Tekst źródłowy strony Cywilizacja Enenków

{{kraj
| tło = #006633
| tekst = black
| tekst2 = black
| nazwa własna = Šúr
| nazwa polska = Szur
| flaga =
| herb =
| mapa = [[Plik:szur.png|100px]]
| desc3 = Szur z oznaczonymi Trzema Wielkimi Talesami
| język urzędowy = [[Język enencki|enencki]]
| stolica = ''tradycyjnie'' Tuwwa,<br/>''de facto'' brak
| system rządów = ''zazwyczaj'' monarchia parlamentarna
| typ państwa = ''tradycyjnie'' hegemoniczna konfederacja<br/>''obecnie'' brak jednego ośrodka państwowości
| głowa państwa = talen Tuwwy X<br/>talen Einu Y<br/>(pretendenci)
| pierwszy minister = ''n/d''
| waluta = (głównie) enencki sikur
| system gospodarczy = gospodarka pałacowa
| religia panująca = [[Religia Enenków]]
| terytoria zależne = ''brak''
}}
'''Szur''' (enen. ''Šúr'' {{IPA|[ˈʃúr]}}) to kraina [[Kyon|Kyonu]] położona nad południowo-wschodnim wybrzeżem głównego kontynentu, zamieszkana przez '''Enenków''' (enen. sg. ''Énennki'' {{IPA|[ʔɛ́nɛŋki]}}, pl. ''Ehínenka'' {{IPA|[ʔɛhínɛŋka]}}).

Historycznie Szur był królestwem, w którym władzę dzierżył król (en. ''tā́len'' {{IPA|[tǎːlɛn]}}, dosł. "mówca") najsilniejszego miasta-państwa (en. ''tālesā́ti'' {{IPA|[taːlɛsǎːti]}}) — początkowo Futty, potem Tuwwy. W ciągu ostatnich paruset lat doszło jednak do upadku ostatniej dynastii tuwwskich mówców i obecnie Szur znajduje się w okresie rozbicia dzielnicowego, gdzie żadne talesati nie jest w stanie narzucić innym swojej hegemonii. Jednakże w ciągu ostatnich lat w polityce Szuru dominować zaczęły tzw. Trzy Wielkie Talesa: Ejin (en. ''Eyîn'' {{IPA|[ʔɛjîːn]}}), Ewan (en. ''Ewán'' {{IPA|[ʔɛwán]}}) oraz Tuwwa (en. ''Túwwaʼ'' {{IPA|[túwːaʔ]}}).
==Nazwa==
===Etymologia===
Słowo ''Enenk'', ''Enenek'' pochodzi od enenckiego słowa ''Énenki'', będącego derywatem słowa ''énen'' oznaczające człowieka, mieszkańca lub obywatela. ''Kíli Ehinénkas'' oznacza więc "ziemie ludzi" (''kíli'' "ziemie").

Słowo Szur tymczasem pochodzi najprawdopodobniej od przymiotnika ''šúri'', które przetłumaczyć można jako "odległy", "osamotniony".
===W innych językach===
{|class="wikitable" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
!Język
!Szur
!Enenk
|-
|[[Język murski|murski]]
|Cudu
|Te Einenki
|-
|[[Język ayu|ayu]]
|ΧΥΡΙ<br/>''Huri''<br/>/'hyri/
|ΕΝΕΝΚΕ<br/>''Enenke''<br/>/'eneŋke/
|}

==Geografia==
===Rzeźba terenu===
Szur jest terytorium w zdecydowanej większości górzystym. Tereny nizinne występują wyłącznie na cienkim paśmie wzdłuż wybrzeży oceanu (jednakże wysokość dosyć szybko wzrasta) oraz na północy. Wysokość nad poziomem morza mocno się waha, najwyższe góry osiągają wysokość do ok. 13 km n.p.m.<ref>Wysokość względna to ok. 11 km.</ref> Większość Szuru znajduje się na wyżynach na wysokości ok. 1 km n.p.m.

Szur oddzielony jest od Wielkiej Pustyni naturalną barierą w postaci wysokich gór; ich linia jest jednakże nieregularna i często pojawiają się szerokie wyrwy, których wysokość względna nie wynosi więcej 1-2 km.

Z gór spływają dwie rzeki — Gahama (enen. ''Ĝaháma'') na południu i Tawgan (enen. ''Tā́wgan'') na północy.
===Klimat===

==Historia==
===Zasiedlenie Szuru przez ludzi i okres przedhistoryczny===
Trudno określić, czy Enenkowie są ludnością autochtoniczną czy raczej późniejszymi najeźdźcami, którzy narzucili dawnym ludom Szuru swoją kulturę i język.

Kimkolwiek byli, pierwsi ludzie przybyli do Szuru przez Bramę Południową, wędrując wzdłuż wybrzeża; byli oni więc zapewne częścią wielkiej migracji, która doprowadziła do osadzenia się na obecnych terenach współczesnych mieszkańców większej części południowego wybrzeża Pangei.
===Okres archaiczny===
Najstarsze znane dziś zapiski historyczne w Szurze pochodzą z roku ok. 3000 n.e. Mniej więcej w tym czasie dochodzi do rozkwitu cywilizacji na tym obszarze.
===Zalążek hegemonii===
===Hegemonia futtańska===
====Dynastia XXX====
====Dynastia YYY====
====Dynastia ZZZ====
===Wojna o władzę===
===Hegemonia tuwwska===
====Dynastia AAA====
====Dynastia BBB====
====Upadek====
===Czasy obecne===
==Ludność==
===Enency===
===Miasta===
Poniżej podano listę ośrodków miejskich Szuru powyżej 25 000 mieszkańców. ''Lista będzie uzupełniana.''
{|class="wikitable sortable" style="text-align:center;"
|-
!<small>Nazwa polska<br/><small>''Nazwa oryginalna''</small></small>
!<small>Położenie na mapie</small>
!<small>Liczba ludności (w tys.)</small>
!<small>Talesati</small>
|- style="background-color:lightgreen"
!Anuraki<br/><small>''Ānurākiʼ''</small>
|[[Plik:gdzieanuraki.png|80px]]
|65
|Anuraki
|- style="background-color:pink"
!Ein<br/><small>''Eyīn''</small>
|[[Plik:gdzieein.png|80px]]
|100
|Ein
|- style="background-color:lightyellow"
!Ewan<br/><small>''Ewan''</small>
|[[Plik:gdzieewan.png|80px]]
|155
|Ewan
|- style="background-color:khaki"
!Futta<br/><small>''Futtaʼ''</small>
|[[Plik:gdziefutta.png|80px]]
|30
|Futta
|- style="background-color:palevioletred"
!Hemele<br/><small>''Ħēmēle''</small>
|[[Plik:gdziehemele.png|80px]]
|50
|Hemele
|- style="background-color:lightgreen"
!Taka<br/><small>''Takā''</small>
|[[Plik:gdzietaka.png|80px]]
|70
|Anuraki
|- style="background-color:pink"
!Jumma<br/><small>''Yummaʼ''</small>
|[[Plik:gdziejumma.png|80px]]
|40
|Ein
|- style="background-color:lightblue"
!Tuwwa<br/><small>''Tuwwaʼ''</small>
|[[Plik:gdzietuwwa.png|80px]]
|170
|color=blue|Tuwwa
|}

==Ustrój i społeczeństwo==
==Architektura==
==Kalendarz==
Enenkowie dzielą rok na piętnaście pięciodniowych tygodni. Dodatkowo co pięć lat dodaje się jeden specjalny dzień na koniec roku, by zapobiec przesunięciu pór roku (rok na Kyonie trwa ok. 75,2 ichniejszych dni). Ostatni dzień tygodnia jest dla większości ludzi wolny. Poza tym w wielu większych miastach odbywają się regularne, cotygodniowe targi.

Poszczególne tygodnie nie mają swoich nazw; są po prostu numerowane. Ponadto podawanie tygodnia w datach jest dosyć rzadkie. Zwykle, podając datę, wymienia się po prostu numer dnia w roku<ref>Podawanie dnia tygodnia byłoby redundantne, jako że piątkowo-dwudziestkowy system liczbowy enenczcyzny pokazuje go zwykle explicite.</ref>
==Religia==
{{Główny artykuł|Religia Enenków}}
Podstawowym pojęciem enenckiej religii jest ''Tixān'' {{IPA|[tiˈxaːn]}}. Słowo to trudno przetłumaczyć; jego znaczenie można przybliżyć jako "świat duchowy, idei", "eter"; jest to też słowo używane na określenie enenckiego panteonu, ogółu bóstw a często także innych istot niematerialnych. Wśród szurskich duchownych i uczonych nie ma zgody co do natury Tichanu — jedni uznają go za osobowe bóstwo a nawet czczą, inni traktują go raczej jako metaforę rzeczywistej natury świata, niedostrzegalnej dla ludzkiej percepcji.

Pierwotnym bóstwem Enenków jest Ūli — Bóg Słońce — który rozjaśnił pustki Tichanu, tworząc w ten sposób świat rzeczywisty — niebo i ziemię. Z powodu tabu nazywany jest często "Niemową" (enen. ''Meytālešin'' {{IPA|[mejtaːleˈʃin]}}), ponieważ uznaje się, iż po ukończeniu swego dzieła Uli udał się z powrotem do swego niebiańskiego pałacu i odtąd nie ingeruje bezpośrednio w sprawy świata. Nie oznacza to jednak, iż nie ma on znaczenia w wierzeniach Enenków — jest on gwarantem istnienia całego świata materialnego. Nie zanosi się do niego prywatnych intencji, ale kult Ulego, prowadzony przez "Niemych kapłanów" (enen. ''Meytāle Tihixānea'' {{IPA|[mejˈtaːle tihixaːˈnea]}}), jest trzonem enenckiego społeczeństwa; bluźnienie na Boga Słońce zazwyczaj jest karane śmiercią.

==Gospodarka==
W większości tales występuje gospodarka pałacowa. Każdy dorosły obywatel talesati jest zobowiązany zapłacić podatek w postaci surowców (np. rolnicy oddają część swoich plonów, rzemieślnicy wyprodukowane narzędzia) lub pracy. Państwo może także wyegzekwować podatek w postaci zamówienia na konkretny produkt (np. właściciel kamieniołomu może być zobligowany do zaopatrzenia miasta w kamienie do budowy muru). Urzędnicy opłacani przez państwo nie płacą podatków, podobnie jak lekarze czy nauczyciele; w ostatnich latach doprowadziło to do znacznego wzbogacenia się i wzmocnienia pozycji klasy podobnej do europejskiej burżuazji.

Podatki są sumiennie egzekwowane, a uchylanie się od ich płacenia karane surowo — nawet śmiercią.

Sama gospodarka w Szurze jest jednak dosyć liberalna i w większości tales nie ma większych obostrzeń prawnych, które ograniczałyby handel.

==Nauka==
===Filozofia===
===Matematyka===
===Astronomia===
==Technologia==
==Wojna==
==Sztuka==
===Rzeźba===
===Literatura===
==Przypisy==
<references/>
{{Państwa Kyonu}}
[[Kategoria:Państwa Kyonu]]