao ćao ćao
czosnek češnjak bijeli luk, češnjak beli luk
czynsz stanarina stanarina, kirija kirija, stanarina
dąb hrast, dub hrast
do domu doma, kući kući
dokąd kamo kuda kuda
droga cesta, put put, cesta put
dworzec autobusowy autobusni kolodvor autobuska/-sna stanica autobusna stanica
dworzec kolejowy kolodvor željeznička stanica železnička stanica
dywan tepih, sag tepih tepih tepih
dziadek djed deda deda (ojciec ojca), deka (ojciec matki)
fabryka tvornica fabrika, tvornica fabrika
fala val talas, val val, ? talas
fasola grah, fažola grah, pasulj pasulj, fadžola pasulj
firma tvrtka firma
foka tuljan foka
gaz plin, gas gas
geografia geografija, zemljopis geografija
geograficzny geografski, zemljopisni geografski
godzina sat sat, čas
grudzień prosinac decembar
gwóźdź čavao ekser brokva ekser
historja povijest, historija historija, istorija istorija
Holandia Nizozemska Nizozemska, Holandija Holandija Holandija, Nizozemska
instrument muzyczny glazbalo, glazbeni instrument muzički instrument
kapusta zelje, kupus kupus kupus
kąt kut ugao
kelner konobar konobar, kelner konobar, kelner
kierownik upravitelj, upravnik upravnik
kino kino bioskop
koc pokrivač deka, ćebe ćebe
kołdra poplun jorgan jorgan
komórka (żywa) stanica ćelija ćelija
kompozytor skladatelj, kompozitor kompozitor kompozitor
komputer računalo, kompjutor računar, kompjuter, računalo kompjuter računar, kompjuter
kręgosłup kralježnica, hrptenjača, kičma kičma kičma
którędy kamo, kojim putom, -em kojim putem
kuchenka štednjak štednjak, šporet šporet
kwiecień travanj april
lekcja sat čas čas
lingwistyka jezikoslovlje, lingvistika lingvistika
linijka ravnalo lenjir lenjir, linir
lipiec srpanj juli, jul jul, juli
listopad studeni novembar
lodówka hladnjak, frižider frižider
lotnisko aerodrom, zračna luka aerodrom
lustro zrcalo, ogledalo ogledalo
luty veljača februar
łyżeczka žličica kašikica kašičica
łyżka žlica kašika kašika, užica kašika
masło maslac maslac, puter maslac, puter
materac madrac, dušek dušek dušek
marchew mrkva mrkva šargarepa
marzec ožujak mart
maj svibanj maj
mechanik strojar, mehaničar mehaničar
miednica (kość) zdjelnica karlica karlica
muzyk glazbenik, muzičar muzičar
muzyka glazba, muzika muzika
na zewnątrz, na dwór van napolje, van napolje
na zewnątrz, na dworze vani napolju, vani napolju
nalewać točiti sipati sipati
naród narod, puk, pučanstvo narod
nauka znanost nauka, znanost nauka
naukowiec znanstvenik, učenjak naučnik, učenjak naučnik
ogród vrt bašta, vrt bašta bašta
okulary naočale, očale naočare, naočale naočare, naočari, đozluci, brile
opłata drogowa cestarina cestarina, putarina putarina
osoba osoba osoba, lice osoba lice, osoba
paszport putovnica pasoš pasoš
październik listopad oktobar
pianino glasovir, klavir klavir
pieprz papar biber biber
piętro kat sprat
piłka nożna nogomet fudbal, nogomet fudbal
pleśń plijesan plijesan, buđ, buđa buđ buđa, buđ, plesan
pociąg vlak voz
półwysep poluotok poluostrvo, poluotok poluostrvo
pomarańcza naranča, pomoranča naranča, pomorandža, narandža narandža, pomorandža
pomidor rajčica, paradajz, pomidor paradajz, rajčica paradajz, rajčica
powietrze zrak vazduh, zrak vazduh
powietrzny zračni vazdušni, zračni vazdušni
poziom razina nivo
prześcieradło plahta čaršaf, čaršav čaršav
przycisk gumb dugme dugme
przyjaciel prijatelj prijatelj, drug drug, prijatelj
przyjaciółka prijateljica prijateljica, drugarica drugarica, prijateljica
razem zajedno, skupa zajedno
rekin morski pas morski pas, ajkula ajkula
rodzina obitelj porodica porodica
rodzinny obiteljski porodični porodični
ryż riža riža, pirinač pirinač, riža, oriz pirinač
rzeźbiarz kipar kipar, vajar vajar
samolot avion, zrakoplov avion
sąsiad susjed komšija, susjed komšija
sąsiadka susjeda komšinica, susjeda komšija
sekretarka tajnica, sekretarica sekretarica
sierpień kolovoz august avgust
spodnie hlače pantalone, hlače pantalone
stacja radiowa radio postaja radio stanica
stolarz stolar stolar, tesar tesar, stolar
stryj (brat ojca) stric amidža, stric stric
stryjenka (żona brat ojca) strina amidžinica, strina strina
styczeń siječanj januar
śruba vijak, šaraf vijak, zavrtanj, šaraf šraf, vijak, zavrtanj
śrubokręt odvijač, šarafciger odvijač, odvrtač, šrafciger, šarafciger odvijač, odvrtač, odvrtka, šrafciger
sufit strop plafon
sufitowy stropni plafonski
szczur štakor pacov pacov
sztuka (element) komad komad, parče parče komad, parče
tablica szkolna školska ploča školska tabla školska tabla
teatr kazalište pozorište
transport promet saobraćaj saobraćaj
tulipan tulipan tulipan, lala lala, tulipan
tydzień tjedan sedmica, nedjelja, hefta sedmica, neđelja sedmica, nedelja
tygodniowy tjedni sedmični, nedjeljni sedmični, neđeljni sedmični, nedeljni
tysiąc tisuća hiljada
uniwersytet sveučilište univerzitet
uniwersytecki sveučilišni univerzitetski
użycie uporaba, upotreba upotreba
warunek uvjet uvjet, uslov uslov
wiek (sto lat) stoljeće stoljeće, vijek vijek, stoljeće vek, stoleće
własny vlastit sopstven
wrzesień rujan septembar
Wszechświat Svemir Svemir, Vasiona Svemir, Vasiona
wuj (brat matki) ujak daidža, ujak ujak
wujenka (żona brata matki) ujna daidžinica, ujna ujna
wybacz oprosti izvini izvini, oprosti izvini
wyspa otok ostrvo, otok ostrvo
zagranica inozemstvo inozemstvo, inostranstvo inostranstvo
zeszyt bilježnica, teka teka sveska, teka
zupa juha supa supa

Podobne leksemy

język polski standard chorwacki standard bośniacki standard czarnogórski standard serbski
Abraham Abraham Avram
Afganistan Afganistan Avganistan
akcent (sposób mowy) akcent akcent, akcenat akcenat akcenat
akceptować prihvaćati prihvatati prihvaćati, prihvatati prihvatati
aktualny aktualan aktuelan, aktualan aktuelan
akwarium akvarij akvarijum
alchemia alkemija alhemija
Amazonia Amazona Amazonija
architekt arhitekt arhitekta
Armenia Armenija Armenija, Jermenija, Ermenija Jermenija Jermenija, Armenija
ateista ateist ateist, ateista ateista
Ateny Atena Atina
Australijczyk Australac Australijanac
Australijka Australka Australijanka
autobusowy autobusni autobuski autobuski
autorka autorica autorka
autostrada autocesta autoput
Babilon Babilon Vavilon
bagnet bajunet (-a) bajonet (-a)
balsamować balzamirati balsamovati
baron barun baron baron
beczka bačva bure
biegunka proljev proljev, proliv proliv
Bizancjum Bizant Vizant, Bizant Vizantija Vizant
bokser boksač bokser
budzik budilica budilnik, budionik budilnik budilnik, budionik
certyfikat certifikat sertifikat, certifikat
chemia kemija hemija
chirurg kirurg hirurg
chlor klor hlor
chór kor hor
Chrystus Krist Hrist, Krist Hrist, Hristos
chrześcijanin kršćanin hrišćanin, kršćanin hrišćanin
chrześcijaństwo kršćanstvo hrišćanstvo, kršćanstvo hrišćanstvo
ciotek (mąż siostry ojca lub siostry matki) tetak tetak, teča tetak tetak, teča
co što šta
córka kćerka, kći kćerka, ćerka ćerka, kći
czaszka lubanja lobanja lobanja
częściowy djelomičan djelimičan delimičan
czytelnik čitatelj, čitalac čitalac, čitatelj čitalac
d*mokracja demokracija demokratija
deser slastica poslastica poslastica
dobry wieczór dobra večer dobro veče dobro veče
dokładny točan tačan
dwieście dvjesto dvjesta, dvjesto dvjesta dvesta
dziękuję bardzo hvala lijepa, lijepo hvala lijepo hvala lepo
Europa Europa Evropa
finanse financije finansije
giełda burza berza
głuchota gluhoća gluvoća
głuchy gluh gluv
gmina općina općina, opština opština
gorzki gorak gorak, grk gorak
gotować kuhati kuvati
grypa gripa grip
Hiszpania Španjolska Španija, Španjolska Španija
Hiszpanin Španjolac Španac
Hiszpanka Španjolka Špankinja
hodowca odgajatelj odgajivač
interesować interesirati interesovati, interesirati interesovati
jagnię janje jagnje
jej njezin, njen njen
Jerozolima Jeruzalem Jerusalem Jerusalim
jest (akcentowane) jest jeste jeste
językowy jezični jezički, jezični jezički
jutro sutra śutra sutra
kawa kava kahva, kafa kafa, kava kafa
kawiarnia kavana kafana kafana, kavana kafana
kilo kila kilo kilo
klatka kavez kafez, kavez kavez
klej ljepilo ljepilo, ljepak, lijepak lijepak, ljepilo lepak
kokon čahura čaura, čahura čaura
koleżanka kolegica koleginica, kolegica koleginica
kometa komet kometa
konsturować konstruirati konstruirati, konstruisati konstruisati
kosmos kozmos kozmos, kosmos kosmos
kronika kronika hronika
kryterium kriterij kriterij, kriterijum kriterijum
ksiądz (kapłan dowolnego wyznania) svećenik svećenik (kat.), sveštenik (praw.) svještenik sveštenik
kto tko ko
krzyż križ križ, krst krst
laboratorium laboratorij laboratorija
lekarka liječnica ljekarka lekarka
lekarz liječnik ljekar lekar
lekki lak, lagan lahak, lak, lagan lak, lagan
Liban Libanon Liban, Libanon Liban
litewski litavski litvanski
Litwa Litva Litvanija
Łotwa Latvija, Letonija Letonija
miedziany bakreni bakarni, bakreni
miękki mek mehak, mek mek
milion milijun milion
minuta minuta minut
mucha muha muva
naczynia posuđe posuđe sudovi, posuđe
nalegać inzistirati insistirati insistirati
Narody Zjednoczone Ujedinjeni Narodi Ujedinjene Nacije
obowiązek obveza, obaveza obaveza
ogólnie, w ogóle općenito, uopće uopšte
organizować organizirati organizirati, organizovati organizovati
orzech laskowy lješnjak lešnik, lešnjak
planeta planet planeta
płaca plaća plaća, plata plata
połowa polovica polovina
porcelana porculan porcelan, porculan porcelan
porównanie usporedba poređenje
prawdopodobny vjerojatan vjerovatan verovatan
prawidłowy točan tačan
promień (światła) zraka zrak zrak
przedwczoraj prekjučer prekjučer, prekjuče prekjuče
ratować spašavati spasavati spašavati spasavati
rdza hrđa rđa
Rumun Rumunj Rumun
Rumunia Rumunjska Rumunija
samoobsługa samoposluga samousluga
sekunda sekunda sekund, sekunda
sędzia sudac sudija, sudac sudija
słoweński slovenski slovenački slovenački
Słowianin Slaven Sloven
słowiański slavenski slovenski
smak okus (smak potrawy), ukus (gust) okus, ukus ukus
sól sol
spis popis, spisak spisak
sport šport, sport sport
stół stol stô
studentka studentica studentkinja, studentica studentkinja
szczęśliwy sretan sretan, srećan srećan
szpinak špinat špinat, spanać spanać
także također također, takođe takođe
talerz tanjur tanjir
tenisista tenisač teniser
terytorium teritorij teritorija
tłumacz prevoditelj prevodilac
trzysta tristo trista, trista trista
tytoń duhan duvan
ucho uho uvo, uho
używanie, użycie korištenje korišćenje
w ciągu tijekom tokom
w związku z u svezi s u vezi sa u vezi sa
wada mana mahana, mana mana
wczoraj jučer jučer, juče juče
węgiel ugljen ugalj
widz gledatelj gledalac
wieczorem navečer naveče uveče, naveče uveče
wieczór večer veče veče
Wigilia Bożego Narodzenia Badnja večer Badnje veče
wiosenny proljetni proljetni, proljećni prolećni
Włoch Talijan Italijan Talijan, Italijan Italijan
Włochy Italija, Talijanska Italija
współczesny suvremen savremen
wynająć unajmiti iznajmiti
zabójca ubojica ubica
zabójstwo ubojstvo ubistvo
zachwycać się zadivljavati se zadivljivati se zadivljivati se
zadanie zadaća zadatak
zapaśnik hrvač, rvač rvač
zbieg okoliczności stjecaj stjecaj, sticaj sticaj
ziemniak krumpir krompir
znów ponovno, ponovo ponovo
związek, relacja, kontakt sveza, veza veza veza
zwyczajny redovit, redovan redovan

Dawny jać

Ogólne zasady

Dialekty sztokawskie można podzielić na trzy grupy pod względem realizacji prasłowiańskiego fonemu *ě (jać): ekawskie (e), (i)jekawskie (je/ije) i ikawskie (i). Na dwóch pierwszych wymowach oparto standardy literackie, z czego standardy chorwacki, bośniacki i czarnogórski dopuszczają wyłącznie wymowę (i)jekawską, a standard serbski dopuszcza wymowę ekawską i jekawską jako równoprawne (choć dominuje ekawska).

  • Ekawskiemu długiemu ē, które pochodzi z długiego jacia, odpowiada jekawskie ije (dwie sylaby, obie krótkie), np.:

cvēt, rēč, dvē, snēg, bēda | cvijet, riječ, dvije, snijeg, bijeda

  • Ekawskiemu krótkiemu e, które pochodzi z krótkiego jacia, odpowiada jekawskie je, np.:

mera, pesma, sesti, lepo, koleno, nega || mjera, pjesma, sjesti, ljepo, koljeno, njega

W formach jekawskich -nj- i -lj- oznaczają jeden dźwięk. W standardach bośniackim, chorwackim i serbskim grupy -tj-, -dj-, -sj-, -zj- oznaczają dwa dźwięki, natomiast w standardzie czarnogórskim odpowiadają im głoski -ć-, -đ-, -ś-, -ź-, np. ćešiti, đevojka, śesti, źenica | tješiti, djevojka, sjesti, zjenica

W standardzie czarnogórskim -ć- może także odpowiadać jekawskiemu -cj-, np. ćedilo | cjedilo.

  • Ekawskiemu długiemu ē odpowiada jekawskie w przypadkach, kiedy doszło do wzdłużenia:

- w dopełniaczu liczby mnogiej: vērā, dēlā, zamēnā, kolēnā, medvēdā, rascēpā | vjērā, djēlā, zamjēnā, koljēnā, medvjēdā, rascjēpā

- przed grupą spółgłosek, z czego najczęściej na pierwszym miejscu jest sonant (n, l, lj, r, v):

sēnka, kolēnce, odēljci, nedēljni | sjēnka, koljēnce, odjēljni, nedjēljni (<sjen, koljeno, odjeljak, nedjelja)

- w zdrobnieniach: dēva, dēdo, Lēpa | djēva, djēdo, Ljēpa (<djevojka, djed, Ljeposava)

- w iteratywach (głównie pochodnych od m(j)esto, m(j)era, s(j)esti): namēštati, zamērati, presēdati | namjēštati, zamjērati, presjēdati (<namjestiti, zamjeriti, presjesti)

  • Ekawskiemu krótkiemu e odpowiada jekawskie i:

- przed j:

vejati, grejati, razumeju, dveju, obeju | vijati, grijati, razumiju, dviju, obiju

- przed o powstałym z l w wygłosie słowa lub sylaby:

video, deo, želeo, dospeo, hteo, ceo | vidio, dio, želio, dospio, htio, cio

- przed lj w słowie beleg | biljeg i pochodnych od niego:

beleg, beleška, beležnik, zabeležiti | biljeg, bilješka, bilježnik, zabilježiti

- w sylabach, w których r występuje po spółgłosce neutralizowana jest różnica pomiędzy wymową ekawską i jekawską, np.:

breza, bregovi, vremena (vreme | vrijeme), vrednoća, greška, dremljiv, povreda, trešnja, crepovi (crep | crijep) itd..

Standard chorwacki i bośniacki dopuszcza połączenie rje po spółgłosce, gdy jest ono w odmianie wymienialne z rije, np. vrijeme-vremena/vrjemena, crijep-crepovi/crjepovi.

Od tej reguły istnieją dwa rodzaje wyjątków: wymowa jekawska ma je jeśli r nie jest poprzedzone spółgłoską, np.:

goreti, rečnik, rečica, korenčić, rešavati | gorjeti, rječnik, rječica, korjenčić, rješavati,

jedynie leksemy gore, rezati, repa mają jednakowe formy w ekawicy i jekawicy. Oprócz tego w Czarnogórze konsekwentnie spotykane są (w standardzie serbskim i czarnogórskim) formy ekawskie: goreti, gorenje, rečnik, rečit, rečica, rešavati, proređivati, korenčić, starešina.

Drugim wyjątkiem są leksemy, gdzie spółgłoska przed r je odczuwana jako leżąca za granicą złożenia, wtedy istnieją dublety:

razređivati, razrešenje | razređivati/razrjeđivati, razrešenje/razrješenje

Spis rdzeni

Wyrazy są posortowane według rdzeni, słowa podane są z lewej w jekawicy a z prawej w ekawicy, odwrotnie niż powyżej.

  • běg-

bijeg, bjegati, bjegunac, bježati, pobjeći| beg, begati, begunac, bežati, pobeći

  • běl-

bio, bijeli, bijeliti | beo, beli, beliti

  • cěl-

cio, cijeli, cjelina | ceo, celi, celina

  • cěn-

cijena, cijeniti | cena, ceniti

  • cěv-

cijev, cjevanica, cjevčica, cjevovod | cev, cevanica, cevčica, cevovod

  • děv-

djevojka, djevojčica, djevica, djeva | devojka, devojčica, devica, deva

  • koren-

korijen, korijenje | koren, korenje

  • lěk-

liječnik, lijek, ljekar, ljekarna | lečnik, lek, lekar, lekarna

  • lět-

ljeto, ljetni, ljetos, proljeće | leto, letni, letos, proleće

  • něm-

Njemačka, Njemac, Njemica, njemački | Nemačka, Nemac, Nemica, nemački

  • pěv-

pjevati, pjevač | pevati, pevač

  • rěd-

rijedak, rijetki, rijeđi | redak, retki, ređi

  • rěk-

rijeka, riječni | reka, rečni

  • sněg-

snijeg | sneg

  • serd-

srijeda | sreda

  • svět-

svijet, svjetski | svet, svetski

  • věk-

vijek, vječan, vječno, uvijek | vek, večan, večno, uvek

  • věn-

vjenčanje | venčanje

  • verm-

vrijeme | vreme

  • zvězd-

zvijezda, zvjezdan | zvezda, zvezdan

Opis różnic gramatycznych i ortograficznych

Ortografia

  • pisownia czasownika posiłkowego ću, ćeš, će, …

Pisownia chorwacka preferuje rozdzielną pisownię negacji: ne ću, ne ćeš, ne će, …, choć dopuszczalna jest pisownia łączna. W pozostałych standardach dopuszczalna jest wyłącznie pisownia łączna.

Pisownia chorwacka dopuszcza wyłącznie rozdzielną pisownię czasu przyszłego I, np. bit ću, radit ćeš, jest ćeš itd., pisownię rozdzielną preferuje również standard bośniacki, choć dopuszcza łączną. Standard serbski i czarnogórski dopuszcza wyłącznie pisownię łączną, np. biću, radićeš, ješće.

Gramatyka

  • liczebniki zbiorowe 4-10:

W standardzie chorwackim mamy -ero: četvero, petero, šestero, sedmero, osmero, devetero, desetero. W pozostałych standardach mamy -oro: četvoro, petoro, šestoro, sedmoro, osmoro, devetoro, desetoro. Liczebniki zbiorowe określające grupy mężczyzn we wszystkich standardach kończą się na -orica: četvorica, petorica itd..