Tarykański

Język tarykański (nazwa własna Бахас тарыкане) - pół nooblang.

Alfabet

Litera w cyrylicy	Litera w łacince	Nazwa litery	Fonem	Przykładowe słowo	IPA	Znaczenie	Uwagi
Д д	D d	Де	d	Дух	duχ	kura
Е е	E e	Е	ə	Ентун	əntun	kaczka
Р р	R r	Ре	r	Рапс	rapθ	wyjście
Т т	T t	Те	t	Тач	tas	szczur
З з	Z z	Зе	z	Зејтін	zəjtin	oliwka
У у	U u	У	u	Удіш	udiʃ	chwast
Ў ў	V v	Ўе	w	Ўакабу	wakabu	dziewczyna
Ш ш	Ş ş	Ше	ʃ	ша	ʃa	już
І і	İ i	І	i	ігласте	iglaθtə	żółty
Ј ј	Y y	Је	j	јун	jun	ona
П п	P p	Пе	p	Прат	prat	świat
Ы ы	I ı	Ы	ɨ	Ынах	ɨnaχ	dziecko
А а	A a	А, Ыта	a	Ўакабу	wakabu	dziewczyna	nie występuje na początku wyrazu
Ц ц	X x	Це	ts	Цар	tsar	cebula
С с	S s	Се	θ	Сер	θər	żołądź
Г г	G g	Ге	g	ыглада	ɨglada	mówić
Х х	H h	Хе	χ	Хаы	χaɨ	grupa
К к	K k	Ке	k	Кат	kat	słowo
Ч ч	Ç ç	Че	s	ЧантКіцај	sant kitsaj	kangur
Ӵ ӵ	C c	Ӵе	ʧ	Ӵіх	ʧiχ	grot
Ћ ћ	F f	Ће	c	Ћун	cun	pies
Ђ ђ	Q q	Ђе	ɟ	Ђуђ	ɟuɟ	mgła
Ж ж	J j	Же	ʒ	Жітр	ʒitr	życie
Б б	B b	Бе	b	Бут	but	but
Л л	L l	Ле	l	Ліўах	liwaχ	komar
Н н	N n	Не	n	Немч	nəms	tchórz
Ң ң	Ğ ğ	Не лачаје	n	ыңерца	ɨnərtsa	przybywać	używane dla zaznaczenie n protetycznego
М м	M m	Ме	m	ымалпа	ɨmalpa	myśleć

Przy literowaniu słowa jeśli dwie takie same litery oznaczające spółgłoski stoją koło siebie, zmienia się ich schemat z CeCe na eCCe, np. wyraz ујја 'ogony' literuje się у-ејје-а, a nie *у-је-је-а. Podobnie zachowują się połączenia spółgłosek пш i бж, np. ўўепше 'zły' należy literować еўўе-е-епше-е nie *ўе-ўе-е-пе-ше-е.

Fonetyka

Samogłoski

Język tarykański posiada 5 fonemów samogłoskowych.

		Przednie	Centralne	Tylne
Przymknięte		i	ɨ	u
Średnie		ə
Otwarte		a

Spółgłoski

		Dwuwargowe	Zębowe	Dziąsłowe	Zadziąsłowe	Podniebienne	Welarne	Języczkowe
Nosowe		m	n
Zwarte		p b	t d			c ɟ	k g
Afrykaty				ʦ	ʧ
Szczelinowe			θ	s z	ʃ ʒ			χ
Drżące			r
Półsamogłoski		w				j
Boczne			l

Gramatyka

Rzeczownik

Rzeczowniki tarykańskie zapisywane są zawsze z dużej litery, jeśli zaś są to rzeczowniki złożone, kapitalizować należy wszystkie ich człony, np. ДіБуУдерЧід 'zakochana para'. Tej zasady nie stosuje się, gdy człony złożenia ulegają deformacji na skutek zmian fonetycznych, np. Лакјажен 'małżeństwo' (zniekształcenie od dawnego tarykańskiego Лакі а Жен 'mąż i żona').
Rzeczowniki odmieniają się przez kategorie liczby oraz przypadka. Przyłączają też niektóre zredukowane zaimki i negację.

Liczba

W języku tarykańskim mamy trzy liczby: pojedynczą, mnogą ogólną i mnogą poszczególną. Liczba pojedyncza nie ma swojego morfemu. Liczbę mnogą ogólną tworzy się od form liczby pojedynczej na zasadach ujętych w tabeli. Liczbę mnogą poszczególną tworzy się od liczby mnogiej ogólnej regularną końcówką ма.

Typ wyrazu	Tworzenie l.m.ogólnej	Przykład w l.p.	Znaczenie	Przykład w l.m. ogólnej	Przykład w l.m. poszczególnej
zakończony na VC	C ulega geminacji, dodaje się а	Ынах	'dziecko'	Ынахха	Ынаххама
zakończony na więcej niż jedną spółgłoskę	dodaje się а	Плешт	'pchła'	Плешта	Плештама
zakończony na і, е	dodaje się тта	Лакі	'mężczyzna'	Лакітта	Лакіттама
zakończony na у	dodaje się а	Ыпшу	'meduza'	Ыпшуа	Ыпшуама
zakończony na ы, а po kombinacji VC	końcowa samogłoska wypada, C ulega geminacji, dodaje się а	Духы	'kura'	Духха	Духхама
zakończony na ы, а po innej kombinacji	końcowa samogłoska wypada, dodaje się а	Хаы	'grupa'	Хаа	Хаама

Istnieje też pewna liczba rzeczowników o nieregularnej liczbie mnogiej ogólnej, np. Ўакабу 'dziewczyna' -> Ўакабутта 'dziewczyny', Зерел 'kwadrat' -> Зерілла 'kwadraty'.

Przypadek

Przypadki wyraża się prefiksami. Wszystkie one z jednym wyjątkiem kończą się na samogłoski. Jeśli odmieniane słowo rozpoczyna się również samogłoską, pojawia się protetyczne ң. Prefiksów przypadków nigdy nie zapisuje się z dużej litery, zaś ich obecność nie wpływa na zapis dużych liter w rdzeniu.

Przypadek	Prefiks	Przykład	Użycia
Mianownik	-	Бут, Ынах	Podmiot zdania; po przyimkach
Biernik	ја, јаң	јаБут, јаңЫнах	Dopełnienie bliższe
Komitatyw	бје, бјең	бјеБут, бјеңЫнах	Współwykonawca czynności
Narzędnik	ме, мең	меБут, меңЫнах	Narzędzie czynności; wykonawca czynności w stronie biernej
Celownik	ла, лаң	лаБут, лаңЫнах	Dopełnienie dalsze (odbiorca czynności); ruch ku czemuś, komuś
Przeciwcelownik	мбе, мбең	меБут, меңЫнах	Dopełnienie dalsze (odbiorca czynności); ruch od czegoś, kogoś
Miejscownik	нде, ндең	ндеБут, ндеңЫнах	Okolicznik miejsca, rzadziej czasu
Zagadnik	прі, прің	пріБут, пріңЫнах	Temat czegoś (pytanie: o kim? o czym?)
Łżeergatyw	м	мБут, мЫнах	Dodatkowe podkreślenie wykonawcy czynności; wykonawca czynności w zdaniu łżeergatywnym

Sufigowane zaimki

W języku tarykańskim istnieje pewna grupa zaimków, które przejawiają tendencję do uniesamodzielniania się i przyłączania do poprzedzających je słów. Zaimki te zawarte są w poniższej tabeli.

Pełna forma zaimka	Forma sufigowana	Przykład pełnej formy	Przykład formy sufigowanej	Tłumaczenie przykładów	Znaczenie zaimka
треў	ет, ңет, т	Ўеранг треў	Ўерангет	ten człowiek	zaimek wskazujący (ten, ta itp.); określoność
шні	еш, ңеш, ш	Ўеранг шні	Ўерангеш	jakiś człowiek	zaimek nieokreślony (jakiś, jakaś itp.); nieokreśloność
кі	еч, ңеч, ч	Ўеранг кі?	Ўерангеч?	jaki człowiek? który człowiek?	zaimek pytajny (który? jaki? co za jeden?)

Wersje rozpoczęte od samogłoski pojawiają się po słowach zakończonych spółgłoską, wersje z protetycznym ң po słowach zakończonych samogłoską. Najkrótsze wersje współistnieją z wersjami z ң przy samodzielnej odmianie zaimków przez przypadki (np. јатреў = јаңет = јат 'tego'). Ponadto na identycznych zasadach ulegają sufigacji pierwsze człony złożonych zaimków шнікўеліўех 'jakikolwiek' i треўдраге 'tamten'.

Negacja

Wykładnikiem negacji rzeczownika jest sufiks ха stawiany po rzeczowniku, np. Ўерангха 'nie człowiek, nieczłowiek', ндеХаамаха 'nie w poszczególnych grupach'. Jeśli rzeczownik kończy się spółgłoską х, to sufiks przybiera formę ша i powoduje upodobnienie w rdzeniu, np. Ынашша 'nie dziecko, niedziecko'.