Tekst źródłowy strony Język azeński

{{AM}}
{{ język
| kolor = #7851A9 | nazwa = azeński | nazwa własna = ᚽᚪᛏᛁᚾᛁ ''azīnī''
| twórca = [[User:Widsið|Widsið]] | rok = 2017 | cel = użytkowanie w conworldzie | wersja = 0.5 | nazwa conworldu = [[Kyon]]
| państwa = [[Azenia]] | regiony = północno-wschodni Kyon | mówiący = bd.
| alfabet = nieopracowany conscript (''in loco'': mieszanina germańskich alfabetów runicznych)
| typologia = fleksyjny niekonkatenatywny<br />VSO/SVO
| klasyfikacja = 
'''języki nuweńskie'''
: języki surańskie
:: azeński
}}
'''Język azeński''' (ᚽᚪᛏᛁᚾᛁ ''azīnī'' [{{IPA|ʔaˈziːni}}]) &ndash; język z [[języki surańskie|grupy surańskiej]] [[języki nuweńskie|języków nuweńskich]]. Rozwinął się na terenach tzw. [[Azenia Właściwa|Azenii Właściwej]], skąd rozprzestrzenił się wgłąb lądu, obejmując swój współczesny zasięg około roku [[kalendarze Kyonu|7000]] i stabilizując się w charakterze głównego języka urzędowego [[Azenia|Azenii]]. Etymologia nazwy nie jest znana, wiąże się ją z pranuweńskim rdzeniem *h-t-n, oznaczającym „zgadzać się, porozumieć się”. Język azeński nie jest językiem ojczystym wszystkich [[Azeńczycy|Azeńczyków]].

Współczesny azeński ma swoje źródła w dialektach używanych pierwotnie na wybrzeżach Azenii Właściwej. Rozwój języka został zahamowany przez podbój Azenii i [[Harensuran]]u przez [[cywilizacja Qin|Cesarstwo Qin]] i ponownie przyspieszył w czasach zwiększonej autonomii [[kalendarze Kyonu#Ery Qin|Ery Siedmiu Masek]]. Azeński uchodzi za najbardziej postępowy z języków nuweńskich i najbardziej odstaje od pozostałych członków grupy. Występuje w nim wiele rdzeni, które nie mają swoich odpowiedników w językach sąsiadów, a część zmian fonetycznych wydaje się nieregularna bądź przypadkowa, co sugeruje intensywny kontakt językowy w relacji substrat-adstrat we wczesnych dobach rozwoju azeńskich dialektów. Co ciekawe, bardzo wyraźna odmienność leksykalna nie odbija się na kwestiach gramatycznych, bardzo regularnie oddających stan pranuweński.

Bliskość geograficzna i kontakt językowy sprawiły, że wpływy [[język qin|qin]] i [[język murski|murskie]] są wyraźnie widoczne w języku azeńskim. Szacuje się, że około 35% azeńskiego słownictwa ma pochodzenie obce, które łatwiej wyjaśnić wpływem zewnętrznym, niż interakcją z substratem. Są to wyrażenia dotyczące przede wszystkim sfery duchowej, handlu, administracji i obronności, wprowadzone do języka w czasach, gdy Azenia była prowincją w granicach Cesarstwa Qin. Wpływy azeńskie z kolei pojawiają się w językach sąsiadów &ndash; szczególnie w nie do końca jeszcze ustandardyzowanym [[dialekt sabelański|sabelańskim]], powoli stającym się dominującym dialektem [[Stojeziory|Stojezior]]. Obserwuje się także pośrednictwo azeńskie w nowszych zapożyczeniach qińskich i dalszych do pozostałych języków nuweńskich.

Obecnie azeński jest językiem dworu [[Azenia|Królestwa Azenii]], oraz pierwszym językiem około 50% populacji tego kraju. Wzrastająca siła monarchii w połączeniu z okresem względnej gospodarczej stabilności sprzyjają rozprzestrzenianiu się języka w kraju. Niemniej, językiem elit pozostaje [[język qin|qin]] &ndash; do tej pory stanowiący podstawowy środek komunikacji w lokalnej ekonomii niemal każdego szczebla.

== Klasyfikacja ==
Klasyfikacja azeńszczyzny przysparzała sporo kłopotów. Chociaż konsensus naukowy nie pozostawia wątpliwości co do bliskich relacji tego języka z [[języki nuweńskie|językami nuweńskimi]], nietypowy rozwój fonetyczny, w którym niektóre łatwe do przyrównania dźwięki w innych językach nuweńskich mają po kilka odpowiedników azeńskich &ndash; w niekoniecznie kontekstowo odmiennym położeniu, powodował wiele dysput na temat faktycznej relacji między tymi mowami. Obecnie azeński traktuje się jako jeden z języków nuweńskich, w rozwoju którego istotną rolę odegrało działanie substratu i adstratu, powodujące nietypowy rozwój fonetyczny. Specyficzne cechy azeńskie, odróżniające go od pozostałych języków rodziny:
# Możliwość wystąpienia zbitek spółgłoskowych złożonych z aż pięciu dźwięków.
# Obecność zapożyczonego prefiksu negacyjnego ''nh-''.
# Zachowanie pełnego rozróżnienia form progresywnych i iteratywnych.
# Funkcjonowanie rzeczownika procesu w charakterze bezokolicznika.
# Zapożyczanie słów [[język qin|qińskich]] i [[język murski|murskich]] jako ram rdzeniowych a nie całych słów, i wtórne derywacje. 

Inne cechy współdzielne z językami surańskimi:
# Rozwój kategorii rodzaju gramatycznego w obrębie rzeczowników żywotnych.
# Rozwój kategorii określoności i postpozycjonowanych form rodzajnikowych.
# Nowa aspiracja spółgłosek zwartych, szczególnie silnie zaznaczana w pozycji wygłosowej.
# Przemieszanie sprzężonych i niesprzężonych form czasownika „być”; znaczenie uzależnione od pozycji w zdaniu a nie od formy.

== Fonologia ==
: '''''Uwaga:''''' ''Zapis runiczny służy wyłącznie przybliżeniu i może nie oddawać faktycznych wartości fonetycznych, jakie symbole te kiedykolwiek posiadały w rzeczywistości.''

=== Spółgłoski ===
Język azeński posiada dwadzieścia sześć fonemów spółgłoskowych. Tabela poniżej przedstawia ich wartości fonetyczne oraz zapis w runach i transkrypcji.

{| class="wikitable" width="40%" min-width="350px"
|-
! 
! Wargowe
! Wargowo-<br />zębowe
! Zębowe
! Dziąsłowe
! Retrofl.
! Miękkopod.
! Twardopod.
! Krtaniowe
|-
! Nosowe
| align=center | {{IPA|/m/}}<br />ᛗ ''m''
|
| colspan="2" align=center | {{IPA|/n/}}<br />ᚾ ''n''
| align=center | {{IPA|/ɳ/}}<br />ᚿ ''nh''
|
|
|
|-
! Zwarte
| align=center | {{IPA|/p/}} &bull; {{IPA|/b/}}<br />ᛈ ''p'' &bull; ᛒ ''b''
| 
|
| align=center | {{IPA|/t/}} &bull; {{IPA|/d/}}<br />ᛉ ''t'' &bull; ᛞ ''d''
|
|
| align=center | {{IPA|/k/}} &bull; {{IPA|/g/}}<br />ᚳ ''k'' &bull; ᚶ ''g''
| align=center | {{IPA|/ʔ/}}<br />ᚽ '
|-
! Afrykaty
| 
|
|
|
| align=center | {{IPA|/t͡ʂ/}} &bull; {{IPA|/d͡ʐ/}}<br />ᛢ ''ch'' &bull; ᛣ ''zh''
|
|
|
|-
! Szczelinowe
| 
| align=center | {{IPA|/f/}} &bull; {{IPA|/v/}}<br />ᚠ ''f'' &bull; ᚤ ''v''
| align=center | {{IPA|/θ/}} &bull; {{IPA|/ð/}}<br />ᚦ ''th'' &bull; ᚧ ''dh''
| align=center | {{IPA|/s/}} &bull; {{IPA|/z/}}<br />ᛋ ''s'' &bull; ᛏ ''z''
| align=center | {{IPA|/ʂ/}} &bull; {{IPA|/ʐ/}}<br />ᛊ ''sh'' &bull; ᛕ ''zh''
|
| align=center | {{IPA|/x/}} &bull; {{IPA|/ɣ/}}<br />ᚼ ''h'' &bull; ᚺ ''gh''
|
|-
! Aproksymanty
|
| align=center | {{IPA|/w/}}<br />ᚹ ''w''
|
| align=center | {{IPA|/r/}} &bull; {{IPA|/l/}}<br />ᚱ ''r'' &bull; ᛚ ''l''
|
| align=center | {{IPA|/j/}}<br />ᛄ ''j''
|
|
|}

=== Samogłoski ===
Azeński dysponuje dwunastoma fonemicznymi monoftongami i czterema dyftongami. Zapis runiczny nie rozróżnia samogłosek krótkich i długich.

{| width="50%"
|
{| class="wikitable" width="60%" min-width="300px"
|-
!
! Przednie
! Tylne
|-
! Przymknięte
| align=center | {{IPA|/i/}} &bull; {{IPA|/iː/}}<br />ᛁ ''i ī''<br />{{IPA|/y/}} &bull; {{IPA|/yː/}}<br />ᚣ ''y ȳ''
| align=center | {{IPA|/ɯ/}} &bull; {{IPA|/uː/}}<br />ᚢ ''u ū''
|-
! Półprzymknięte
| align=center | {{IPA|/e/}}<br />ᛖ ''e''
| align=center | {{IPA|/o/}}<br />ᛟ ''o''
|-
! Półotwarte
| align=center | {{IPA|/ɛː/}}<br />ᛖ ''ē''
| align=center | {{IPA|/ɔː/}}<br />ᛟ ''ō''
|-
! Otwarte
| align=center | {{IPA|/a/}}<br />ᚪ ''a''
| align=center | {{IPA|/ɑː/}}<br />ᚪ ''ā''
|}
|
{| class="wikitable"
|-
! Dyftongi
|-
| align=center | {{IPA|/ai̯/}} &bull; {{IPA|/au̯/}}<br />ᚪᛖ ᚪᛁ ''ae ai'' &bull; ᚪᛟ ᚪᚢ ''ao au''
|-
| align=center | {{IPA|/i̯a/}} &bull; {{IPA|/u̯a/}}<br />ᛁᚪ ''ia'' &bull; ᚢᚪ ''ua''
|}
|}

=== Struktura sylaby i zjawiska fonetyczne ===
; Struktura sylaby
Struktura sylaby w języku azeńskim przedstawia się następująco (nawias oznacza element opcjonalny):
: (C<sub>1</sub>) (C<sub>2</sub>) (S<sub>1</sub>) V (S<sub>2</sub>) (C<sub>3</sub>) (C<sub>4</sub>) (C<sub>5</sub>)
Azeńska sylaba składa się z opcjonalnego nagłosu, składającego się z maksymalnie dwóch spółgłosek, obowiązkowego jądra sylaby, które może być monoftongiem lub dyftongiem &ndash; na schemacie powyżej przedstawionym w postaci dwóch półsamogłosek (S), i opcjonalnego wygłosu, mogącego składać się z maksymalnie trzech spółgłosek. Obowiązują następujące ograniczenia:
* nagłos
** pierwsza spółgłoska (C<sub>1</sub>): dowolna spółgłoska;
** druga spółgłoska (C<sub>2</sub>): dowolna spółgłoska zwarta niekrtaniowa, dowolna afrykata, dowolna spółgłoska szczelinowa inna niż {{IPA|/x/}}. C<sub>2</sub> nie może się pojawić, jeśli sylabę otwiera aproksymant.
* jądro
** dowolna samogłoska lub dyftong;
* wygłos
** pierwsza spółgłoska (C<sub>3</sub>): dowolny aproksymant lub spółgłoska nosowa;
** druga spółgłoska (C<sub>4</sub>): dowolna spółgłoska;
** trzecia spółgłoska (C<sub>5</sub>): dowolna spółgłoska.

; Zjawiska fonetyczne
Dosyć skomplikowana struktura azeńskiej sylaby, pozwalająca na zróżnicowanie nawet sześciu odrębnych fonemów, sprzyja występowaniu wielu różnych zjawisk fonetycznych. Najpopularniejsze z nich to:
* '''aspiracja''' &ndash; nagłosowa spółgłoska zwarta wymawiana jest z większą siłą artykulacyjną, niż w innych pozycjach.
* '''koalescencja''' &ndash; stojące obok siebie dźwięki ulegają koalescencji, tworząc nowy dźwięk o zbliżonych cechach. Często koalescencji ulegają następujące pary dźwięków: {{IPA|/n/}} i {{IPA|/g/}} (rezultat: {{IPA|[ŋ]}}), {{IPA|/t/}} i {{IPA|/s/}} (rezultat: {{IPA|[t͡s]}}) oraz {{IPA|/d/}} i {{IPA|/z/}} (rezultat: {{IPA|[d͡z]}}).
* '''lenicja''' &ndash; bezdźwięczne spółgłoski w pozycji interwokalicznej ulegają częściowemu udźwięcznieniu.
* '''palatalizacja''' &ndash; zredukowane krótkie {{IPA|/i/}} lekko zmiękcza poprzedzającą je spółgłoskę (''Azīni'' {{IPA|[ʔaˈziːnʲ]}}).
* '''retrakcja''' &ndash; wygłosowe samogłoski ulegają redukcji: długie stają się krótkie, a krótkie redukują się do {{IPA|[ə]}}. Wyjątkiem jest {{IPA|/i/}}, które ulega całkowitej redukcji, ale wywołuje zjawisko palatalizacji.
* '''upodobnienie pod względem dźwięczności''' &ndash; w wygłosie sylaby, spółgłoski upodabniają się pod względem dźwięczności, np. -''nkdh'' {{IPA|/nkð/}} ale {{IPA|[nk̬ð]}}.

=== Prozodia ===
Akcent azeński pada zwykle na przedostatnią sylabę wyrazu. Akcent bardzo rzadko spełnia funkcje fonemiczne, dotyczy to zazwyczaj zapożyczeń, które często zachowują akcent języka, z którego pochodzą, odstając tym samym od słownictwa rodzimego. Akcent na ostatniej sylabie powstrzymuje zjawisko retrakcji. Azeński jest czasowany sylabowo &ndash; nie obserwuje się związanej z akcentem redukcji długości sylab ani redukcji samogłosek uzależnionej wyłącznie od braku akcentu. 

== Morfologia ==
=== Fleksja ===
==== Czasownik ====
Na czasowniku w języku azeńskim oznaczane są następujące kategorie gramatyczne:
* trzy czasy: teraźniejszy, przeszły, przyszły;
* cztery aspekty: perfektywny, nieprefektywny, progresywny, iteratywny;
* dwie liczby: pojedyncza, mnoga;
* trzy osoby;
* dwa rodzaje: żywotny i nieżywotny (tylko w 3. osobie);
* trzy strony: czynna, bierna i zwrotna, wyrażane peryfrastycznie.
Ponadto, funkcjonują następujące formy bezosobowe: bezokolicznik, rzeczownik stanu, imiesłów współczesny, imiesłów uprzedni i gerundium. Azeński zachowuje więc wszystkie elementy pranuweńskiej koniugacji, chociaż liczba klas koniugacyjnych uległa redukcji i regularyzacji. Tym sposobem, z dziewięciu klas pranuweńskiej odmiany regularnej ostały się trzy:
* klasa A, obejmująca wszystkie rdzenie dwuspółgłoskowe oraz rdzenie trójspółgłoskowe ze spółgłoską nosową na drugiej pozycji (budowa: C<sup>1</sup>&mdash;C<sup>2</sup> i C<sup>1</sup>&mdash;NC<sup>2</sup>);
* klasa B, obejmująca pozostałe rdzenie trójspółgłoskowe oraz rdzenie czwórspółgłoskowe ze spółgłoską nosową na drugiej lub trzeciej pozycji (budowa: C<sup>1</sup>&mdash;C<sup>2</sup>&mdash;C<sup>3</sup>, C<sup>1</sup>&mdash;NC<sup>2</sup>&mdash;C<sup>3</sup> i C<sup>1</sup>&mdash;C<sup>2</sup>&mdash;NC<sup>3</sup>);
* klasa C, obejmująca pozostałe rdzenie czwórspółgłoskowe (budowa: C<sup>1</sup>&mdash;C<sup>2</sup>&mdash;C<sup>3</sup>&mdash;C<sup>4</sup>).
W odmianach wewnętrzne samogłoski nosowe stanowią zawsze nierozdzielne zestawienie z kolejną spółgłoską &ndash; inaczej, niż jest to w innych językach nuweńskich. Dodatkowo, do redukcji w ilości klas koniugacyjnych przyczyniły się restrykcje pozycyjne dla półsamogłoskowych aproksymantów {{IPA|/w/}} i {{IPA|/j/}}, które są dźwiękami stosunkowo rzadkimi w azeńskim systemie fonetycznym.
Ponadto, występuje szereg czasowników nieregularnych i defektywnych, które nie należą do żadnej z klas. Również czasowniki klasy C często nazywa się nieregularnymi, z powodu ich niewielkiej ilości i tendencji do kontrakcji sylab tam, gdzie to tylko możliwe.

===== Czasowniki regularne =====
{| class="wikitable" width="800px"
|-
! rowspan="3" | Osoba
! colspan="2" | Klasa A
! colspan="2" | Klasa B
! colspan="3" | Klasa C
|-
| colspan="2" align=center | '''b-r''' „kochać”<br />'''d-nz''' „umierać”
| colspan="2" align=center | '''th-d-r''' „biec”<br />'''f-t-nd''' „gonić”
| colspan="2" align=center | '''b-th-l-f''' „zapomnieć”<br />'''k-g-r-mz''' „wiedzieć”
|-
! l.poj.
! l.mn.
! l.poj.
! l.mn.
! l.poj.
! l.mn.
|-
! colspan=7 | <big>Czas teraźniejszy trybu oznajmującego</big>
|-
! colspan=7 | ''Imperfectum''
|-
! 1.
| b'''o'''r'''ā'''<br />d'''o'''nz'''ā'''
| b'''ē'''r<br />d'''ē'''nz
| th'''u'''d'''o'''r'''ā'''<br />f'''u'''t'''o'''nd'''ā'''
| th'''u'''d'''ē'''r<br />f'''u'''t'''ē'''nd
| bth'''u'''lf'''ā'''<br />k'''a'''gr'''u'''mz'''ā'''
| bth'''u'''l'''ē'''f<br />k'''a'''gr'''u'''m'''ē'''z
|-
! 2.
| b'''o'''r'''īn'''<br />d'''o'''nz'''īn'''
| b'''o'''r'''a'''<br />d'''o'''nz'''a'''
| th'''u'''d'''o'''r'''īn'''<br />f'''u'''t'''o'''nd'''īn'''
| th'''u'''d'''o'''r'''a'''<br />f'''u'''t'''o'''nd'''a'''
| bth'''u'''lf'''īn'''<br />k'''a'''gr'''u'''mz'''īn'''
| bth'''u'''lf'''a'''<br />k'''a'''gr'''u'''mz'''a'''
|-
! 3. ożyw.
| b'''ō'''r<br />d'''ō'''mz
| b'''ē'''r'''and'''<br />d'''ē'''mz'''and'''
| th'''u'''d'''ō'''r<br />f'''u'''t'''ō'''nd
| th'''u'''d'''ē'''r'''and'''<br />f'''u'''t'''ē'''nd'''and'''
| bth'''ū'''lf<br />k'''a'''gr'''ū'''mz
| bth'''ē'''lf'''and'''<br />k'''a'''gr'''ē'''mz'''and'''
|-
! 3. nieożyw.
| b'''ō'''r'''u'''<br />d'''ō'''mz'''u'''
| b'''ē'''r'''u'''<br />d'''ē'''mz'''u'''
| th'''u'''d'''ō'''r'''u'''<br />f'''u'''t'''ō'''nd'''u'''
| th'''u'''d'''ē'''r'''u'''<br />f'''u'''t'''ē'''nd'''u'''
| bth'''ū'''lf'''u'''<br />k'''a'''gr'''ū'''mz'''u'''
| bth'''ē'''lf'''u'''<br />k'''a'''gr'''ē'''mz'''u'''
|-
! colspan="7" | ''Perfectum''
|-
! 1. 
| '''n'''b'''a'''r<br />'''n'''d'''a'''mz
| '''n'''b'''o'''r<br />'''n'''d'''o'''mz
| '''n'''th'''u'''d'''a'''r<br />'''n'''f'''u'''t'''a'''nd
| '''n'''th'''ē'''d'''o'''r<br />'''n'''f'''ē'''t'''o'''nd
| '''n'''b'''u'''th'''a'''lf<br />'''n'''k'''u'''gr'''a'''mz
| '''n'''b'''u'''th'''o'''lf<br />'''n'''k'''u'''gr'''o'''mz
|-
! 2. 
| '''n'''b'''a'''r'''a'''<br />'''n'''d'''a'''mz'''a'''
| '''n'''b'''o'''r'''a'''<br />'''n'''d'''o'''mz'''a'''
| '''n'''th'''u'''d'''a'''r'''a'''<br />'''n'''f'''u'''t'''a'''nd'''a'''
| '''n'''th'''ē'''d'''o'''r'''a'''<br />'''n'''f'''ē'''t'''o'''nd'''a'''
| '''n'''b'''u'''th'''a'''lf'''a'''<br />'''n'''k'''u'''gr'''a'''mz'''a'''
| '''n'''b'''u'''th'''o'''lf'''a'''<br />'''n'''k'''u'''gr'''o'''mz'''a'''
|-
! 3. ożyw. 
| '''n'''b'''a'''r'''u'''<br />'''n'''d'''a'''mz'''u'''
| '''n'''b'''a'''r'''ul'''<br />'''n'''d'''a''''mz'''ul'''
| '''n'''th'''u'''d'''a'''r'''u'''<br />'''n'''f'''u'''t'''a'''nd'''u'''
| '''n'''th'''u'''d'''a'''r'''ul'''<br />'''n'''f'''u'''t'''a'''nd'''ul'''
| '''n'''b'''u'''th'''a'''lf'''u'''<br />'''n'''k'''u'''gr'''a'''mz'''u'''
| '''n'''b'''u'''th'''a'''lf'''ul'''<br />'''n'''k'''u'''gr'''a'''mz'''ul'''
|-
! 3. nieożyw. 
| '''n'''b'''a'''r'''u'''<br />'''n'''d'''a'''mz'''u'''
| '''n'''b'''a'''r'''ur'''<br />'''n'''d'''a''''mz'''ur'''
| '''n'''th'''u'''d'''a'''r'''u'''<br />'''n'''f'''u'''t'''a'''nd'''u'''
| '''n'''th'''u'''d'''a'''r'''ur'''<br />'''n'''f'''u'''t'''a'''nd'''ur'''
| '''n'''b'''u'''th'''a'''lf'''u'''<br />'''n'''k'''u'''gr'''a'''mz'''u'''
| '''n'''b'''u'''th'''a'''lf'''ur'''<br />'''n'''k'''u'''gr'''a'''mz'''ur'''
|-
! colspan="7" | ''Progressivum''
|-
! 1. 
| '''zi'''b'''a'''r<br />'''zi'''d'''a'''mz
| '''zi'''b'''o'''r<br />'''zi'''d'''o'''mz
| '''zi'''th'''u'''d'''a'''r<br />'''zi'''f'''u'''t'''a'''nd
| '''zi'''th'''ē'''d'''o'''r<br />'''zi'''f'''ē'''t'''o'''nd
| '''zi'''b'''u'''th'''a'''lf<br />'''zi'''k'''u'''gr'''a'''mz
| '''zi'''b'''u'''th'''o'''lf<br />'''zi'''k'''u'''gr'''o'''mz
|-
! 2. 
| '''zi'''b'''a'''r'''a'''<br />'''zi'''d'''a'''mz'''a'''
| '''zi'''b'''o'''r'''a'''<br />'''zi'''d'''o'''mz'''a'''
| '''zi'''th'''u'''d'''a'''r'''a'''<br />'''zi'''f'''u'''t'''a'''nd'''a'''
| '''zi'''th'''ē'''d'''o'''r'''a'''<br />'''zi'''f'''ē'''t'''o'''nd'''a'''
| '''zi'''b'''u'''th'''a'''lf'''a'''<br />'''zi'''k'''u'''gr'''a'''mz'''a'''
| '''zi'''b'''u'''th'''o'''lf'''a'''<br />'''zi'''k'''u'''gr'''o'''mz'''a'''
|-
! 3. ożyw. 
| '''zi'''b'''a'''r'''u'''<br />'''zi'''d'''a'''mz'''u'''
| '''zi'''b'''a'''r'''ul'''<br />'''zi'''d'''a'''mz'''ul'''
| '''zi'''th'''u'''d'''a'''r'''u'''<br />'''zi'''f'''u'''t'''a'''nd'''u'''
| '''zi'''th'''u'''d'''a'''r'''ul'''<br />'''zi'''f'''u'''t'''a'''nd'''ul'''
| '''zi'''b'''u'''th'''a'''lf'''u'''<br />'''zi'''k'''u'''gr'''a'''mz'''u'''
| '''zi'''b'''u'''th'''a'''lf'''ul'''<br />'''zi'''k'''u'''gr'''a'''mz'''ul'''
|-
! 3. nieożyw. 
| '''zi'''b'''a'''r'''u'''<br />'''zi'''d'''a'''mz'''u'''
| '''zi'''b'''a'''r'''ur'''<br />'''zi'''d'''a'''mz'''ur'''
| '''zi'''th'''u'''d'''a'''r'''u'''<br />'''zi'''f'''u'''t'''a'''nd'''u'''
| '''zi'''th'''u'''d'''a'''r'''ur'''<br />'''zi'''f'''u'''t'''a'''nd'''ur'''
| '''zi'''b'''u'''th'''a'''lf'''u'''<br />'''zi'''k'''u'''gr'''a'''mz'''u'''
| '''zi'''b'''u'''th'''a'''lf'''ur'''<br />'''zi'''k'''u'''gr'''a'''mz'''ur'''
|-
! colspan="7" | ''Iterativum''
|-
! 1. 
| b'''a'''r'''ā'''<br />d'''a'''mz'''ā'''
| b'''ē'''r'''ā'''<br />d'''ē'''mz'''ā'''
| th'''u'''dr'''ā'''<br />ft'''a'''nd'''ā'''
| th'''ē'''dr'''ā'''<br />ft'''ē'''nd'''ā'''
| bth'''ū'''lf'''ā'''<br />k'''a'''gr'''a'''mz'''ā'''
| bth'''ē'''lf'''ā'''<br />k'''a'''gr'''ē'''mz'''ā'''
|-
! 2. 
| b'''a'''r'''ā'''<br />d'''a'''mz'''ā'''
| b'''ē'''r'''ā'''<br />d'''ē'''mz'''ā'''
| th'''u'''dr'''ā'''<br />ft'''a'''nd'''ā'''
| th'''ē'''dr'''ā'''<br />ft'''ē'''nd'''ā'''
| bth'''ū'''lf'''ā'''<br />k'''a'''gr'''a'''mz'''ā'''
| bth'''ē'''lf'''ā'''<br />k'''a'''gr'''ē'''mz'''ā'''
|-
! 3. ożyw. 
| b'''a'''r'''āl'''<br />d'''a'''mz'''āl'''
| b'''ē'''r'''āl'''<br />d'''ē'''mz'''āl'''
| th'''u'''dr'''āl'''<br />ft'''a'''nd'''āl'''
| th'''ē'''dr'''āl'''<br />ft'''ē'''nd'''āl'''
| bth'''ū'''lf'''āl'''<br />k'''a'''gr'''a'''mz'''āl'''
| bth'''ē'''lf'''āl'''<br />k'''a'''gr'''ē'''mz'''āl'''
|-
! 3. nieożyw. 
| b'''a'''r'''ār'''<br />d'''a'''mz'''ār'''
| b'''ē'''r'''ār'''<br />d'''ē'''mz'''ār'''
| th'''u'''dr'''ār'''<br />ft'''a'''nd'''ār'''
| th'''ē'''dr'''ār'''<br />ft'''ē'''nd'''ār'''
| bth'''ū'''lf'''ār'''<br />k'''a'''gr'''a'''mz'''ār'''
| bth'''ē'''lf'''ār'''<br />k'''a'''gr'''ē'''mz'''ār'''
|-
! colspan=7 | <big>Czas przeszły trybu oznajmującego</big>
|-
! colspan=7 | ''Imperfectum''
|-
! 1.
| ''''a'''b'''o'''r'''ā'''<br />''''a'''d'''o'''nz'''ā'''
| ''''a'''b'''ē'''r<br />''''a'''d'''ē'''nz
| ''''a'''th'''u'''d'''o'''r'''ā'''<br />''''a'''f'''u'''t'''o'''nd'''ā'''
| ''''a'''th'''u'''d'''ē'''r<br />''''a'''f'''u'''t'''ē'''nd
| ''''a'''bth'''u'''lf'''ā'''<br />''''a'''k'''a'''gr'''u'''mz'''ā'''
|''''a''' bth'''u'''l'''ē'''f<br />''''a'''k'''a'''gr'''u'''m'''ē'''z
|-
! 2.
| ''''a'''b'''o'''r'''īn'''<br />''''a'''d'''o'''nz'''īn'''
| ''''a'''b'''o'''r'''a'''<br />''''a'''d'''o'''nz'''a'''
| ''''a'''th'''u'''d'''o'''r'''īn'''<br />''''a'''f'''u'''t'''o'''nd'''īn'''
| ''''a'''th'''u'''d'''o'''r'''a'''<br />''''a'''f'''u'''t'''o'''nd'''a'''
| ''''a'''bth'''u'''lf'''īn'''<br />''''a'''k'''a'''gr'''u'''mz'''īn'''
| ''''a'''bth'''u'''lf'''a'''<br />''''a'''k'''a'''gr'''u'''mz'''a'''
|-
! 3. ożyw.
| ''''a'''b'''ō'''r<br />''''a'''d'''ō'''mz
| ''''a'''b'''ē'''r'''and'''<br />''''a'''d'''ē'''mz'''and'''
| ''''a'''th'''u'''d'''ō'''r<br />''''a'''f'''u'''t'''ō'''nd
| ''''a'''th'''u'''d'''ē'''r'''and'''<br />''''a'''f'''u'''t'''ē'''nd'''and'''
| ''''a'''bth'''ū'''lf<br />''''a'''k'''a'''gr'''ū'''mz
| ''''a'''bth'''ē'''lf'''and'''<br />''''a'''k'''a'''gr'''ē'''mz'''and'''
|-
! 3. nieożyw.
| ''''a'''b'''ō'''r'''u'''<br />''''a'''d'''ō'''mz'''u'''
| ''''a'''b'''ē'''r'''u'''<br />''''a'''d'''ē'''mz'''u'''
| ''''a'''th'''u'''d'''ō'''r'''u'''<br />''''a'''f'''u'''t'''ō'''nd'''u'''
| ''''a'''th'''u'''d'''ē'''r'''u'''<br />''''a'''f'''u'''t'''ē'''nd'''u'''
| ''''a'''bth'''ū'''lf'''u'''<br />''''a'''k'''a'''gr'''ū'''mz'''u'''
| ''''a'''bth'''ē'''lf'''u'''<br />''''a'''k'''a'''gr'''ē'''mz'''u'''
|-
! colspan="7" | ''Perfectum''
|-
! 1. 
| b'''ū'''r'''r'''<br />d'''ū'''mz'''ur'''
| b'''ua'''r'''r'''<br />d'''ua'''mz'''ur'''
| th'''e'''d'''ū'''r'''r'''<br />ft'''ū'''nd'''ur'''
| th'''e'''d'''ua'''r'''r'''<br />ft'''ua'''nd'''ur'''
| bth'''ū'''lf'''ur'''<br />k'''a'''gr'''ū'''mz'''ur'''
| bth'''ua'''lf'''ur'''<br />k'''a'''gr'''ua'''mz'''ur'''
|-
! 2. 
| b'''ū'''r'''ra'''<br />d'''ū'''mz'''ra'''
| b'''ua'''r'''ri'''<br />d'''ua'''mz'''ri'''
| th'''e'''d'''ū'''r'''ra'''<br />ft'''ū'''nd'''ra'''
| th'''e'''d'''ua'''r'''ri'''<br />ft'''ua'''nd'''ri'''
| bth'''ū'''lf'''ra'''<br />k'''a'''gr'''ū'''mz'''ra'''
| bth'''ua'''lf'''ri'''<br />k'''a'''gr'''ua'''mz'''ri'''
|-
! 3. ożyw. 
| b'''ō'''r'''rad'''<br />d'''ō'''mz'''rad'''
| b'''ua'''r'''rud'''<br />d'''ua'''mz'''rud'''
| th'''e'''d'''ō'''r'''rad'''<br />ft'''ō'''nd'''rad'''
| th'''e'''d'''ua'''r'''rud'''<br />ft'''ua'''nd'''rud'''
| bth'''ō'''lf'''rad'''<br />k'''a'''gr'''ō'''mz'''rad'''
| bth'''ua'''lf'''rud'''<br />k'''a'''gr'''ua'''mz'''rud'''
|-
! 3. nieożyw.
| b'''ō'''r'''ra'''<br />d'''ō'''mz'''ra'''
| b'''ua'''r'''ru'''<br />d'''ua'''mz'''ru'''
| th'''e'''d'''ō'''r'''ra'''<br />ft'''ō'''nd'''ra'''
| th'''e'''d'''ua'''r'''ru'''<br />ft'''ua'''nd'''ru'''
| bth'''ō'''lf'''ra'''<br />k'''a'''gr'''ō'''mz'''ra'''
| bth'''ua'''lf'''ru'''<br />k'''a'''gr'''ua'''mz'''ru'''
|-
! colspan="7" | ''Progressivum''
|-
! 1. 
| '''m'''b'''ē'''r<br />'''m'''d'''ē'''mz
| '''m'''b'''ī'''r'''u'''<br />'''m'''d'''ī'''mz'''u'''
| '''m'''th'''a'''d'''ē'''r<br />'''m'''f'''a'''t'''ē'''nd
| '''m'''th'''a'''dr'''u'''<br />'''m'''f'''a'''t'''a'''nd'''u'''
| '''m'''b'''u'''th'''ē'''lf<br />'''m'''k'''u'''gr'''ē'''mz
| '''m'''b'''ī'''th'''ī'''lf'''u'''<br />'''m'''k'''ī'''gr'''ī'''mz'''u'''
|-
! 2. 
| '''m'''b'''ē'''r'''in'''<br />'''m'''d'''ē'''mz'''in'''
| '''m'''b'''ī'''r'''ā'''<br />'''m'''d'''ē'''mz'''a'''
| '''m'''th'''a'''d'''ē'''r'''in'''<br />'''m'''f'''a'''t'''ē'''nd'''in'''
| '''m'''th'''a'''d'''ī'''r'''ā'''<br />'''m'''f'''a'''t'''ī'''nd'''ā'''
| '''m'''b'''u'''th'''ē'''lf'''in'''<br />'''m'''k'''u'''gr'''ē'''mz'''in'''
| '''m'''b'''ī'''th'''ī'''lf'''ā'''<br />'''m'''k'''ī'''gr'''ī'''mz'''ā'''
|-
! 3. ożyw. 
| '''m'''b'''ē'''r'''u'''<br />'''m'''d'''ē'''mz'''u'''
| '''m'''b'''ī'''r<br />'''m'''d'''ī'''mz
| '''m'''th'''a'''d'''ē'''r'''u'''<br />'''m'''f'''a'''t'''ē'''nd'''u'''
| '''m'''th'''a'''d'''ī'''r<br />'''m'''f'''a'''t'''ī'''nd
| '''m'''b'''u'''th'''ē'''lf'''u'''<br />'''m'''k'''u'''gr'''ē'''mz'''u'''
| '''m'''b'''u'''th'''ī'''lf<br />'''m'''k'''u'''gr'''ī'''mz
|-
! 3. nieożyw.
| '''m'''b'''ē'''r'''u'''<br />'''m'''d'''ē'''mz'''u'''
| '''m'''b'''ī'''r<br />'''m'''d'''ī'''mz
| '''m'''th'''a'''d'''ē'''r'''u'''<br />'''m'''f'''a'''t'''ē'''nd'''u'''
| '''m'''th'''a'''d'''ī'''r<br />'''m'''f'''a'''t'''ī'''nd
| '''m'''b'''u'''th'''ē'''lf'''u'''<br />'''m'''k'''u'''gr'''ē'''mz'''u'''
| '''m'''b'''u'''th'''ī'''lf<br />'''m'''k'''u'''gr'''ī'''mz
|-
! colspan="7" | ''Iterativum''
|-
! 1. 
| b'''ō'''r'''anch'''<br />d'''ō'''mz'''anch'''
| b'''ū'''r'''anch'''<br />d'''ū'''mz'''anch'''
| th'''ō'''dr'''anch'''<br />ft'''ō'''nd'''anch'''
| th'''ū'''dr'''anch'''<br />ft'''ū'''nd'''anch'''
| bth'''ō'''lf'''anch'''<br />k'''a'''gr'''ō'''mz'''anch'''
| bth'''ū'''lf'''anch'''<br />k'''a'''gr'''ō'''mz'''anch'''
|-
! 2. 
| b'''ō'''r'''anch'''<br />d'''ō'''mz'''anch'''
| b'''ū'''r'''anch'''<br />d'''ū'''mz'''anch'''
| th'''ō'''dr'''anch'''<br />ft'''ō'''nd'''anch'''
| th'''ū'''dr'''anch'''<br />ft'''ū'''nd'''anch'''
| bth'''ō'''lf'''anch'''<br />k'''a'''gr'''ō'''mz'''anch'''
| bth'''ū'''lf'''anch'''<br />k'''a'''gr'''ō'''mz'''anch'''
|-
! 3. ożyw. 
| b'''ō'''r'''anch'''<br />d'''ō'''mz'''anch'''
| b'''ū'''r'''anch'''<br />d'''ū'''mz'''anch'''
| th'''ō'''dr'''anch'''<br />ft'''ō'''nd'''anch'''
| th'''ū'''dr'''anch'''<br />ft'''ū'''nd'''anch'''
| bth'''ō'''lf'''anch'''<br />k'''a'''gr'''ō'''mz'''anch'''
| bth'''ū'''lf'''anch'''<br />k'''a'''gr'''ō'''mz'''anch'''
|-
! 3. nieożyw. 
| b'''ō'''r'''anch'''<br />d'''ō'''mz'''anch'''
| b'''ū'''r'''anch'''<br />d'''ū'''mz'''anch'''
| th'''ō'''dr'''anch'''<br />ft'''ō'''nd'''anch'''
| th'''ū'''dr'''anch'''<br />ft'''ū'''nd'''anch'''
| bth'''ō'''lf'''anch'''<br />k'''a'''gr'''ō'''mz'''anch'''
| bth'''ū'''lf'''anch'''<br />k'''a'''gr'''ō'''mz'''anch'''
|-
|}


[[Kategoria:Języki Kyonu|Azeński]]