Autor Wątek: Narzecze wysokopolskie  (Przeczytany 166380 razy)

Offline Boletto

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1770 dnia: Marzec 23, 2019, 12:21:14 »
Jak to jest z wymiotowaniem? Jak rozumiem, pierwotnie czasownik brzmiał, z łacińska, womitować. Później sobie to skojarzono z wymiataniem. To się klasyfikuje czy nie?
 

Offline Siemoród

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1771 dnia: Marzec 23, 2019, 21:19:31 »
Skoro bimber to samogon to ja proponuję nieco słownictwa:
destylować - gonić
destylator - gonnik (tak jak czajnik robi czaj)
destylacja - gonitba (no przeca nie gonitwa xD), ale tak średnio mi się to podoba, przymina czeską modlitbę.
spirytus - winoduch(??)

I trochę rodzinnego dla tych z Galicji, którzy nie używają określenia brat cioteczny/siostra cioteczna:
kuzyn - półbrat
kuzynka - półsiostra
W ogóle czy dawna polszczyzna znała rodzime słowa na kuzynowstwo? Bo mam wrażenie, że brat cioteczny to względnie świeża konstrukcja, daję jej góra 200 lat.
Єи, Словѣнє, ѥщє наша
Словѣнъ мълва живєть
Пока нашє вѣрьноѥ сьрдьцє
За нашь народъ бьѥть!
 

Offline Henryk Pruthenia

  • Der Untermenschenbändiger
  • Moderatór
  • Wiadomości: 5 533
  • Thanked: 128 times
  • Pieśń Arjów!
    • Mój konlangerski dorobek
  • Konlangi: Ziemskie, Kyońskie, Adnackie; autor neszszszczyzny
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1772 dnia: Marzec 23, 2019, 21:53:26 »
Że niby kuzyn nie jest używany poza Galicją?

Offline Siemoród

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1773 dnia: Marzec 23, 2019, 22:58:14 »
Że niby kuzyn nie jest używany poza Galicją?
Źle się wyraziłem, ale miałem na myśli to, że w Kongresówce używa się raczej brata ciotecznego niż kuzyna, a na Śląsku bratańca.
Єи, Словѣнє, ѥщє наша
Словѣнъ мълва живєть
Пока нашє вѣрьноѥ сьрдьцє
За нашь народъ бьѥть!
 

Offline SchwarzVogel

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1774 dnia: Marzec 23, 2019, 23:13:15 »
Jak to jest z wymiotowaniem? Jak rozumiem, pierwotnie czasownik brzmiał, z łacińska, womitować. Później sobie to skojarzono z wymiataniem. To się klasyfikuje czy nie?

Nie lepiej wywięść prosto od 'wymiotu', który jest rzeczownikiem odczas. od wymiotać/wymietać.

Tak zrobił Boryś no i co ważne, podaje stare polskie wymioty w zupełnie innym znaczeniu, jak na przykład "wyrzucenie z posiadłości, wywłaszczenie.

Łacińskie słowa może wpłynęły na rozwój znaczenia?
 

Offline Boletto

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1775 dnia: Marzec 23, 2019, 23:34:03 »
Nie lepiej wywięść prosto od 'wymiotu', który jest rzeczownikiem odczas. od wymiotać/wymietać.

Tak zrobił Boryś no i co ważne, podaje stare polskie wymioty w zupełnie innym znaczeniu, jak na przykład "wyrzucenie z posiadłości, wywłaszczenie.

Łacińskie słowa może wpłynęły na rozwój znaczenia?
Nie no, polski posiadał już określenia typu bluć, blwać.
https://pl.m.wiktionary.org/wiki/bluć
 

Offline Boletto

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1776 dnia: Marzec 23, 2019, 23:37:33 »
Skoro bimber to samogon to ja proponuję nieco słownictwa:
destylować - gonić
destylator - gonnik (tak jak czajnik robi czaj)
destylacja - gonitba (no przeca nie gonitwa xD), ale tak średnio mi się to podoba, przymina czeską modlitbę.
spirytus - winoduch(??)

I trochę rodzinnego dla tych z Galicji, którzy nie używają określenia brat cioteczny/siostra cioteczna:
kuzyn - półbrat
kuzynka - półsiostra
W ogóle czy dawna polszczyzna znała rodzime słowa na kuzynowstwo? Bo mam wrażenie, że brat cioteczny to względnie świeża konstrukcja, daję jej góra 200 lat.
Kilka zaświadczonych form:
destylować – przecieplać
https://pl.m.wikisource.org/wiki/M._Arcta_Słownik_Staropolski/Przecieplać
kuzyn – nieć, kuzynka – nieściora
Cytuj
https://pl.m.wiktionary.org/wiki/nieć
 

Offline Obcy

  • Loov þän Semien onn þän Horden!
  • Uciekinier
  • Wiadomości: 1 812
  • Thanked: 28 times
  • Vourfäirer ƨ̆ermaneslands
Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1777 dnia: Marzec 24, 2019, 15:48:19 »
Ech, te piękne staropolskie określenia członków rodziny... Czemuśmy je zgubili, skoro jesteśmy narodem, w którym rzekomo rodzina jest najważniejsza?
 

Offline ɈʝĴ

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1778 dnia: Maj 01, 2019, 15:10:18 »
W XVIII wieku Śniadecki proponował polskie nazwy funkcji trygonometrycznych:
sinus – wstawa (wst)
cosinus – dostawa (dost)
tangens – styczna (sty)
cotangens – dostyczna (dosty)
secans – sieczna (sie)
cosecans – dosieczna (dosie)
Można do tego jeszcze dodać:
versus – przeciw (prz) np.: versin – przeciwwstawa (przwst)
ex – mniejszy/a (m) np.: exsec – sieczna mniejsza (siem)
ha – pół (p) np.: haversin – półprzeciwwstawa (pprzwst)
Co o tym myślicie?
 
The following users thanked this post: Ainigmos, Obcy

Offline Kazimierz

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1779 dnia: Maj 01, 2019, 19:36:44 »
Ooo kogo ja tu widzę? xD
Widziałem już tę propozycję Śniadeckiego, fajne, ale zamiast dostawa wolałbym dowstawa, żeby było symetrycznie, no i dał bym skróty wst, dwst, sty, dsty, sie, dsie.
 

Online Ainigmos

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1780 dnia: Maj 08, 2019, 09:21:30 »
influencer - wpływaciel (a nie krzewiciel), gdyż swą sławą wpływa na opinie i decyzje odbiorców, niekoniecznie na ich światopogląd w przeciwieństwie do krzewiciela.
« Ostatnia zmiana: Maj 08, 2019, 09:26:30 wysłana przez Ainigmos »
Słownictwo nie może upodobnić się do poharatanego wykorzeniającymi wtrętami drzewa bez korzeni - oto hasło czyścielskiego słowodzieja
 

Offline Grímkel

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1781 dnia: Czerwiec 18, 2019, 23:20:24 »
Nie wiem, czy to już było no ale:
Kolor — maść
Jest to przecież nadal używane w stosunku do koni, a dawniej też w innych kontekstach — https://pl.m.wikisource.org/wiki/Słownik_etymologiczny_języka_polskiego/maść
« Ostatnia zmiana: Czerwiec 18, 2019, 23:24:35 wysłana przez Grímkel »
 

Offline Boletto

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1782 dnia: Czerwiec 18, 2019, 23:24:06 »
Nie wiem, czy to już było no ale:
Kolor — maść
Było, i to dawno XD
Aczkolwiek lepszy rydz niż nic
 

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1783 dnia: Lipiec 24, 2019, 19:48:49 »
Moje:
doczas — termin
drużyć; drużca, drużyciel/drużycielka; drużnia, drużycielstwo — towarzyszyć; towarzysz/towarzyszka; towarzystwo
dzierżak, dzierżec, dzierżnik — kontroler np. do gier i tym podobne przyrządy
jątrzyk — enzym; bo jątrzy, wprawia w ruch, bo współgra ze stp. żywikiem tj. witaminą, bo chyba (nie pamiętam gdzie to znalazłem) greckie ἐν, które wchodzi w skład nazwy, jest prapokrewne z rdzeniem słów jątrzyć, jątrznica
naczesny, nacześnie, unacześnić — aktualny, aktualnie, uaktualnić; przymiotnik lub przysłówek występował w staropolskim, ale wpadłem na to niezależnie, więc uznaję za swoje słowa
napodobnia, napodobnie — analogia, analogicznie
natłustek lub natłustka — wyrób z ciasta smażony na tłuszczu, przekład gr. ἐλάδιον > rus. оладка > pl. oładka
nawodzić, nawód, nawodźca, nawodło(?) — kierować, kierunek, kierowca, kierownica(?)
obszerz r. ż. lub obszerze r. n. — obszar
okrętło — ster
otocz r. ż. lub otocza — sfera
otopa, otopka – smalec; jak się okazało istniejące słowo gwarowe, ale wpadłem na nie samodzielnie
osłoda – deser
osuch, oszuszek – wafel, wafelek
postoisko — parking
powabka – perfumy
pszonka – kasza manna
puszyna – kołdra; na wzór pierzyny
rogoża; rogożka; rogożyk — tablica, tabliczka (czekolady); baton
rozryska — rysunek; wiem, że to wciąż niemczyzna, ale trochę mniej
skrzepka — żelatyna
skwarznica, skwiernia, skwierka — patelnia, patelka
stopniomierz — termometr
tworzeń; tworznica, tworzniczka; tworznik; tworznina — forma (i treść); forma, foremka do ciast; leksem lub podobne sprawy; materiał
ustawnia prawna — instytucja
ustrojnia — organizacja
włodzianka — bazylia https://en.wiktionary.org/wiki/basil#Etymology_1
wolniec — weekend, wolne + końcówka jak w koniec; nie jestem do tego przekonany, ale to jedno z częściej przekładanych słów, więc dodaję coś od siebie
wszept — sugestia
zdoba, zdobnia, uzdobić — styl, stylistyka, ustylizować
zestawnia — struktura
zwyk, zwykać — ćwiczenie, ćwiczyć

Ciekawe wyczytane:
czaszuła, czaszołka — muszla, muszelka
malik — krasnal (u Brücknera)
powładać — kierować („I ważnomyślną radą powłada”; „przez młodość królewicz tak wielkiemi sprawami jeszcze nie powłada”; „dziecię nie jest w mocy powładać sobą”; „Trzeba do nich takiego, któryby dobrze powładać nimi umiał”)
powodnictwo — kierownictwo (u Arcta)
powściąg — hamulec (u Arcta)
prząść słowa — upiększać, owijać w bawełnę, słodzić (u Arcta); nadałoby się na nowe słówka związane z poezją, które nie przychodzą mi do głowy
przysłonica — żaluzja (u Arcta)
przyród — gatunek
rożenek – szaszłyk
skubanka — wata
szczeblica społeczeństwa — hierarchia (u Jana Nepomucena Kamińskiego)
wzraz; na wzraz; wzrazić — odbicie, kształt; na podobieństwo, na wzór; odbić
zaponka — szpilka
znamka — litera (u Jana Nepomucena Kamińskiego)
« Ostatnia zmiana: Lipiec 24, 2019, 20:48:11 wysłana przez JasiekChrusty »
 
The following users thanked this post: Ainigmos, Boletto

Offline Boletto

Odp: Narzecze wysokopolskie
« Odpowiedź #1784 dnia: Lipiec 25, 2019, 18:25:48 »
Dorzucę parę ładnych znalenisk od Arcty:
prawobrońca – adwokat
przeciwkostop – antypoda
proszkokrąg – atmosfera
sześciopiór – buława
półźrzebic – centaur
inochodnik – dromader
wodnokrewny – flegmatyczny
wodoskok – fontanna
siedmiołbica – hydra
wiatrożył – kameleon
napiędzimąż – karzełek
bezżonek – kawaler
przeciwróżność – kontrast
wyrwiczopek – korkociąg
powrozobiegun – linoskoczek
kałokrewny – melancholijny
chłopobyk – minotaur
pierwostolnik – patriarcha
kurwogospodarz – sutener
mieczobój – szermierz
trójkątmierstwo – trygonometria
próżnostrawa – darmozjad
grzejskarb – dusigrosz
węchodym – mysz
pałogłowiec – narwaniec
dmidzban – pijak
mrzygłód – sknera
urwiżywot – szubienica
krzywogłówek – świętoszek
darmopłoch – tchórz
wodonur – żaba