Nowe słowa cesarza

[dziablonk]

2 stpol. określenia meteo z Diariusza Jana Antoniego Chrapowickiego (pocz. 2 poł. XVII w.):

a) wijadl (ż.!) 'zamieć (śnieżna)' bądź 'deszcz z wiatrem':
Byliśmy w pole wyjachali, ale srogi wiatr z mrozem potężnym, wijadl, zawierucha, i tak zjadłszy we wsi, powróciliśmy do Kadzina.
W nocy i w dzień potężny wiatr ze srogim mrozem, ku wieczorowi śnieg spory, wijadl, barzo zimno.
Dzień mroźny z srogim wiatrem, wijadl wielka barzo.
Z rana zawierucha, wijadl sroga i śnieg padał.

Brü uważa, że to od czasownika wić

b) złodź (też złudź, złoć, zlodź) 'marznący deszcz':
Ku wieczorowi odwilgło, złodź padała.
Z rana przykrzepiło, dzień mglisty, złoć padała.
W dzień tak odmiękło, a zaraz zlodź padała.

u Brü wersja przez ż i ó:  żłódź
Arct podaje też żłód (por. sn žled (m. / f.), požléd, požlédica)
Ta ostatnia postać pojawia się w pamiętniku ks. Bogusława Radziwiłła:
Gdy ona rosa [manna] osychała, okazało się coś na puszczy maluczkiego i okrągłego jako żłód subtelny.
EDIT: w Słowniku gwar polskich Jana Karłowicza ożłódź: po odwilży mróz pokrywa drzewa i drogę warstwą lodu, tj.  ozłodzią (na Mazowszu żłódź).
Por. też ukr. ожелодь, ожеледа, ожеледь.

[dziablonk]

nospa - kamienny chodnik pod strzechą domu (Józef Ondrusz - ŚLĄSKIE OPOWIEŚCI LUDOWE)
EDIT: w innych regionach Polski, tj. Wielkopolska, Łowickie nospa znana jest  jako 'poszewka na pierzynę'.

[dziablonk]

człap' (r. ż., Dop. człapi) 'spory krok koński', żób' (r. ż., Dop. żobi) 'posypka dla drobiu'

[Dynozaur]

Coś, o czem przeczytałem ostatnio - wyjątkowo pokraczny produkt spółczesności:

doula (słowo niby z greki, choć brzmi jak z jakiegoś suahili xD) - kobieta, zajmująca się... czemś, co w dużym uproszczeniu możnaby nazwać "kołczingiem ciążowo-okołoporodowym" (choć nie tylko, bo są też "doule", zajmujące się blizkimi osób zmarłych/umierających lub, a jakże, sprawami aborcyjnymi xD)

Podobno tego typu "usługi" robią się modne (taa, pewnie na najbardziej cyganeryjnych ulicach Wilanowa xD), ale nie udało mi się ustalić, ile kobiet w tym kraju praktykuje ten "zawód". Jedno wiem na pewno - bardziej przysłużyłyby się światu, gdyby dać im miotły.

[dziablonk]

nort - u rybaków (jezioro Powidzkie): cypel mielizny wychodzący w jezioro

[dziablonk]

artyficjalny - dawn. sztuczny, nienaturalny
cektać się / cektować się - sprzeczać się (z kim)

[Dynozaur]

Nie do końca "polszczyzna", ale

hodad - pozer, udający serfera (ale niepotrafiący serfować)

[dziablonk]

To, że czosnek to "wyczesana" cebula, dowiedziałem się może miesiąc temu (z tej rodziny też pacześ, paczosy, podczos), natomiast kilka dni temu trafiłem na informację, że czosnek mógł oznaczać też "zasiekę z ociosanych pali".

Wysieść z pletnicy nie było gdzie, bo brzegi wysokie były, a Moskwa do tego czosnku nasadziła. Przeto Zamoyski, kazawszy znieść koce i wóry ich nakładłszy, dał każdemu po worze, którychby namiotali na on czosnek. Na brzeg wysiadłszy, nie uczynili tak, iak im był rozkazał, nie namiotali worów na czosnek; ale zaraz ięli czosnek siec, i wysiekłszy, pod parkan się ukwapili.

---
EDIT: tu też stpol. czasownik odczosnąć 'oderwać, odłączyć' z ps. *otъčesnǫti, złożenie *otъ- i *česnǫti, perf. do *česati 'ciąć'

[dziablonk]

Ostatnio w  opowiadaniu "Zimna wojna" (Rozdział 4. Pughowie podbijają świat) ze zbioru "Stos kłopotów" Henry'ego Kuttnera (przełożyła Zofia Uhrynowicz-Hanas) znalazłem zdanie:
- Przestań pielesić, ty przygłupie! - wykrzyknął dziadek. - Rób, jak ci każę, durniu jeden!
 
No i przyznam, że nie znałem tego czasownika - pielesić. Może ktoś gdzieś to słyszał / używa?
EDIT: znalazłem w słowniku Dala: пелесить 'pstrzyć, plamić', пелесый 'pstry', пелесистый 'piegowaty', пелёсый 'łaciaty' (też sn peliha / peleha 'plama', pelesast).
Motywacja dla pielesić chyba ta sama co dla krochmalić 'opowiadać bzdury'.

[dziablonk]

osiąście / osięście
Pierwsze pojawia się przy haśle RATOWNICTWO MORSKIE:

Niebezpieczeństwo musi mieć związek z żywiołem morskim, być realne (niemożność przezwyciężenia własnymi siłami), choć niekoniecznie bezpośrednie, np. osiąście statku na mieliźnie, unieruchomienie lub zatrata zdolności manewrowej statku na morzu, przecieki kadłuba, pożar (nawet w porcie); istnieje w odniesieniu do statku (lub ładunku), który zatonął, jeżeli grozi mu dalsze pogorszenie sytuacji.

Wersja z -ę- z Adama Naruszewicza (1733-1796) w pośmiertnie wydanym (1836) tomie III "Historyi Narodu Polskiego":

Żadnej hordzie Słowiańskiej pewnego czasu w osięściu którego bądź kraju przysądzić nie można.

[dziablonk]

zakołkować (myśliw.) - o lisie: stanąć na tylnych łapach i nie ruszać się

[dziablonk]

przejeździeń - okazjonalnie: człowiek w pojeździe (wedle przechodnia):
Coraz częściej, zamiast zielonych trawników wzdłuż wijących się naszych "highways" i "superhighways" widzi się stosy rupiecia, odpadków i najrozmaitszego rodzaju puszek i butelek porzuconych przez przejezdniów. Istne śmietnisko!

[dziablonk]

szpały (ros. шпалы) 1. drewniane podkłady kolejowe 2. metalowe dystynkcje starszych oficerów Armii Czerwonej do roku 1943

[dziablonk]

obibrzeg - określenie na statek w przekładzie Jana Lemańskiego (1923) noweli Josepha Conrada (Murzyn z pokładu "Narcyza"). Odpowiada w oryginale angielskiemu hooker ze slangu marynarzy:

A ja wam powiadam tak: dostaliście się na pokład jakiegoś dwumasztowego obibrzega, gdzie potrafią wyżyłować z każdego wszystkie jego siły, żeby ich!

[dziablonk]

sierne - miejsce, gdzie sarny przebywają (ciekawy przykład rozwoju miękkiego zgłoskotwórczego r > 'ar / 'er, częsty na Mazowszu, por. ziarno.)