Autor Wątek: Polszczyźniane ciekawostki składniowe  (Przeczytany 861 razy)

Offline Wedyowisz

  • Wiadomości: 2 694
    • Zobacz profil
Polszczyźniane ciekawostki składniowe
« dnia: Październik 10, 2013, 17:16:44 »
Polska składnia kryje w sobie różne ciekawe smaczki, a nawet śródjęzykowe rara.

1) rozróżnianie osoby gramatycznej przez szyk wyrazów

Pana buty są w szafce. (raczej 2sg)
Buty pana są w szafce. (raczej 3sg)
Czy ma pan pieniądze? (2sg)
Czy pan ma pieniądze? (2 lub 3sg)

2) inwersja — przykład wyżej
3) związek zgody orzecznika przymiotnikowego z podmiotem pod względem przypadka.

Wiele krów jest łaciatych.

Krów z jednej strony wydaje się tutaj podporządkowane wiele, z drugiej strony narzuca jakimś cudem swój przypadek przymiotnikowi w orzeczeniu imiennym. Por. Ta grupa krów jest łaciata. Większość krów jest łaciata~łaciatych. (Przynajmniej w moïm idiolekcie).

Jakoś kojarzy mi się ta konstrukcja z tzw. zdaniami podrzędnymi z wewnętrznym nadrzędnikiem (internally-headed relative clauses).
стань — обернися, глянь — задивися
 

Offline Wedyowisz

  • Wiadomości: 2 694
    • Zobacz profil
Odp: Polszczyźniane ciekawostki składniowe
« Odpowiedź #1 dnia: Październik 16, 2013, 20:19:08 »
Jaki jest status analitycznej konstrukcji rozkazującej 1.os.mn. (niech będziemy) w języku polskim? Pewnym jest, że takie użycie w języku polskim od czasu do czasu występuje. Spotkaliście się z tym, używacie? Dostrzegliście jakieś różnice znaczeniowe w porównaniu z formą fleksyjną?

Przykładowe przykłady:

Tedy usłuchają głosu twego, a pójdziesz ty i starsi Izraelscy do króla Egipskiego, i rzeczecie do niego: Pan, Bóg Hebrajczyków, zabieżał nam; przetoż teraz niech pójdziemy proszę w drogę trzech dni na puszczą, abyśmy ofiarowali Panu, Bogu naszemu.

(Biblia Gdańska)

My się śmierci nie ustraszym,
Bo nam tęschno za mogiłą;
Niech zginiemy, byle naszym
Dzieciom po nas lepiej było!


(Felicjan Faleński)

- Związek powinien być jak ojciec i ratować swoje dziecko – twierdzi wiceburmistrz, Eugeniusz Zajączkowski. – Nie powstał dla samego siebie. Niech zajmie się dramatyczną sytuacją nowotarskiego hokeja. W poprzednim kryzysie ściągnęliśmy zarząd PZHL na czele z Zenonem Hajdugą. Teraz proponuję to samo. Dajmy pozytywny sygnał, że chcemy hokeja. Niech otrzymamy przynajmniej wsparcie moralne.

(sportowepodhale.pl)

Dużo różnych pieśni, tekstów religijnych się zgłasza w wyszukiwarce przy poszukiwaniu tej konstrukcji; trafia się też w kontekstach prawnych (tłumaczenia dawnych układów).
стань — обернися, глянь — задивися
 

Offline Dynozaur

  • Audytor w: Komisja Ustalania Nazw Miejscowości
  • Wiadomości: 3 662
  • Thanked: 28 times
  • Wiecznie obserwowany
    • Zobacz profil
Odp: Polszczyźniane ciekawostki składniowe
« Odpowiedź #2 dnia: Październik 16, 2013, 20:50:29 »
Skoro mowa o analitycznych konstrukcjach w 1 os.mn. - jaka jest geneza kaszubskiego "chcemy iść" działającego jako "idźmy"? Czy to jakaś kalka niemiecka, pozostałość konstrukcji futurum z "chcę" czy jeszcze co innego?
Gdy ci smutno, gdy ci źle...
HOLOKAUST xDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDD

PS: Przywróćcie spojlertagi w sygnach, dziady!
 

Offline Wedyowisz

  • Wiadomości: 2 694
    • Zobacz profil
Odp: Polszczyźniane ciekawostki składniowe
« Odpowiedź #3 dnia: Październik 16, 2013, 21:05:24 »
Chyba najsłynniejszy przykład to wyrażenie chcemë le so zażëc. Nie mam pojęcia, jaka jest geneza tego w kaszubskim.

Żeby sobie samemu odpowiedzieć na zadane powyżej pytania...

Ja bym powiedział, że w wielu z przykładów tej konstrukcji w języku polskim występuje znaczenie niech stanie się, że (coś_z_nami_będzie). Nie aktywne, zachęcające „weźmy i zróbmy (coś tam)”, „chodźmy i zróbmy (coś tam)”, ale „sankcjonujemy lub przywołujemy działanie jakiejś zewnętrznej siły (np. organów władzy lub bóstwa) względem nas”. Pewnie w ithkuilu też jakoś idzie oddać te niuanse, heh.

Innym, choć trochę zazębiającym się użyciem jest użycie para-warunkowe. Niech (tylko) otrzymamy pieniądze, a zrealizujemy nasz plan.
« Ostatnia zmiana: Październik 16, 2013, 21:07:33 wysłana przez Gubiert »
стань — обернися, глянь — задивися
 

Offline Widsið

Odp: Polszczyźniane ciekawostki składniowe
« Odpowiedź #4 dnia: Październik 16, 2013, 21:09:45 »
Przypuszczam, że może nie sama konstrukcja, ale jej znaczenie to kalka z niemieckiego, bo jest to używane dużo częściej niż po polsku i zawsze odnosi się do przyszłości. Tak samo konstrukcja typu mam zrobione również pojawia się częściej i regularnie odpowiada niemieckiemu Perfektum.