Użytkownik:Emil/Brudnopis

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Język starozongepajcki

Język starozongepajcki
żongábeiseis eigołł

gammasas eigołł

Utworzenie: Emilando (w 2020), także Borlach poprzez protogamajski (2018)
Sposoby zapisu: pismo ideograficzne
Klasyfikacja: Gamajskie
  • Protogamajski
    • Grupa Centralna
    • Grupa Preferyjna
      • Starozongepajcki
Lista conlangów

         Język starozongepajcki (starozongepajcki żongábeiseis eigołł /'zo̞nɣɞ̜be̞ɪ̯se̞ɪ̯s 'e̞ɪ̯ɣo̞ɮ/ "język zachodzącego słońca", także gammasas eigołł /'ɣɑ̈mːɑ̈sɑ̈s 'e̞ɪ̯ɣo̞ɮ/ "język (proto)gamajski") był wczesną wersją języka zongepajckiego, choć zaświadczoną pismem ideograficznym, to z powodu nieodszyfrowania znaków ręcznie rekonstruowana na podstawie procesów, które zaszły do języka klasycznego od rekonstrukcji j. protogamajskiego i metodą porównawczą. Wywodzi się od protogamajskiego i jest bardzo do niego zbliżony.

Nazwa

Nazwa *żongábeiseis eigołł wywodzi się od protogamajskiego słowa *zaunghaabii oznaczającego "zachód słońca". Nazwa oznacza dosłownie "język zachodzącego słońca". Z czasem dawne słowo *żona (od pɣ. *zauna) "zachód" zaczęłno nabierać znaczenia "dom, siedziba, ojczyzna", zaś *żongábei (pɣ. *zaunghaabii) zaczęło oznaczać "zachód", przez co doszło do zmiany znaczenia nazwy do "język zachodni" i takie znaczenie funkcjonuje do dziś.

Druga nazwa *gammasas eigołł wywodzi się bezpośrednio od protogamajskiego *ghammasas iighaur, oznaczająca tyle co "język ludzki". To określenie później zanikło wraz z dalszym rozwojem zongepajszczyzny.

Stan języka

Fonologia

Na etapie starozongepajckiego nie ma jeszcze drastycznych różnic od protogamajskiego. Odróżnienie iloczasu przy pomocy ilości trwania głoski zanikło, ale *á *ei *ou były swojego rodzaju długimi odpowiednikami *a *i *u. Samogłoski średnie *e *o były wówczas poza tym systemem, dopiero później *e zaczęto traktować jako długi odpowiednik *o (być może pod wpływem coraz bardziej przedniej wymowy ).

Protogamajska spółgłoska zaczyna być wymawiana jako *ch [x] i ukończył się slotacyzm (przejście krótkiego *r > *łł [ɮ]). Pierwsza przesuwka jeszcze się nie odbyła. Możliwe jest również, że już wtedy utracił geminaty *jː i *wː, ale raczej zanikły one dopiero po pierwszej przesuwce.

Przednie Środkowe Tylne
Przymknięte *i *u
Średnie *e *o
Półotwarte *ɞ̜
Otwarte *ɑ̈

Dyftongi: *ei, *ou

Wargowe Zębowe Dziąsłowe Podniebienne Welarne Języczkowe Gardłowe
Nosowe *m, * *n, *
Zwarte bezdźwięczne *p *t *k *q
dźwięczne *b *d *g
Szczelinowe bezdźwięczne *f *θ, *s *x *h
dźwięczne *ð, *z *ɣ
Drżące *
Boczne, Półsamogłoski *ɫ, *ɫː *ɮ *j, (*) *w, (*)

Transkrypcja

Transkrypcja jest oparta na transkrypcji zongepajckiego klasycznego z dodatkiem kilku znaków użytych w potomkach i wyjątkowego znaku á.

a á b d dj e f g h ch i ei j k ķ
[ɑ̈] [ɞ̜] [b] [d] [ð] [] [f] [ɣ] [h] [x] [i] [e̞ɪ̯] [j] [k] [g]
l ł łł m n o p r s t tj u ou w ż
[ɫː] [ɫ] [ɮ] [m] [n] [] [p] [] [s] [t] [θ] [u] [o̞ʊ̯] [w] [z]

Gramatyka

Harmonia samogłosek w afiksach

Odziedziczona od protogamajskiego, pierwsza samogłoska afiksu musi się zgadzać z ostatnią samogłoską rdzenia.

  • *i *ei ↔ *i *ei
  • *u *ou ↔ *u *ou
  • *a *á ↔ *a *á
  • *e ↔ *e
  • *o ↔ *o

W przypadku *a, *i, *u samogłoski może się zmienić w zależności od wymaganej długości. Samogłoski *e, *o nie miały długich odpowiedników, więc zawsze otrzymywały te same samogłoski. Dopiero później *e stanie się funkcjonalnie długim *o.

Możliwe alternacje

Mogły się pojawiać alternacje *a – *á, *i – *ei, *u – *ou, *łł – *r.

Przypadki

Język starozongepajcki odziedziczył 8 przypadków z protogamajskich 12: mianownik, dopełniacz, biernik, miejscownik, ablatyw, allatyw, innesyw, wołacz.

Przypadek Sufiks *gamma – człowiek *hitłá – kapłan, guślarz *waqadun – koń
1. m *gamma *hitłá *waqadun
2. d *-(w)_ *gammawa *hitłáwa *waqadunu
3. b *-(j)_s *gammajas *hitłájis *waqadunus
4. mj *-há/*-h_[1] *gamma *hitłá *waqadun
5. a *-(_)ku *gammaku *hitłáku *waqadunuku
6. al *-(ķ)uk *gammaķuk *hitłáķuk *waqadunuk
7. i *-s_ *gammasa *hitłása *waqadunsu
8. w *-(_)q_² *gamma! *hitłá! *waqadunuqou!

Wyznaczenie granicy pomiędzy starozongepajckim i średniozongepajckim

Zazwyczaj za umowną granicę tych dwóch okresów uznaje się ukończenie drugiej fazy I przesuwki – powoduje ona mocne zmienienie fonetyki, co można uznać za koniec okresu starozongepajckiego, który był zbliżony do protogammajskiego. Wtedy zapewnie również w wielu djalektach á uległo delabializacji i zaczęło się przesuwać do przodu.

Zbieram dane gammajskich tu

Spółgłoski

Spółgłoski protogammajskie

Wargowe Zębowo-dziąsłowe Podniebienne Welarne Języczkowe Gardłowe
Nosowe zwykłe m n
geminaty
Zwarte bezdźwięczne p t k q
dźwięczne b d g
Szczelinowe bezdźwięczne f θ s h ħ
dźwięczne ð z ɣ
Drżące zwykłe r
geminaty
Aproksymanty zwykłe l j w
geminaty

Spółgłoski zongepajckie

Wargowe Zębowe Dziąsłowe Podniebienne Welarne Języczkowe Gardłowe
Nosowe m n ɲ
Zwarte bezdźwięczne p t k
dźwięczne b d
Afrykaty bezdźwięczne pf ts () kx
dźwięczne (dz) ()
Szczelinowe bezdźwięczne f s ʃ ç x χ h
dźwięczne ð, z ʒ ɣ
Uderzeniowe ɾ
Boczne, Półsamogłoski ɫ l ʎ, j w

Spółgłoski prachamskie

Wargowe Zębowe Dziąsłowe Podniebienne Welarne
Nosowe m n
Zwarte przydechowe
nieprzydechowe p t k
Szczelinowe przydechowe ɬʰ
nieprzydechowe f s ɬ x
Drżące r
Boczne, Półsamogłoski l j w

Ewolucja samogłosek

Zongepajcki Prachamski Hawwajski Onski Baukut Prakszapszański Ngamski Naumowski
*a a, o (przed r) a, ą (po nasalizacji), ā (po ponownym wydłużeniu) a, ã (po nasalizacji), e (przed jotą), ë (na końcu wyrazu) Emm a (ʰ)a a å, au (po ponownym wydłużeniu)
ě, e (przed r) o, ǫ (po nasalizacji), ō (po ponownym wydłużeniu) e (przed sylabą z i), o (gdzie indziej) (ʰ)e, (ʰ)o ā a, ai (po ponownym wydłużeniu)
*i i i, į (po nasalizacji), ī (po ponownym wydłużeniu) i (pod akcentem), ẽ (po nasalizacji), ë (nieakcentowane), Ø (po akcencie) e i i e, i (po ponownym wydłużeniu i przed protogamajskim *r)
ai ei, ęi (po nasalizacji), ēi (po ponownym wydłużeniu) e i e e i (pod akcentem i po ponownym wydłużeniu), ë (krótkie nieakcentowane, zanika w zamkniętych sylabach)
*u u, a (przed l) u, ų (po nasalizacji), ū (po ponownym wydłużeniu) u (pod akcentem), õ (po nasalizacji), ë (nieakcentowane), Ø (po akcencie) o u u o, u (po ponownym wydłużeniu), a (przed r), ai (wydłużone przed r), ü (przed protogamajskim *r)
au ou, ǫu (po nasalizacji), ōu (po ponownym wydłużeniu) o i o ô ü (pod akcentem i po ponownym wydłużeniu), ë (krótkie nieakcentowane, zanika w zamkniętych sylabach)
*ai e, o (po m) e, ę (po nasalizacji), ē (po ponownym wydłużeniu) e e ae ē ai, au (po *w), å (w grupie vai!P-), o (w grupie vaiP-)
*au o, ě (po r) o, ǫ (po nasalizacji), ō (po ponownym wydłużeniu) o o ao ơ au, å (w grupie vai!P-), o (w grupie vaiP-)

Przypisy

  1. Problem w rekonstrukcji, pierwotnie afiks musiał podlegać harmonii, ale we wszystkich zongepajckich jest jednolite *-há/-hě/-hä