Gażachski
Wygląd
Język gażachski (Гажаха)
Alfabet
| Litera w cyrylicy |
Litera w łacince |
Nazwa litery | Fonem | Przykładowe słowo | IPA | Znaczenie | Uwagi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Дд | Dd | дъ | d | двўжў | dvũʐũ | krokus | |
| Ее | Ee | е | ɛ | едив | ɛdiv | widzieć | |
| Ӗӗ | Ẽẽ | ӗ, ўвищаш е | ɛ̃ | ӗгулеш | ɛ̃gulɛʂ | długo | w razie braku czcionki można zastąpić przez ей |
| Рр | Rr | ръ | r | ръ | rʌ | powietrze | |
| Тт | Tt | тъ | t | тук | tuk | drewno | |
| Зз | Zz | зъ | z | зарәѕ | zarəj | smród | |
| Ҙҙ | Ģģ | ҙъ | ʝ | ҙгва | ʝgʷa | ja (uniżone) | |
| Уу | Uu | у | u | удва | udva | domyślić się | |
| Ўў | Ũũ | ў, ўвищаш у | ũ | ўпьх | ũpʌx | mieć miejsce, dziać się | w razie braku czcionki można zastąpić przez уй |
| Үү | Yy | ү | y | үґү | yɣy | nie | |
| Ү̌ү̌ | Ỹỹ | ү̌, ўвищаш ү | ỹ | ү̌ђ | ỹɖ | nadgarstek | w razie braku czcionki można zastąpić przez yй |
| Шш | Şş | шъ | ʂ | шур | ʂur | głowa | |
| Щщ | Śś | ьщь | ɕ | щилва | ɕilva | wieś | |
| Ии | Ii | и | i | илкь | ilkæ | niebo | |
| Йй | Ĩĩ | й, ўвищаш и | ĩ | йґи | ĩɣi | ogień | |
| Пп | Pp | пъ | p | палтуґ | paltuɣ | widły | |
| Ыы | Øø | ы | ɨ | ык | ɨk | połowa | |
| Ы̌ы̌ | Ø̃ø̃ | ы̌ , ўвищаш ы | ɨ̃ | ы̌ш | ɨ̃ş | dźwięk | w razie braku czcionki można zastąpić przez ый |
| Ьь | Ââ | ь | æ | ьмир | æmir | los | |
| Ь̌ь̌ | Ą̂ą̂ | ь̌, ўвищаш ь | æ̃ | ь̌лнъ | æ̃lnæ | wlec się | w razie braku czcionki można zastąpić przez ьй |
| Ъъ | Ăă | ъ | ʌ | ълбъ | ʌlbʌ | las | |
| Ъ̌ъ̌ | Ą̆ą̆ | ъ̌, ўвищаш ъ | ʌ̃ | ъ̌ђъва | ʌ̃ʈʌva | mleć | w razie braku czcionki można zastąpić przez ъй |
| Әә | Əə | ә, шав | ə | әкћ | əkʈ | warga | |
| Ә̌ә̌ | Ə̃ə̃ | ə̃, ўвищаш шав | ə̃ | ә̌ґубуґа | ə̃ɣubuɣa | cierpliwość | w razie braku czcionki można zastąpić przez әй |
| Аа | Aa | а | a | аргвух | argʷux | zapasy | |
| Ӑӑ | Ãã | ӑ, ўвищаш а | ã | ӑшни | ãşni | oszust | w razie braku czcionki można zastąpić przez ай |
| Сс | Ss | съ | s | сакҫа | sakça | woda | |
| Ҫҫ | Ķķ | ҫъ | ç | ҫнекра | çnεkra | morze | |
| Гг | Gg | гъ | g | гараш | garaʂ | piękny | |
| Гв гв | Gw gw | гву | gʷ | гвәлӑҫ | gʷәlãç | dziesięć tysięcy, por. miriada, man (万) | |
| Ґґ | Cc | ґъ | ɣ | ґә̌ть | ɣə̃tæ | wiercić | |
| Хх | Xx | хъ | x | хуҫ | xuҫ | ubranie | |
| Хв хв | Xw xw | хву | xʷ | хва | xʷa | że | |
| Кк | Kk | къ | k | карвучук | karvuʧuk | gatunek ślimaka | |
| Кв кв | Kw kw | кву | kʷ | квән | kʷәn | wiedzieć, znać | |
| Ққ | қъ | q | қъ̌щ | qʌ̃ɕ | ty (z zaufaniem) | ||
| Чч | Ŧŧ | чъ | ʧ | чун | ʧun | północ | |
| Ћћ | Ţţ | ћъ | ʈ | ћрар | ʈrar | szczur | |
| Ђђ | Ɗɖ | ђъ | ɖ | ђьшьх | ɖæʂæx | malina | |
| Жж | Z̧z̧ | жъ | ʐ | жь̌д | ʐæ̃d | on, ona, ono | |
| Ӝӝ | Đđ | ӝъ, хўспилакаш жъ | ʤ | występuje tylko w zapożyczeniach | |||
| Оо | Oo | o, иқаш у | ɔ | występuje tylko w zapożyczeniach | |||
| Ӧӧ | Öö | ӧ, иқаш ү | ɶ | występuje tylko w zapożyczeniach | |||
| Өө | Ff | өъ | f | występuje tylko w zapożyczeniach | |||
| Вв | Vv | въ | v | вуду | vudu | kładka | |
| Бб | Bb | бъ | b | бирк | birk | pisać | |
| Лл | Ll | лъ | l | летуш | lɛtuʂ | krzesło | |
| Нн | Nn | ә̌н | n | натъх | natʌx | zięc | |
| Мм | Mm | ә̌м | m | мўҙў | mũʝũ | piorun | |
| Ѕѕ | Jj | ьѕь | j | ѕазә̌ | jazə̃ | tekst, praca pisemna | występuje tylko w zapożyczeniach |
Objaśnienia do nazw liter: ўвищаш 'nosowy', шав 'cisza', хўспилакаш 'dwukropkowy', иқаш 'mały'.
Fonetyka
Samogłoski
| Przednie | Centralne | Tylne | |
|---|---|---|---|
| Przymknięte | i ĩ y ỹ | ɨ ɨ̃ | u ũ |
| Półprzymknięte i średnie | ɛ ɛ̃ ɶ | ə ə̃ | ʌ ʌ̃ ɔ |
| Prawie otwarte i otwarte | æ æ̃ | a ã |
Spółgłoski
| Wargowe | Przedniojęzykowe | Retrofleksyjne | Podniebienne | Welarne | Welarne labializowane | Języczkowe | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nosowe | m | n | |||||
| Zwarte | p b | t d | ʈ ɖ | k g | kʷ gʷ | q | |
| Afrykaty | ʧ ʤ | ||||||
| Szczelinowe | f v | s z | ʂ ʐ | ç ʝ ɕ | x ɣ | xʷ | |
| Drżące | r | ||||||
| Półsamogłoski | j | ||||||
| Boczne | l |