Przejdź do zawartości

Język nowowaraski: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
← poprzednia edycja
Henryk Pruthenia (dyskusja | edycje)
Biurokraci, Administratorzy
6975 edycji
WizualnieWikikod
Nie podano opisu zmian
 
(Nie pokazano 25 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
{{język
| kolor = #008080
| nazwa = Język nowowaraski
| nazwa własna = Do Nayl Verexe
| alfabet u = Ja pisałem ten artykuł na klawiaturze na przykład.
| typologia u = Agltuynacyjny<br/>VSO
| faktycznie = tak
| twórca f = [[Użytkownik:Henryk Pruthenia|Henryk Pruthenia]]
| rok f = 2017
| wersja f =
| conlanger1 f =
| fikcyjnie = tak
| conworld Msc = [[Kyon]]
| państwa = brak
| klasyfikacja = [[Języki waraskie|j. waraskie]]
*j. starowaraski
**j. '''nowowaraski'''
| tekst jaki =
| tekst u =
}}
{{słownik}}
'''Język nowowaraski''' - współczesny język waraski, wywodzący się ze starożytnego języka [[Język starowaraski|starowaraskiego]]. W porównaniu ze swoim przodkiem, współczesny język waraski rozwinął kategorię przypadku (w głównej mierze aglutynacyjne), poszerzył system samogłoskowy i spółgłoskowy. Doszło też do zaniku wielu nieakcentowanych samogłosek, i rozpodobnienia wielu zbitek. Współczesny język waraski posiada też wiele słów zapożyczonych z języka ajdyniriańskiego.  
'''Język nowowaraski''' - współczesny język waraski, wywodzący się ze starożytnego języka [[Język starowaraski|starowaraskiego]]. W porównaniu ze swoim przodkiem, współczesny język waraski rozwinął kategorię przypadku (w głównej mierze aglutynacyjne), poszerzył system samogłoskowy i spółgłoskowy. Doszło też do zaniku wielu nieakcentowanych samogłosek, i rozpodobnienia wielu zbitek. Współczesny język waraski posiada też wiele słów zapożyczonych z języka ajdyniriańskiego.  


Linia 10: Linia 31:
*ju > jʉ
*ju > jʉ
*wzdłużenie sylaby otwartej akcentowanej:
*wzdłużenie sylaby otwartej akcentowanej:
**i, ʉ, u > i:, ʉ:, u:
**i > i:  
**e, o > e:, o:
**ʉ > ʉ:  
**a > a:
**u > u:  
*nieakcentowane a, i, u > ə, e, o
**e > e:  
*ə wypada w sylabach nieakcentowanych
**o > o:  
*i > ə ( w sylabach nieakcentowanych zamkniętych)
**a > a:  
*redukcja samogłosek krótkich:
**a > ə (wypada w sylabach nieakcentowanych)
**i > e, əC# (w sylabach nieakcentowanych zamkniętych, potem wypada)
**u > o
*wypadnięcie nieakcentowanego ə
*Cj > CC
*Cj > CC
*zmiany krótkich:
*rozwój samogłosek długich:
*i, ʉ, u > i, ʉ, u
**i > i: > ai [ai]
*e, ə, o > ɛ, ɛ, ɔ
**ʉ > ʉ: > ɜ [ë]
*a > ɑ
**u > u: > au [au]
*skrócenie długich:
**e > e: > e [e]
**i:, ʉ:, u: > ai, ɜ, au
**o > o: > o [o]
**e:, o: > e, o
**a > a: > o [o]
**a: > o
*rozwój samogłosek krótkich:
**i > i [i]
**ʉ > ʉ [û]
**u > u [u]
**e > ɛ [ê]
**o > ɔ [ô]
**a > ɑ [a]
**ə > ɛ [ê]
*CC > SC
*CC > SC
*x, ɣ > š, ž (przed spółgłoskami, przed j, i)
*x, ɣ > š, ž (przed spółgłoskami, przed j, i)
*k, g > š, ž (przed spółgłoskami, przed j, i)
*sC, ZG > šC, žG
*sC, ZG > šC, žG
*ls, lh sl, hl, -l > ɬ
*ls, lh sl, hl, tl -l > ɬ
*h > 0
*h > 0
*ɾ > ð
*ɾ, r > r, ð


= Dźwięki =
= Dźwięki =
Linia 43: Linia 77:
== Spółgłoski ==
== Spółgłoski ==
*m n (m n)
*m n (m n)
*p b t d k g (p b t d c g)
*p b t d k g (p b t d k g)
*f v θ ð s z ʃ ʒ x ɣ (f v th dh s z sh zh h gh)
*f v θ ð s z ʃ ʒ x ɣ (f v θ ð s z š ž x ɣ)
*l ɾ j (l r j)
*l ɾ j (l r y)
*ɬ (ll)
*ɬ (ll)


Linia 52: Linia 86:


= Gramatyka =
= Gramatyka =
 
== Zaimek ==
{| class="wikitable"
|-
! rowspan="2" | Pron.
! colspan="4" | Sg.
! colspan="4" | Pl.
|-
! I
! II
! III a.
! III in.
! I
! II
! III a.
! III in.
|-
! Nom.
| ko
| o
| dôr
| dos
| tai
| raf
| dod
| donu
|-
! Verb.
| -k
| -∅
| -∅
| -∅
| -t
| -m
| -d
| -n
|-
! Poss.
| -ku-
| -vu-
| ∅
| ∅
| -to-
| -mo-
| ∅
| ∅
|}
Zaimki osobowe są nieodmienne. Część zaimków posiada formę posesywną, która jest doklejana do rzeczownika. Istnieje też forma czasownikowa, służąca jaka końcówka osobowa w koniugacji.
== Rzeczownik ==
W języku waraskim rzeczowniki posiadają dwa rodzaje: ożywiony i nieożywione. Te rodzaje są naturalne. Rzeczowniki odmieniają się przez liczbę oraz określoność.
{| class="wikitable"
|-
! rowspan="2" colspan="2" | Cas.
! colspan="5" | a.
! colspan="4" | in.
|-
! V
! C
! R
! RC
! -VN
! V
! C
! R
! -VN
|-
! rowspan="2" | Sg.
! ind.
| mô raiše
| mô gauð
| môr odor
| môr šarv
| mô kayrên
| mê maito
| mê sogop
| mês ender
| mê keðên
|-
! def.
| do raišer
| do gauðr
| dor odor
| dor šarvr
| do kayrêr
| do maitos
| do sogopsu
| do enders
| do keðês
|-
! rowspan="2" | Pl.
! ind.
| mo raiše
| mo gauð
| mo odor
| mo šarv
| mo kayrên
| mên maiton
| mên sogopnu
| mên endern
| mên keðên
|-
! def.
| dê raišed
| dê gauðêd
| dêd odord
| dêd šarvêd
| dê kayrêd
| dên maiton
| dên sogopnu
| dên endern
| dên keðên
|}
Rodzajniki posiadają różne formy przed samogłoskami (i spółgłoskami szczelinowymi, z wyjątkiem "mês") i spółgłoskami.
== Przymiotnik ==
Przymiotniki odmieniają się według liczby, żywotności i określoności. Występują trzy deklinacje: spółgłoskowa CC/C, spółgłoskowa N/C, samogłoskowa V. <br/>
'''Deklinacja CC/C'''
{| class="wikitable"
|-
! rowspan="2" | Dec.
! colspan="2" | Sg.
! colspan="2" | Pl.
|-
! a.
! in.
! a.
! in.
|-
! ind.
| kopn
| kopn
| kopn
| kopnên
|-
! def.
| kopnr
| kopnsu
| kopnêd
| kopnên
|}
'''Deklinacja N/C'''
{| class="wikitable"
|-
! rowspan="2" | Dec.
! colspan="2" | Sg.
! colspan="2" | Pl.
|-
! a.
! in.
! a.
! in.
|-
! ind.
| gall
| gall
| gall
| galln
|-
! def.
| gallr
| gallsu
| gallêd
| galln
|}
'''Deklinacja V'''
{| class="wikitable"
|-
! rowspan="2" | Dec.
! colspan="2" | Sg.
! colspan="2" | Pl.
|-
! a.
! in.
! a.
! in.
|-
! ind.
| vaye
| vaye
| vaye
| vayen
|-
! def.
| vayer
| vayes
| vayed
| vayen
|}
=== Stopniowanie ===
{| class="wikitable"
|-
! Stopień
! CC
! N
! V
|-
! Równy
| kopn
| gall
| vaye
|-
! Wyższy
| kopneše
| gellše
| vayeše
|-
! Najwyższy
| kopnuci
| galucil
| vayeci
|}
W niektórych częściej używanych przymiotnikach z dawną samogłoską tematową /a/ dochodzi do alternacji samogłoski do /e/.
==Przysłówek ==
Przysłówki odprzymiotne stopniują się jak przymiotniki. Nie ma żadnej wyraźnego oznaczenia dla przysłówków odprzymiotnych.
==Liczebnik ==
{| class="wikitable"
|-
! Nom.
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! 7
! 8
! 9
! 10
|-
! C.
| um
| lûr
| ar
| pol
| êm
| tur
| layno
| yayf
| min
| am
|-
! Ord.
| umše
| lûrše
| arše
| polše
| êmše
| turše
| laynše
| yayše
| minše
| amše
|-
! Nom.
! 11
! 12
! 13
! 14
! 15
! 16
! 17
! 18
! 19
! 20
|-
! C.
| amun-umše
| amun-lûrše
| amun-arše
| amun-polše
| amun-êmše
| amun-turše
| amun-laynše
| amun-yayfše
| amun-minše
| lunême
|-
! Ord.
| amun-um
| amun-lûr
| amun-ar
| amun-pol
| amun-êm
| amun-tur
| amun-layno
| amun-yayf
| amun-min
| lunêm
|-
! Nom.
! 10
! 20
! 30
! 40
! 50
! 60
! 70
! 80
! 90
! 100
|-
! C.
| am
| lunêm
| arêm
| polêm
| êmêm
| turêm
| laynêm
| yayvêm
| minêm
| žind
|-
! Ord.
| amše
| lunême
| arême
| polême
| êmême
| turême
| laynême
| yayvême
| minême
| žinde
|-
! Nom.
! 1000
! 1000000
|-
! C.
| dofš
| birik
|-
! Ord.
| dofše
| biriše
|}
== Czasownik ==
Czasowniki odmieniają się przez czasy, strony, tryby i osoby.
{| class="wikitable"
|-
! Temp.
! C
! R
! V
! EN
|-
! Prs.
| ans
| mur
| aiðê
| vais
|-
! Pst. act.
| ans'''êm'''
| mur'''m'''
| aiðê'''m'''
| vais'''êm'''
|-
! Pst. pass.
| '''e'''ns'''ek'''
| mur'''k'''
| aiðê'''k'''
| vais'''e'''
|-
! Imp.
| '''e'''ns'''ce'''
| mur'''ce'''
| aiðê'''ce'''
| vais'''ce'''
|-
! Inf.
| ans'''f'''
| mur'''f'''
| aiðê'''f'''
| vais'''ênf'''
|-
! Subj.
| ans'''mês'''
| mur'''mês'''
| aiðê'''mês'''
| vais'''mês'''
|}
==Poimek==
{| class="wikitable"
|-
! në
| GEN
|-
! vey
| INS
|-
! ðod
| bez
|-
! yû
| LOC, w
|-
! po
| na
|-
! të
| do
|-
! êlk
| od
|-
! lop
| za
|-
! kên
| przed
|-
! še
| nad
|-
! vo
| pod
|-
! rêd
| obok, przy, u
|-
! êk
| przez
|}
[[Kategoria:Użytkownik:Henryk Pruthenia]][[Kategoria:Języki Kyonu|Proto-waraski]]
[[Kategoria:Użytkownik:Henryk Pruthenia]][[Kategoria:Języki Kyonu|Proto-waraski]]

Aktualna wersja na dzień 02:26, 8 paź 2025

Język nowowaraski
Do Nayl Verexe
Sposoby zapisu: Ja pisałem ten artykuł na klawiaturze na przykład.
Typologia: Agltuynacyjny
VSO
Faktycznie
Utworzenie: Henryk Pruthenia w 2017
W Kyon
Używany w : brak
Klasyfikacja: j. waraskie
  • j. starowaraski
    • j. nowowaraski
Lista conlangów
Zobacz też słownik tego języka.

Język nowowaraski - współczesny język waraski, wywodzący się ze starożytnego języka starowaraskiego. W porównaniu ze swoim przodkiem, współczesny język waraski rozwinął kategorię przypadku (w głównej mierze aglutynacyjne), poszerzył system samogłoskowy i spółgłoskowy. Doszło też do zaniku wielu nieakcentowanych samogłosek, i rozpodobnienia wielu zbitek. Współczesny język waraski posiada też wiele słów zapożyczonych z języka ajdyniriańskiego.

Procesy fonetyczne

  • aɾ, uɾ > oɾ
  • am, an > om. on
  • mh, nh > f, θ
  • _h_, hC > _x_, xC
  • hv > ɣ
  • sG > zG
  • ju > jʉ
  • wzdłużenie sylaby otwartej akcentowanej:
    • i > i:
    • ʉ > ʉ:
    • u > u:
    • e > e:
    • o > o:
    • a > a:
  • redukcja samogłosek krótkich:
    • a > ə (wypada w sylabach nieakcentowanych)
    • i > e, əC# (w sylabach nieakcentowanych zamkniętych, potem wypada)
    • u > o
  • wypadnięcie nieakcentowanego ə
  • Cj > CC
  • rozwój samogłosek długich:
    • i > i: > ai [ai]
    • ʉ > ʉ: > ɜ [ë]
    • u > u: > au [au]
    • e > e: > e [e]
    • o > o: > o [o]
    • a > a: > o [o]
  • rozwój samogłosek krótkich:
    • i > i [i]
    • ʉ > ʉ [û]
    • u > u [u]
    • e > ɛ [ê]
    • o > ɔ [ô]
    • a > ɑ [a]
    • ə > ɛ [ê]
  • CC > SC
  • x, ɣ > š, ž (przed spółgłoskami, przed j, i)
  • k, g > š, ž (przed spółgłoskami, przed j, i)
  • sC, ZG > šC, žG
  • ls, lh sl, hl, tl -l > ɬ
  • h > 0
  • ɾ, r > r, ð

Dźwięki

Samogłoski

  • i ʉ u (i û u)
  • e ɜ o (e ë o)
  • ɛ ɔ (ê ô)
  • ɑ (a)
  • ɑi ɑu (ai au)

Spółgłoski

  • m n (m n)
  • p b t d k g (p b t d k g)
  • f v θ ð s z ʃ ʒ x ɣ (f v θ ð s z š ž x ɣ)
  • l ɾ j (l r y)
  • ɬ (ll)

Akcent

Akcent jest stały i pada na pierwszą sylabę.

Gramatyka

Zaimek

Pron. Sg. Pl.
I II III a. III in. I II III a. III in.
Nom. ko o dôr dos tai raf dod donu
Verb. -k -∅ -∅ -∅ -t -m -d -n
Poss. -ku- -vu- ∅ ∅ -to- -mo- ∅ ∅

Zaimki osobowe są nieodmienne. Część zaimków posiada formę posesywną, która jest doklejana do rzeczownika. Istnieje też forma czasownikowa, służąca jaka końcówka osobowa w koniugacji.

Rzeczownik

W języku waraskim rzeczowniki posiadają dwa rodzaje: ożywiony i nieożywione. Te rodzaje są naturalne. Rzeczowniki odmieniają się przez liczbę oraz określoność.

Cas. a. in.
V C R RC -VN V C R -VN
Sg. ind. mô raiše mô gauð môr odor môr šarv mô kayrên mê maito mê sogop mês ender mê keðên
def. do raišer do gauðr dor odor dor šarvr do kayrêr do maitos do sogopsu do enders do keðês
Pl. ind. mo raiše mo gauð mo odor mo šarv mo kayrên mên maiton mên sogopnu mên endern mên keðên
def. dê raišed dê gauðêd dêd odord dêd šarvêd dê kayrêd dên maiton dên sogopnu dên endern dên keðên

Rodzajniki posiadają różne formy przed samogłoskami (i spółgłoskami szczelinowymi, z wyjątkiem "mês") i spółgłoskami.

Przymiotnik

Przymiotniki odmieniają się według liczby, żywotności i określoności. Występują trzy deklinacje: spółgłoskowa CC/C, spółgłoskowa N/C, samogłoskowa V.
Deklinacja CC/C

Dec. Sg. Pl.
a. in. a. in.
ind. kopn kopn kopn kopnên
def. kopnr kopnsu kopnêd kopnên

Deklinacja N/C

Dec. Sg. Pl.
a. in. a. in.
ind. gall gall gall galln
def. gallr gallsu gallêd galln

Deklinacja V

Dec. Sg. Pl.
a. in. a. in.
ind. vaye vaye vaye vayen
def. vayer vayes vayed vayen

Stopniowanie

Stopień CC N V
Równy kopn gall vaye
Wyższy kopneše gellše vayeše
Najwyższy kopnuci galucil vayeci

W niektórych częściej używanych przymiotnikach z dawną samogłoską tematową /a/ dochodzi do alternacji samogłoski do /e/.

Przysłówek

Przysłówki odprzymiotne stopniują się jak przymiotniki. Nie ma żadnej wyraźnego oznaczenia dla przysłówków odprzymiotnych.

Liczebnik

Nom. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
C. um lûr ar pol êm tur layno yayf min am
Ord. umše lûrše arše polše êmše turše laynše yayše minše amše
Nom. 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
C. amun-umše amun-lûrše amun-arše amun-polše amun-êmše amun-turše amun-laynše amun-yayfše amun-minše lunême
Ord. amun-um amun-lûr amun-ar amun-pol amun-êm amun-tur amun-layno amun-yayf amun-min lunêm
Nom. 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100
C. am lunêm arêm polêm êmêm turêm laynêm yayvêm minêm žind
Ord. amše lunême arême polême êmême turême laynême yayvême minême žinde
Nom. 1000 1000000
C. dofš birik
Ord. dofše biriše

Czasownik

Czasowniki odmieniają się przez czasy, strony, tryby i osoby.

Temp. C R V EN
Prs. ans mur aiðê vais
Pst. act. ansêm murm aiðêm vaisêm
Pst. pass. ensek murk aiðêk vaise
Imp. ensce murce aiðêce vaisce
Inf. ansf murf aiðêf vaisênf
Subj. ansmês murmês aiðêmês vaismês

Poimek

në GEN
vey INS
ðod bez
yû LOC, w
po na
të do
êlk od
lop za
kên przed
še nad
vo pod
rêd obok, przy, u
êk przez
Źródło: „https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Język_nowowaraski&oldid=65187”