Jeden z pierwszech conlangów Pruthenji — įsëh ápѣvąš [Ziemlia]

[Henryk Pruthenia]

Chciałbym wam zaprezentować jeden z mojech pierwszech konlangów — język rabawanski (rab. «įsëh ápѣvąš»). Jest to język z tak zwanéj grupy osiedlenczéj, używany w mojém konuorldzie. Jest potomkiém języka polskiego po długiech zmianach (zaraz będzie przyrównanie do fudynia, ale musicie wiedzieć, że ten konlang był u mnie rozpisany już dużo wcześniéj). Język rabawanski w konuorldzie «Ziemlia» jest używany na terenie panstwa Rabawan (rab. «Ápąą»). Jego cechami charakterystycznymi są: zanik odmiany przymiotników przez rodzaje, oraz podporządkowanie odiany przymiotników deklinacji rzeczownikowéj (jest oczywiście parę wyjątków dla dopełniacza, a w bierniku nawét rozróżniana koncówka rodzaju żenskiego); dużymi zmianami w deklinacji rzeczowników: miejscownik zlał się z celownikiém, narzędnik tak jakoś się rozpłynął, i przyimki rzędu narzędnika porozrzucały się i łączą się z różnymi przypadkami. Pod wpływém sąsiadującech języków rozwinął się za to partytyw (a więc mamy system mianownik, parytyw, dopełniacz, celownik, biernik, z czego każdy z niech może łączyć się z przyimkiém). Inną charakterystyczną cechą jest występowanie trójstopniowego iloczasu (dla samogłosek czystech. samogłosek nosowech, spółgłosek). Samą charakterystyczną cechą jest jednak pewién proces fonetyczny: przesuwka rabawańska. Polegała na przejściu p → f, b → p, m → b, n → m. Przesuwka nie objęła jednak /ń/, przez co mamy [ɲ], a nie mamy [n]. Inną ciekawą cechą jest zapożyczenie dźwięku [ɮ], a potém w wyniku paru procesów fonetycznech pojawienie się téj głoski także w rodzimech słowach. Częstém zjawiskiém jest téż rozziéw, choć w niektórech przypadkach dwie stojące obok samogłoski utworzyły dyftong lub się zlały (ae, ea > æ, oe > œ, Vu > Vw, Vi > Vj). Niektóre zbitki spółgłoskowe uległy uproszczeniu, częste są zamiennie jotyzacje, i dejotyzacje.
To wszystko doprowadziło do wysokiéj nieregularności języka (na przykład wyrazy kończące się na -á mogły przyjmować w dopełniaczu następujące końcówki: -ý, ary, -ay, -á, -aъ, ), co zmusiło nastęnie użytkowników do uregulowaniu deklinacyj (w przypadku -á wygrała końcówka -ý, oraz dość popularna dla części rzeczowników -ary).

ZAPIS
Język rabawański zapisuje się mieszaniną cyrylicy i łacinki. Wygląda to strasznie, ale tak już się przyjęło. Iloczas zaznaczany jest na dwa sposoby:

• akutém (samogłoska długa stopnia pierwszego)
• podwojeniém (u samogłosek nosowech, szwy - długość stopnia drugiego)
• akutém i powtórzona samogłoska (samogłoska długa stopnia drugiego)
• potrojeniém (u samogłosek nosowech, szwy - długość stopnia drugiego)

Akcent jest niezaznaczany, nie jest on zbyt ważny, choć inaczéj niż w języku polskiém jest niestały pod względém fonetyczném, może padać bowiém także na ostatnię sylabę. Ja sam dla siebie zaznaczam go poprzez kropkę pod samogłoską.

Litera alfabetu	Wymowa (IPA)	Nazwa Litery
Aа	[a]	[а] [xrtc]
Áá	[aː]	[aː] ['zuɟ]
Ąą	[a͂͂]	[a͂͂]
Ѣѣ	[æ]	[æ]
Bb	[b ]	[bɨ]
Cc	[ʦ]	[ʦɨ]
Čč	[tʂ]	[tʂɨ]
Ćć	[ʨ]	[ʨi]
Чч	[ʧʲ]	[ʧi]
Dd	[d]	[dɨ]
Dъdъ	[z]	[zɨ]
Ee	[ʲɛ],[ɛ]	[ɛ] [xrtcɛ]
Éé	[ʲɛː],[ɛː]	[ɛː] ['zuɟ]
Ëë	[ə]	[ʂfa duːga]
Фф	[f]	[fɨ]
Gg	[g]	[gɨ]
Гг	[ɦ]	[ɦɨ]
Ѓѓ	[ʝ]	[ʝi]
Hh		[xɨ]
Ii	[ʲi],	[i ] [xrtc]
Íí	[ʲiː],[iː]	[iː] ['zuɟ]
Įį	[ʲĩ],[ĩ]	[ĩ]
Ïï	[ʲɪ],[ɪ]	[ɪ]
Jj	[j]	[jɔt]
Кк	[k]	[kɨ]
Ќќ	[с]	[сɨ]
Ll	[w]	[wɨ]
Lъlъ	[ɮ]	[ɮɨ]
Mm	[m]	[mɨ]
Nn	[ɲ]	[ɲi]
Oo	[ɔ]	[ɔ] [xrtc]
Óó	[ɔː]	[ɔː] ['zuɟ]
Öö	[œ]	[œ]
Pp	[p]	[pɨ]
Rr	[r]	[rɨ]
Ss	[s ]	[ɛs]
Sъsъ	[θ]	[ɛθ]
Šš	[ʂ]	[ɛʂ]
Śś	[ɕ]	[ɛɕ]
Tt	[t]	[tɨ]
Tъtъ	[s ]	[sɨ]
Uu	[u ]	[u ] [xrtc]
Úú	[uː]	[uː] ['zuɟ]
Ųų	[ũ], [w˜]	[ũ]
Vv	[v]	[vɨ]
Yy	[ɨ]	[ɨ] [xrtc]
Ýý	[ɨː]	[ɨː] ['zuɟ]
Zz	[z]	[zɨt]
Žž	[ʐ]	[ʐɨt]
Źź	[ʑ]	[ʑɛt]
Ъъ	[w],	[aː 'tfaːθ]
Ьь	[ʲ], [j]	[aː 'miɰ̑̃xc]
Əə	[ə]	[ʂfa]
'	[Ɂ]	[ɁɛɁ]

Fonetyka

SPÓŁGŁOSKI:

	Dwuwargowe	Warogwo-zębowe	Międzyzębowe	Dziąsłowe	Zadziąsłowe	Retrofleksyjne	Dziąsłowo-podniebienne	Podniebienne	Miękkopodniebienne	Krtaniowe
Nosowe	m							ɲ
Zwarte	p pʲ b bʲ			t tʲ d dʲ				c ɟ	k kʲ ɡ gʲ	ʔ ʔʲ
Zwarto-szczelinowe				ts tsʲ dz dzʲ	tʃʲ dʒʲ	tʂ dʐ	tɕ dʑ
Szczelinowe		f fʲ v vʲ	θ θʲ (ð) (ðʲ)	s sʲ z zʲ	ʃʲ ʒʲ	ʂ ʐ	ɕ ʑ	(ç) ʝ	x xʲ (ɣ) (ɣʲ)	ɦ (ɦʲ)
Aproksymanty								j
Drżące					r rʲ
Boczne szczelinowe					(ɬ) ɮ
Boczne aproksymanty					(l) (lʲ)

Jeżeli spółgłoska jest w nawiasie, znaczy to, że jest allofoném, lub, jak w przypadku [l] warjantém wymowy drugiéj spółgłoski ([r]).

Ze spółgłosek jest jeszcze nieuwzględnione w tabelce [w], którego za cholerę nie wiém gdzie wstawić, a kosmosu z majonezém robić się mnie nie chce.

Oczywiście każda spółgłoska może (ale nie musi) mieć swój długi odpowiednik, a nawét odpowienik długości stopnia drugiego.

SAMOGŁOSKI:

	Przednie		Centrelne		Tylne
Przymknięte	i ĩ		ɨ		u ũ
Prawe przymknięte		ɪ
Półprzymknięte
Średnie			ə
Półotwarte	ɛ œ				ɔ
Prawie otwarte	æ
Otwarte	a

Tak samo jak ze spółgłoskami, samogłoski mogą mieć swój długi i superdługi odpowiednik.
Występują także dyftongi z [i] oraz [u] (także z nosowém warjantém téj samogłoski).


Zagadnienia Gramatyczne:
Rodzaje
Na podstawie zaimków oraz biernika liczby pojedynczéj przymiotników można wydzielić dwa rodzaje: mężski i żenski. W liczbie mnogiéj rodzaje nie są rozróżniane.

Przymiotnik
Przymiotniki w odmianie przyjmują końcówki rzeczowników, wyjątkiém jest dopełniacz liczby pojedynczéj, gdzie końcówka wygląda -év, oraz w bierniku liczby pojedynczéj, gdzie został zachowany rodzaj żenski i końcówka to -ų.

Reszta, w tém deklinacje oraz konjugacje (w niech téż doszło do wielu zmian) zapodam późniéj.

[Ghoster]

[...........]

[Fanael]

Ze spółgłosek jest jeszcze nieuwzględnione w tabelce [w], którego za cholerę nie wiém gdzie wstawić, a kosmosu z majonezém robić się mnie nie chce.

Ta spółgłoska to wargowy aproksymant, chyba w odniesieniu do łaciny zapisuje się ją jako welarną (nie wiem gdzie tam, do kurwy nędzy, miałaby być welarność).

Wargowy aproksymant to [ʋ]. [w] to [ɰʷ], a [ɰ] to welarny aproksymant, więc jeśli nie masz tam welarności, to coś jest nie tak.

[Ghoster]

[...........]

[Feles]

Nie wiem czy mam coś nie tak, ale ja akurat rozróżniam [ɰʷ] od [w], to jak dla mnie dwie kompletnie różne głoski.

Może wymawiasz [w] kompresyjnie, jak Japończycy ([ɰ^β]).

[Noqa]

Ale to wciąż zawiera element welarny.

[Henryk Pruthenia]

Strasznie podoba mi się [ʔʲ].

Przykładowém wyrazém z tą zbitką może być czasownik «s'iчić» ['sʲʔʲiʧʲiʨ] - doprowadzić do skutku, zrealizować. Jest to dość powszechna głoska. W wygłosie występuje tylko w przeczeniu «nï'ь» (jako odpowiedź na pytanie tak/nie).

Dobra, jedziemy daléj!

Rzeczownik i deklinacje
To, do któréj deklinacji należy rzeczownik, jest podporządkowane li tylko końcówce. Rodzaj nie wpływa na nic. Jak wcześniéj wspomniałem, są tylko dwa rodzaje - mężski i żeński. A co stało się z rodzajém nijakiém? Otóż zlał się z rodzajém mężskiem w większości przypadków. W czasie przeszłém jednak nadal jest rozróżniany rodzaj nijaki, opisuje on zwierzęta bądź dzieci/młode (jest więc nie związany z końcówką). Ze względu na brak końcówki rodzaju nijakiego mamy mniéj deklinacyj, które można podzielić na parę grup:

• spółgłoskowe - rzeczownik kończy się spółgłoską. Spółgłoska może być miękka, lub twarda, co nieznacznie wpływa na odmianę rzeczownika. Spółgłoska może także się wymienić na inną (skutek przesuwki rabawanskiéj)
• samogłoskowy - rzeczownik kończy się samogłoską -a, -á, -aá w mianowniku, zachowywana jest długość, i dochodzi tylko do wymiany samogłoski
• spółgłoskowy ukryty - rzeczownik kończy się długo samogłoską, ale w pozostałech formach tematém jest jakaś zbitka (zazwyczaj -Vr-, -V-), najrzadsza
• istnieje téż grupa wyrazów nieodmiennech, zazwyczaj są to zapożyczenia

Końcówki dla poszczególnech przypadków:
Mianowik l. mn.  -i, -í, -ií
Dopełniacz l. poj. -ə (dla społgłoskowech twardech), -ьa (dla społgłoskowech miękkiech), -y, -ý, -yý (dla samogłoskowech)
Dopełniacz l. mn. -uф (dla społgłoskowech twardech), -i (dla społgłoskowech miękkiech), -0 (lub obniżenie stopnia długości) (dla samogłoskowech)
Partytyw. l. poj. -a, -á, -aá
Partytyw. l. mn. -ám, -aám
Celownik l. poj. -u, -ï
Celownik l. mn. -ą
Biernik l. poj. -0 (w przypadku nieżywotnech), dopełniacz dla żywotnech mężskiech, -u, -į (u żeńskiech)
Biernik. l.mn. - biernik liczby mnogiéj zlał się z dopełniaczém liczby mnogiéj

Czasownik
Jeżeli chodzi o czaswoniki, to został zachowany system czas przeszły - czas teraźniejszy/czas przyszły prostu - czas przyszły złożony, chociaż ten ostatni jest teraz syntetyczny.

Czas teraźniéjszy ma końcówki wywodzące się z języka polskiego:
L.poj. :
1. os. -ą, -ѣt, -į, -u (+ możliwe formy długie)
2. os. -aš, -ѣš, -ïš, -eš, -yš (+ możliwe formy długie)
3. os. -a, -ѣ, -ï, -e, -y (+ możliwe formy długie)
L.mn. :
inkluzywna 1.os. -abët, -ѣbët, -ïbët, -ebët, -ybët (+ możliwe formy długie)
exkluzywna 1.os. -abë, -ѣbë, -ïbë, -ebë, -ybë (+ możliwe formy długie)
inkluzywna 2. os. -aćï, -ѣćï, -ïćï, -ećï, -yćï (+ możliwe formy długie)
exkluzywna 2. os. -aćïpešь, -ѣćïpešь, -ïćïpešь, -ećïpešь, -yćïpešь (+ możliwe formy długie)
3. os. -ųų, -ѣjų, -'ų (+ możliwe formy długie)

Czasy przeszłe są bardziéj skomplikowane. Została odmiana przez osoby, przez rodzaje, i liczby. Oto końcówki:
L.poj.:
1. os:
Rodzaj mężski: -ѣt, -ѣѣt, -yet, -ït, -y (+ możliwe formy długie)
Rodzaj zeński: -ąą, -ѣą, -ïą, -eą, -ą (+ możliwe formy długie)
Rodzaj nijaki: -ó, -ѣo, -ïo, -ö (+ możliwe formy długie)

2. os:
Rodzaj mężski: -ѣś, -ѣѣś, -yeś, -ïś, -yś (+ możliwe formy długie)
Rodzaj zeński: -áś, -ѣѣś, -ïaś, -ѣś, -aś (+ możliwe formy długie)
Rodzaj nijaki: -óś, -ѣoś, -ïoś, -öś (+ możliwe formy długie)


3. os:
Rodzaj mężski: -ѣ, -ѣѣ, -ye, -ï, -y (+ możliwe formy długie)
Rodzaj zeński: -á, -ѣѣ, -ïa, -ѣ, -a (+ możliwe formy długie)
Rodzaj nijaki: -ó, -ѣo, -ïo, -ö (+ możliwe formy długie)

Liczb mnogiech nie chce się mnie robić, ale mamy:
1. os. inkluzywne: -fьbët (-t z pierwszéj osoby)
1. os. exkluzywne: -fьbë
2. os. inkluzywne: -чïpešь (skrót od bez ich > pes jih > pesjih > peših )
2. os. exkluzywne: - чï

Czas przyszły tworzy się dodając do formy trzeciéj osoby czasu przeszłego następującą końcówkę:
L.poj. :
1. os. -du
2. os. -ѓïš
3. os. -ѓï
L.mn. :
inkluzywna 1.os. -ѓïbët
exkluzywna 1.os. -ѓïbë
inkluzywna 2. os. -ѓïćï
exkluzywna 2. os. -ѓïćïpešь
3. os. -dų

To tyle jeżeli chodzi o odmianę podmiotowę.
Teraz czas na odmianę przedmiotową. Odmiana przedmiotowa pochodzi ze ściągnięcia zaimków. Końcówki odmiany przedmiotowéj są wymienne z zaimkami. Dokleja się je do czasownika odmienionego podmiotowe. Odmiana podmiotowa bliższa:
L.poj. :
1. os. -tь
2. os. -ć
3. os. -j (+ wzdłużenie poprzedajacéj samogłoski jeżeli dotyczy wyrazu w rodzaju mężskiém bądź nijakiém)
L.mn. :
inkluzywna 1.os. -bë
exkluzywna 1.os. -t
inkluzywna 2. os. -v
exkluzywna 2. os. -vьšь
3. os. -ji

dalsza:
L.poj. :
1. os. -n
2. os. -to
3. os. -bu (+ wzdłużenie poprzedajacéj samogłoski jeżeli dotyczy wyrazu w rodzaju mężskiém bądź nijakiém)
L.mn. :
inkluzywna 1.os. -më
exkluzywna 1.os. -t
inkluzywna 2. os. -v
exkluzywna 2. os. -vьšь
3. os. -jį

[Drukarz]

Mógłbyś dać jakieś nagranie? Bo tego się za cholerę nie da przeczytać. Łacinka - ok. Cyrylica - no ok. Ale łacinka + cyrylica, gdzie połowa liter jest dziwnie pozamieniana (co ma wspólnego dъ z "z", albo l z "w"? ) - zdecydowanie nie. Ewentualnie wytłumacz co doprowadziło do takiego zapisu.

[Henryk Pruthenia]

dł, tł > ð, θ (zapis dъ, tъ) > z, s (ale zapis nadal pozostaje)

l > ɫ > w (zapis nadal "w")

ф - ponieważ -uf wygląda okropnie, a -uф da się jeszcze przełknąć.

Wszystko jest wyjaśnione za pomocą etymologji, i procesów fonetycznech)

[Silmethúlë]

ф - ponieważ -uf wygląda okropnie, a -uф da się jeszcze przełknąć.

Nie żeby zdecydowana większość zapisu tego języka wyglądała okropnie...

[Noqa]

1. os. inkluzywne: -fьbët (-t z pierwszéj osoby)
1. os. exkluzywne: -fьbë

To <f> zresztą czasem pojawia się z kosmosu.

[Henryk Pruthenia]

ф - ponieważ -uf wygląda okropnie, a -uф da się jeszcze przełknąć.

Nie żeby zdecydowana większość zapisu tego języka wyglądała okropnie...

Tak, wiém. Ten język wygląda strasznie... téż tak samo brzmi.
Jak chcesz, to przedstaw swoję wersję zapisu

1. os. inkluzywne: -fьbët (-t z pierwszéj osoby)
1. os. exkluzywne: -fьbë

To <f> zresztą czasem pojawia się z kosmosu.

Wyjszło po (dość nieregularnech) procesach.