Pytania różne (polszczyzna)

Norris · Lipiec 21, 2023, 15:21:37

Jak ktoś z Was odwiedził Energylandię w ostatnim czasie, to jak wymawiacie Aqualantis, przez /kv/ czy /kw/?
Czy dla nowo utworzonego wyrazu w ogóle jest reguła? Choć mówię /akvapark/ zgodnie z regułami, tak pod wpływem youtuberów mówiących /akwalantis/ i braku osadzenia tego wyrazu wcześniej (i w końcu nazwy własnej) raczej skłaniam się do tej drugiej wymowy.

dziablonk · Marzec 02, 2024, 17:47:15

Cytat: spitygniew w Lipiec 12, 2019, 15:51:38Czytam sobie Popioły i ogółem jest tam masa ciekawych pod względem lingwistycznym rzeczy, ale najbardziej zastanowiło mnie chyba konsekwentne stosowanie przez Żeromskiego formy tego jałowcu. To dosłownie jedyny rzeczownik miękkotematowy z taką końcówką w dopełniaczu, a nie może to być błąd, bo pojawia się kilkukrotnie.

No jest jeszcze owocu.

Generalnie -u to końcówka recesywna, była używana w XIX w., gdy chodziło o część substancji a. gatunek w ogólności, nie jako osobny obiekt. Np. przód wozu, ale: przyszła koza do woza.
Różnicowało też znaczenia, np. maja, czerwca, lipca - gdy chodziło o miesiące, ale: maju (zbiór gałęzi z liśćmi), czerwcu (zbiór poczwarek w ulu), lipcu (miód z lipy) - czyli kolektywa lub niepoliczalne.

Wercyngetoryks · Wrzesień 09, 2024, 00:24:58

Jakie znacie warianty frazeologizmu robić z gęby cholewę, w znaczeniu rzucać słowa na wiatr, obiecywać bez pokrycia? Mi się wydaje, że gdzieś raz zasłyszałem robić z jadaczki sempiternę, ale było to dawno temu i chyba jednak szło to inaczej.

Ainigmos · Maj 18, 2025, 23:55:07

Czy w rzeczowniku widok występuje przyrostek -ok lub jednak zaiste alternacja przyrostka -ać od czasownika widać?

dziablonk · Maj 19, 2025, 14:25:02

Ros. видок (choć tam z ruchomem o) wskazuje msz na stary słowiański przyrostek -ok. Ten sam, co w stpol. łałok 'podgardle wołowe, skóra odwiesista, która wołom pod szyją wisi', prok 'taran' (od przeć), bielmok (Zielnik Syreńskiego, 1613) 'roślina, co bielmo z oczu spędza', łotok 'wodne koryto we młynie, rynna' (apofon od lać?), żarłok, ~~wzrok~~ (w- + ps. *zor-kъ), Wisłok 'dopływ Wisły'.
Z innych słowiańskich: chorw. svjedok 'świadek', słoweń. snobok 'swat', słowac. oblok (por. węg. ablak) 'okno' (bo obłe, tj. okrągłe).

Norris · Maj 24, 2025, 12:28:42

Z tego, co widzę, to nie ma też konsekwencji w nazwach walut, skoro np. był lir włoski, ale lira turecka (choć w innych językach waluta obu krajów to lira).
Podobny problem, jeśli chodzi o walutę Rumunii, lej (lei to tylko liczba mnoga, liczba pojedyncza to leu, w dodatku leu to dokładnie to samo, co bułgarski lew).

dziablonk · Październik 09, 2025, 18:14:11

Cytat: Wedyowisz w Luty 15, 2017, 13:07:54Od siąść, w stylu potocznym powiedziałbym zapewne siadnięcie, pozwalając sobie na dozę supletywizmu (acz gdzieś w dwudziestowiecznej literaturze widziałem siąście bądź -siąście. U Lema?)

Może z "Ferdydurke" Gombrowicza:
Wilgotna ziemia nie dozwalała usiąścia i siedzenia.

W pracach historycznych pojawia się zasiąście, tudzież zasięście na tronie. Również:

CytatZ późniejszych praw zwyczajowych o pradawnej prawdopodobnie genezie zasługuje na uwagę wymuszanie przez dziewczęta małżeństwa przez zasięście u ogniska domowego wybranego mężczyzny; jeśli dziewczyna przesiedziała tam określony czas, a następnie wykonała wydane polecenie przyniesienia wody, stawała się członkiem rodziny.

SchwarzVogel · Styczeń 13, 2026, 22:35:43

Skąd tak właściwie taka postać "gołoledzi" - "gołoledź" ?

Nieoczekiwana zmiana na rzeczownik miękkotematowy, jak chce Sławski?

Czy może jakiś przyrostek, jak *-jь?

dziablonk · Styczeń 14, 2026, 14:49:12

Ja bym tu widział sufiks -ьje, czyli *gołoledzie (jak gołoborze, por. też czeskie náledí), a potem skrócenie do gołoledź, jak w przypadku powodzie > powódź.

SchwarzVogel · Styczeń 15, 2026, 22:09:26

Cytat: dziablonk w Styczeń 14, 2026, 14:49:12Ja bym tu widział sufiks -ьje, czyli *gołoledzie (jak gołoborze, por. też czeskie náledí), a potem skrócenie do gołoledź, jak w przypadku powodzie > powódź.

Też nad czymś takim myślałem, z drugiej strony Sławski pisze po prostu o zmianie tematu, z tym że pisze że zmiana jest "uderzająca" i zwykle dochodziło do przeciwnych - Dobrogost z "gość" czy żywokost z "kość".

No i w staroruskim najwyraźniej jest poświadczone twarde "gololedъ"

dziablonk · Styczeń 16, 2026, 13:24:40

Cytat: SchwarzVogel w Styczeń 15, 2026, 22:09:26No i w staroruskim najwyraźniej jest poświadczone twarde "gololedъ"

W słoweńskim też gololèd, D. -a (obok gololêdica). Zresztą w gwarach polskich: gołolód, gołolódka, na Śląsku - gołolódź, D. gołolodzi; w górzystej Małopolsce zaś - gołoledź / gołolidź, D. gołoledzi.
Postać gołoledź poświadczona dopiero ze "Zwierzyńca" Reja (1560):
Ale kto się na ocel da cnotą ukować,
Już i na gołoledzi może tym harcować.

Trudno tu msz mówić o jakiejś dramatycznej zmianie tematu, gdy się weźmie pod uwagę późne zjawienie się tego słowa, a przy tym właśnie obfitość miękkich sufiksów w polszczyźnie (vide też zmiana list > liść).

SchwarzVogel · Styczeń 18, 2026, 10:52:19

A tak z trochę innej beczki, to czy "gołoledź" i "czarny lód" to jakieś trochę inne pojęcia w meteorologii, czy też po prostu polskie mendia już odlatują z kalkowaniem angielskiego nawet tam gdzie są odpowiednie polskie słowa? XD

Kazimierz · Styczeń 19, 2026, 12:40:44

Cytat: SchwarzVogel w Styczeń 15, 2026, 22:09:26
Cytat: dziablonk w Styczeń 14, 2026, 14:49:12Ja bym tu widział sufiks -ьje, czyli *gołoledzie (jak gołoborze, por. też czeskie náledí), a potem skrócenie do gołoledź, jak w przypadku powodzie > powódź.

Też nad czymś takim myślałem, z drugiej strony Sławski pisze po prostu o zmianie tematu, z tym że pisze że zmiana jest "uderzająca" i zwykle dochodziło do przeciwnych - Dobrogost z "gość" czy żywokost z "kość".

No i w staroruskim najwyraźniej jest poświadczone twarde "gololedъ"

Nie tylko staro xD