Przejdź do zawartości

Wysoka Mowa: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
← poprzednia edycjanastępna edycja →
F1req (dyskusja | edycje)
4038 edycji
WizualnieWikikod
F1req (dyskusja | edycje)
4038 edycji
Nie podano opisu zmian
F1req (dyskusja | edycje)
4038 edycji
Nie podano opisu zmian
Linia 26: Linia 26:
<hr>
<hr>
[[Plik:wysoka-mowa-samogłoski.png|mały|prawo|Dokładne rozmieszczenie samogłosek.]]
[[Plik:wysoka-mowa-samogłoski.png|mały|prawo|Dokładne rozmieszczenie samogłosek.]]
W Wysokiej Mowie występuje 10 samogłosek, w tym 5 krótkich oraz 5 długich.
Wysoka Mowa posiada 10 podstawowych samogłosek, w tym 5 krótkich oraz 5 długich.
{| class=wikitable style=text-align:center
{| class=wikitable style=text-align:center
! rowspan="2" |
! rowspan="2" |
Linia 65: Linia 65:
|{{IPA|ɒː}}
|{{IPA|ɒː}}
|}
|}
*/ə/ po spółgłoskach języczkowych wymawiane jest jako [ɤ̞].
*/a/ w wygłosie często jest wymawiane jako [ɐ].
*/i/, /u/ i /ə/ po spółgłoskach /ʃ/ i /ʒ/ wymawiane są jako [ɪ], [ʊ] i [ɘ].
*/ɒ/ często jest wymawiane po prostu jako [ɔ].
*/a/ po spółgłoskach miękkich wymawiane jest natomiast jako [æ].


====Dwugłoski====
====Dwugłoski====
W Wysokiej Mowie występują tylko dwie dwugłoski, choć ich wymowa może się różnić w zależności od narzecza.
W Wysokiej Mowie występują tylko dwie dwugłoski, którymi są:
*'''aù''' - [{{IPA|ai̯}}], [{{IPA|au̯}}] jak w ''katraù'' [{{IPA|ˈkʰatʰ.r}}<font color="darkred">{{IPA|ai̯}}</font>] (...)
*'''aù''' - [{{IPA|ai̯}}] jak w ''katraù'' [{{IPA|ˈkʰatʰ.r}}<font color="darkred">{{IPA|ai̯}}</font>] (...)
*'''où''' - [{{IPA|ɒi̯}}], [{{IPA|ɒu̯}}] jak w...
*'''où''' - [{{IPA|ɒi̯}}] jak w ''došmoù'' [{{IPA|ˈdɒʃ.m}}<font color="darkred">{{IPA|ɒi̯}}</font>] (...)
Książkowo najczęściej spotykana jest wymowa: [ai̯] oraz [ɒi̯].
W niektórych narzeczach występują również dwugłoski [au̯] i [ɒu̯], a także zdarzają się gwary, w których całkowicie zastępują [ai̯] i [ɒi̯].


===Spółgłoski===
===Spółgłoski===
<hr>
<hr>
Wysoka Mowa może pochwalić się posiadaniem 47 spółgłosek.
W Wysokiej Mowie występuje aż 49 spółgłosek.
{| class="wikitable" style=text-align:center
{| class="wikitable" style=text-align:center
! colspan="2" align=center |
! colspan="2" align=center |
Linia 99: Linia 104:
! rowspan="3" | Zwarte
! rowspan="3" | Zwarte
!<small>bezdźwięczne</small>  
!<small>bezdźwięczne</small>  
| colspan=2 align=center |{{IPA|pʰ}}
|{{IPA|pʰ}}
| colspan=2 align=center |{{IPA|tʰ}}
|{{IPA|pʰˤ}}
|{{IPA|tʰ}}
|{{IPA|tʰˤ}}
|{{IPA|cʰ}}
|{{IPA|cʰ}}
|{{IPA|kʰ}}
|{{IPA|kʰ}}
Linia 173: Linia 180:
|
|
|}
|}
Spółgłoskami miękkimi określane są spółgłoski podniebienne oraz /ʃ/, /ʃˤ/, /ʒ/ i /ʒˤ/.
W mowie książkowej /ɬ~ɮ/, /x~χ/, /ɣ~ʁ/ i /x~χ/ powszechnie wymawiane są miękkopodniebiennie.


===Porządek samogłosek===
===Porządek samogłosek===
Linia 181: Linia 191:
===Zapis łaciński===
===Zapis łaciński===
<hr>
<hr>
W zapisie łacińskim Wysokiej Mowy występują 34 podstawowe znaki oraz 23 dwuznaki.
W zapisie łacińskim Wysokiej Mowy występują 34 podstawowe znaki oraz 25 dwuznaki.
{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
{| cellspacing="10" style="text-align: center;"
|- style="font-size: 2.0em;"
|- style="font-size: 2.0em;"
Linia 192: Linia 202:
| [{{IPA|ɟ}}] || [{{IPA|ɣ}}~{{IPA|ʁ}}] || [{{IPA|ʝ}}] || [{{IPA|ʕ}}] || [{{IPA|ħ}}] || [{{IPA|i}}] || [{{IPA|iː}}] || [{{IPA|j}}] || [{{IPA|kʰ}}] || [{{IPA|h}}] || [{{IPA|kʼ}}] || [{{IPA|ɬ}}~{{IPA|ɮ}}]
| [{{IPA|ɟ}}] || [{{IPA|ɣ}}~{{IPA|ʁ}}] || [{{IPA|ʝ}}] || [{{IPA|ʕ}}] || [{{IPA|ħ}}] || [{{IPA|i}}] || [{{IPA|iː}}] || [{{IPA|j}}] || [{{IPA|kʰ}}] || [{{IPA|h}}] || [{{IPA|kʼ}}] || [{{IPA|ɬ}}~{{IPA|ɮ}}]
|- style="font-size: 2.0em;"
|- style="font-size: 2.0em;"
|  m  ||  mh  ||  n  ||  nh  ||  ni  ||  ŋ  ||  o  ||  ō  ||  p  ||  pi ||  q ||  qḫ
|  m  ||  mh  ||  n  ||  nh  ||  ni  ||  ŋ  ||  o  ||  ō  ||  p  ||  ph ||  pi ||  q
|-
|-
| [{{IPA|m}}] || [{{IPA|mˤ}}] || [{{IPA|n}}] || [{{IPA|nˤ}}] || [{{IPA|ɲ}}] || [{{IPA|ŋ}}] || [{{IPA|ɒ}}] || [{{IPA|ɒː}}] || [{{IPA|pʰ}}] || [{{IPA|pʼ}}] || [{{IPA|qʰ}}] || [{{IPA|ʡ}}]
| [{{IPA|m}}] || [{{IPA|mˤ}}] || [{{IPA|n}}] || [{{IPA|nˤ}}] || [{{IPA|ɲ}}] || [{{IPA|ŋ}}] || [{{IPA|ɒ}}] || [{{IPA|ɒː}}] || [{{IPA|pʰ}}] || [{{IPA|pʰˤ}}] || [{{IPA|pʼ}}] || [{{IPA|qʰ}}]
|- style="font-size: 2.0em;"
|- style="font-size: 2.0em;"
|  qi  ||  r  ||  rh  ||  rḫ  ||  s  ||  sh  ||  si  ||  š  ||  šh  ||  t  ||  ti  ||  u
|  qḫ  ||  qi  ||  r  ||  rh  ||  rḫ  ||  s  ||  sh  ||  si  ||  š  ||  šh  ||  t  ||  th
|-
|-
| [{{IPA|qʼ}}] || [{{IPA|r}}] || [{{IPA|rˤ}}] || [{{IPA|ʢ}}] || [{{IPA|s}}] || [{{IPA|sˤ}}] || [{{IPA|sʼ}}] || [{{IPA|ʃ}}] || [{{IPA|ʃˤ}}] || [{{IPA|tʰ}}] || [{{IPA|tʼ}}] || [{{IPA|u}}]
| [{{IPA|ʡ}}] || [{{IPA|qʼ}}] || [{{IPA|r}}] || [{{IPA|rˤ}}] || [{{IPA|ʢ}}] || [{{IPA|s}}] || [{{IPA|sˤ}}] || [{{IPA|sʼ}}] || [{{IPA|ʃ}}] || [{{IPA|ʃˤ}}] || [{{IPA|tʰ}}] || [{{IPA|tʰˤ}}]
|- style="font-size: 2.0em;"
|- style="font-size: 2.0em;"
|  ū  ||  w  ||  ȝ  ||  ȝi  ||  y  ||  z  ||  zh  ||  ž  ||  žh
|  ti  ||  u  ||  ū  ||  w  ||  ȝ  ||  ȝi  ||  y  ||  z  ||  zh  ||  ž  ||  žh
|-
|-
| [{{IPA|uː}}] || [{{IPA|w}}] || [{{IPA|x}}~{{IPA|χ}}] || [{{IPA|xʼ}}~{{IPA|χʼ}}] || [{{IPA|ʔ}}] || [{{IPA|z}}] || [{{IPA|zˤ}}] || [{{IPA|ʒ}}] || [{{IPA|ʒˤ}}]
| [{{IPA|tʼ}}] || [{{IPA|u}}] || [{{IPA|uː}}] || [{{IPA|w}}] || [{{IPA|x}}~{{IPA|χ}}] || [{{IPA|xʼ}}~{{IPA|χʼ}}] || [{{IPA|ʔ}}] || [{{IPA|z}}] || [{{IPA|zˤ}}] || [{{IPA|ʒ}}] || [{{IPA|ʒˤ}}]
|}
|}
Istnieją też dwa dodatkowe znaki, którymi są <'''à'''> i <'''ù'''>, które używane są dla ułatwienia, jednak mogą być one śmiało pominięte.
Istnieją też dwa dodatkowe znaki, którymi są <'''à'''> i <'''ù'''>, które używane są dla ułatwienia, jednak mogą być one śmiało pominięte.
Linia 212: Linia 222:


====Określność====
====Określność====
Rzeczownik w Wysokiej Mowie występuje w dwóch postaciach: określonej i nieokreślonej. Postać określoną tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka, który zależy od odległości, jaka dzieli podmiot od mówiącego.
Rzeczownik w Wysokiej Mowie występuje w dwóch postaciach: określonej i nieokreślonej. Postać określoną tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka, który zależy od odległości, jaka dzieli podmiot od mówiącego. W mowie potocznej określniki odległościowe są zazwyczaj pomijane i zastępowane poprzez określnik zwykły.
{| class="wikitable" style="text-align:center"
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan=2 |
! colspan=2 |
Linia 244: Linia 254:
| '''yīh'''šeȝōt<br><small>(pewny)</small>
| '''yīh'''šeȝōt<br><small>(pewny)</small>
|}
|}
====Zdrobnienia====
Zdrobnienia w Wysokiej Mowie odbywa się poprzez dodanie do rdzenia rzeczownika zrostka <'''-n(V¹)-'''>, który można zarówno umieścić przed i po rzeczowniku. Tak stworzone zdrobnienie używamy względem rzeczy lub osób mniejszych, niż podstawowe, bądź takich, do których żywimy ciepłe uczucia.
*'''''na'''kedār'' (wojowniczek) - ''megōš'''n'''um'' (dwie mamusie)
Postawienie zrostka zarówno z przodu, jak i z tyłu, uznawane może być uznawane za przesadne, czy też pogardliwe, czego przykładem może być: '''''na'''ḫepān'''na''''' (kochaneczek).
Zdrobnieniu mogą ulec również czasowniki i przymiotniki. W przypadku czasowników zrostek może znajdować się wyłącznie po rdzeniu, a odwrotnie w przypadku przymiotników.


====Liczba====
====Liczba====
W Wysokiej Mowie występują trzy liczby: liczba pojedyncza, podwójna i mnoga. Tworzy się je na dwa sposoby: poprzez dodanie do rdzenia rzeczownika odpowiedniego przyrostka, włączając do tego liczbę pojedynczą, albo poprzez zmianę samogłosek w rdzeniu. W pierwszym sposobie liczbę pojedynczą tworzy się poprzez przyrostek <-'''V¹'''>, podwójną poprzez przyrostek <-'''V²m'''>, liczbę mnogą zaś poprzez przyrostek <-'''V¹t'''>. Drugi sposób obecny jest tylko przy odmianie niektórych rzeczowników.
W Wysokiej Mowie występują trzy liczby: liczba pojedyncza, podwójna i mnoga. Tworzy się je na dwa sposoby: poprzez dodanie do rdzenia rzeczownika odpowiedniego przyrostka, włączając do tego liczbę pojedynczą, albo poprzez zmianę samogłosek w rdzeniu. W pierwszym sposobie liczbę pojedynczą tworzy się poprzez przyrostek <-'''V¹'''>, podwójną poprzez przyrostek <-'''V²m'''>, liczbę mnogą zaś poprzez przyrostek <-'''V¹t'''>. Drugi sposób obecny jest tylko przy odmianie niektórych rzeczowników.


Oba sposoby są poprawne, jednak sposób pierwszy jest potoczny i odradzane jest jego używanie w wyższym towarzystwie.
Oba sposoby są poprawne, jednak sposób pierwszy w poniższych przypadkach jest potoczny i odradzane jest korzystanie z niego w towarzystwie wyższym.


{|
{|
Linia 356: Linia 374:


====Przypadki====
====Przypadki====
Wysoka Mowa posiada zestaw dziewięciu przypadków.
Wysoka Mowa posiada zestaw dziewięciu przypadków, które tworzone są poprzez dodanie odpowiedniego przyrostka. Przyrostek ów różni się nieznacznie w zależności od końcowej głoski rzeczownika. Jeżeli rzeczownik kończy się na spółgłoskę miękką, wtedy używane są przyrostki zaczynające się na /ə/.
{| class="wikitable" style="text-align:center"
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
|-
Linia 445: Linia 463:


====Odmiana przez osoby====
====Odmiana przez osoby====
{| width=80%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="6" | ''Odmiana I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przyrostek
!Przykład I
!Przykład II
|-
! colspan="6" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| gāse, gās'<br><small>''ja''</small>
| -V²w
| qājam'''iw'''<br><small>''upadam''</small>
| šōȝot'''uw'''<br><small>''poluję''</small>
|-
! rowspan=2 | II.
! męs.
| rāhe, rāh'<br><small>''ty''</small>
| -V̄¹n
| qājam'''ān'''<br><small>''upadasz''</small>
| šōȝot'''ōn'''<br><small>''polujesz''</small>
|-
! żeń.
| tāke, tāk'<br><small>''ty''</small>
| -V¹nV¹
| qājam'''ana'''<br><small>''upadasz''</small>
| šōȝot'''ono'''<br><small>''polujesz''</small>
|-
! rowspan=2 | III.
! męs.
| šan<br><small>''on''</small>
| -ğV¹
| qāja'''ŋa'''<br><small>''upada''</small>
| šōȝot'''ğo'''<br><small>''poluje''</small>
|-
! żeń.
| tan<br><small>''ona''</small>
| -V¹g
| qājam'''ag'''<br><small>''upada''</small>
| šōȝot'''og'''<br><small>''poluje''</small>
|-
! colspan="6" | Liczba podwójna
|-
!rowspan=2| I.
! ink.
| ?<br><small>''my dwoje''<br>(z Tobą)</small>
| -V̄¹r
| qījam'''ār'''<br><small>''upadamy''</small>
| šūȝot'''ōr'''<br><small>''polujemy''</small>
|-
! eks.
| ?<br><small>''my dwoje''<br>(bez Ciebie)</small>
| -V¹dV̄¹
| qījam'''adā'''<br><small>''upadamy''</small>
| šūȝot'''odō'''<br><small>''polujemy''</small>
|-
! colspan=2 | II.
| ?<br><small>''wy dwoje''</small>
| -V̄²nV¹
| qījam'''īna'''<br><small>''upadacie''</small>
| šūȝot'''ūno'''<br><small>''polujecie''</small>
|-
!rowspan=2| III.
! męs.
| ?<br><small>''oni dwaj''</small>
| -V¹ği
| qījam'''aği'''<br><small>''upadają''</small>
| šūȝot'''oği'''<br><small>''polują''</small>
|-
! żeń.
| ?<br><small>''one dwie''</small>
| -V²žV¹u
| qījam'''ižaù'''<br><small>''upadają''</small>
| šūȝot'''užoù'''<br><small>''polują''</small>
|-
! colspan="6" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=2| I.
! ink.
| ?<br><small>''my''<br>(z Tobą)</small>
| -V²ḫV¹
| qajām'''iḫa'''<br><small>''upadamy''</small>
| šohōt'''uḫo'''<br><small>''polujemy''</small>
|-
! eks.
| ?<br><small>''my''<br>(bez Ciebie)</small>
| -šV¹l
| qajām'''šal'''<br><small>''upadamy''</small>
| šohōt'''šol'''<br><small>''polujemy''</small>
|-
! rowspan=2 | II.
! męs.
| ?<br><small>''wy''</small>
| -V̄¹nV²
| qajām'''āni(i)'''<br><small>''upadacie''</small>
| šohōt'''ōnu'''<br><small>''polujecie''</small>
|-
! żeń.
| ?<br><small>''wy''</small>
| -V¹ntV̄¹
| qajām'''antā'''<br><small>''upadacie''</small>
| šohōt'''ontō'''<br><small>''polujecie''</small>
|-
!rowspan=2| III.
! męs.
| ?<br><small>''oni''</small>
| -V¹žV¹
| qajām'''aža'''<br><small>''upadają''</small>
| šohōt'''ožo'''<br><small>''polują''</small>
|-
! żeń.
| ?<br><small>''one''</small>
| -gV¹š
| qajā'''ŋaš'''<br><small>''upadają''</small>
| šohōt'''goš'''<br><small>''polują''</small>
|}
|}
====Przeczenie====
Przeczenie czasowników w Wysokiej Mowie odbywa się poprzez dodanie do czasownika przyrostka <'''-rhV¹ȝ'''>, oddzielonego przy użyciu łącznika.
*''qājamiw ukšo'' (upadam) → ''qājamiw'''-rhaȝ''' ukšo'' (nie upadam)
Natomiast jeżeli po czasowniku znajduje się dopełnienie, to przyrostek przenosi się, dołączając do dopełnienia.
*''qājamag kšau u'no'' (upada ze mną) → ''qājamag kšaù'''-rhàȝ''' u'no'' (nie upada ze mną)


===Zaimki===
===Zaimki===

Wersja z 23:11, 5 paź 2024

Wysoka Mowa
Faktycznie
Utworzenie: Wirczę w 2024
Najnowsza wersja: 1.0
W
Lista conlangów
Zobacz też słownik tego języka.

Wysoka Mowa, znana także jako język ???

Głosownia

Samogłoski

Dokładne rozmieszczenie samogłosek.

Wysoka Mowa posiada 10 podstawowych samogłosek, w tym 5 krótkich oraz 5 długich.

Przednie Centralne Tylne
Krótkie Długie Krótkie Długie Krótkie Długie
Przymknięte i iː u uː
Średnie ə əː
Otwarte a aː ɒ ɒː
  • /ə/ po spółgłoskach języczkowych wymawiane jest jako [ɤ̞].
  • /a/ w wygłosie często jest wymawiane jako [ɐ].
  • /i/, /u/ i /ə/ po spółgłoskach /ʃ/ i /ʒ/ wymawiane są jako [ɪ], [ʊ] i [ɘ].
  • /ɒ/ często jest wymawiane po prostu jako [ɔ].
  • /a/ po spółgłoskach miękkich wymawiane jest natomiast jako [æ].

Dwugłoski

W Wysokiej Mowie występują tylko dwie dwugłoski, którymi są:

  • aù - [ai̯] jak w katraù [ˈkʰatʰ.rai̯] (...)
  • où - [ɒi̯] jak w došmoù [ˈdɒʃ.mɒi̯] (...)

W niektórych narzeczach występują również dwugłoski [au̯] i [ɒu̯], a także zdarzają się gwary, w których całkowicie zastępują [ai̯] i [ɒi̯].

Spółgłoski

W Wysokiej Mowie występuje aż 49 spółgłosek.

Wargowe Zębowo-dziąsłowe Podniebienne Miękkopodniebienne Języczkowe Nagłośniowe Krtaniowe
Nosowe m mˤ n nˤ ɲ ŋ
Zwarte bezdźwięczne pʰ pʰˤ tʰ tʰˤ cʰ kʰ qʰ ʡ ʔ
dźwięczne b bˤ d dˤ ɟ ɡ ɢ
półdźwięczne pʼ tʼ cʼ kʼ qʼ
Szczelinowe bezdźwięczne s • ʃ sˤ • ʃˤ x~χ ħ h
dźwięczne z • ʒ zˤ • ʒˤ ʝ ɣ~ʁ ʕ
półdźwięczne sʼ xʼ~χʼ
Drżące r rˤ ʢ
Półotwarte ɬ~ɮ j w

Spółgłoskami miękkimi określane są spółgłoski podniebienne oraz /ʃ/, /ʃˤ/, /ʒ/ i /ʒˤ/.

W mowie książkowej /ɬ~ɮ/, /x~χ/, /ɣ~ʁ/ i /x~χ/ powszechnie wymawiane są miękkopodniebiennie.

Porządek samogłosek

Pismo

Zapis łaciński

W zapisie łacińskim Wysokiej Mowy występują 34 podstawowe znaki oraz 25 dwuznaki.

a ā b bh c ci d dh e ē g gḫ
[a] [aː] [b] [bˁ] [cʰ] [cʼ] [d] [dˤ] [ə] [əː] [ɡ] [ɢ]
gi ğ ği h ḫ i ī j k kḫ ki l
[ɟ] [ɣ~ʁ] [ʝ] [ʕ] [ħ] [i] [iː] [j] [kʰ] [h] [kʼ] [ɬ~ɮ]
m mh n nh ni ŋ o ō p ph pi q
[m] [mˤ] [n] [nˤ] [ɲ] [ŋ] [ɒ] [ɒː] [pʰ] [pʰˤ] [pʼ] [qʰ]
qḫ qi r rh rḫ s sh si š šh t th
[ʡ] [qʼ] [r] [rˤ] [ʢ] [s] [sˤ] [sʼ] [ʃ] [ʃˤ] [tʰ] [tʰˤ]
ti u ū w ȝ ȝi y z zh ž žh
[tʼ] [u] [uː] [w] [x~χ] [xʼ~χʼ] [ʔ] [z] [zˤ] [ʒ] [ʒˤ]

Istnieją też dwa dodatkowe znaki, którymi są <à> i <ù>, które używane są dla ułatwienia, jednak mogą być one śmiało pominięte.

Mownia

Rzeczowniki

Określność

Rzeczownik w Wysokiej Mowie występuje w dwóch postaciach: określonej i nieokreślonej. Postać określoną tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka, który zależy od odległości, jaka dzieli podmiot od mówiącego. W mowie potocznej określniki odległościowe są zazwyczaj pomijane i zastępowane poprzez określnik zwykły.

Przedrostek Tebām,
przybysz 		Megōš,
matka 		Šeȝōt,
myśliwy
Nieokreślony — tebām
(jakiś) 		megōš
(jakaś) 		šeȝōt
(jakiś)
Określony,
(Zwykły) 		hV¹ù- haùtebām
(pewny) 		hoùmegōš
(pewna) 		haùšeȝōt
(pewny)
Określony,
(Bliski) 		V¹hV²- ahitebām
(pewny) 		ohumegōš
(pewna) 		ahišeȝōt
(pewny)
Określony,
(Odległy) 		yV̄²h- yīhtebām
(pewny) 		yūhmegōš
(pewna) 		yīhšeȝōt
(pewny)

Zdrobnienia

Zdrobnienia w Wysokiej Mowie odbywa się poprzez dodanie do rdzenia rzeczownika zrostka <-n(V¹)->, który można zarówno umieścić przed i po rzeczowniku. Tak stworzone zdrobnienie używamy względem rzeczy lub osób mniejszych, niż podstawowe, bądź takich, do których żywimy ciepłe uczucia.

  • nakedār (wojowniczek) - megōšnum (dwie mamusie)

Postawienie zrostka zarówno z przodu, jak i z tyłu, uznawane może być uznawane za przesadne, czy też pogardliwe, czego przykładem może być: naḫepānna (kochaneczek).

Zdrobnieniu mogą ulec również czasowniki i przymiotniki. W przypadku czasowników zrostek może znajdować się wyłącznie po rdzeniu, a odwrotnie w przypadku przymiotników.

Liczba

W Wysokiej Mowie występują trzy liczby: liczba pojedyncza, podwójna i mnoga. Tworzy się je na dwa sposoby: poprzez dodanie do rdzenia rzeczownika odpowiedniego przyrostka, włączając do tego liczbę pojedynczą, albo poprzez zmianę samogłosek w rdzeniu. W pierwszym sposobie liczbę pojedynczą tworzy się poprzez przyrostek <-V¹>, podwójną poprzez przyrostek <-V²m>, liczbę mnogą zaś poprzez przyrostek <-V¹t>. Drugi sposób obecny jest tylko przy odmianie niektórych rzeczowników.

Oba sposoby są poprawne, jednak sposób pierwszy w poniższych przypadkach jest potoczny i odradzane jest korzystanie z niego w towarzystwie wyższym.

Kedār,
wojownik 		Dešōm,
rolnik
Pojedyncza kedār kedāra dešōm dešōmo
Podwójna koder,
kōd'r 		kedārim dušem,
dūš'm 		dešōmum
Mnoga kādir kedārat dōšoùm dešōmot
Kadar,
zwłoki 		Došom,
zboże
Pojedyncza kadar kadarā došom došomō
Podwójna kēdir kadarīm dēšom došomūm
Mnoga kidar kadarāt dešom,
dušum 		došomōt
Yiȝtār,
pole walki 		Yutšōm,
pole uprawne
Pojedyncza yiȝtār yiȝtāra yutšōm yutšōmo
Podwójna yoȝtōr yiȝtārim yetšām yutšōmum
Mnoga yoùȝtur yiȝtārat yaùtšam yutšōmot
Katraù,
??? 		Došmoù,
???
Pojedyncza katraù kātrajā došmoù dōšmojō
Podwójna kitraù kātrajīm dešmoù dōšmojūm
Mnoga koùtro kātrajāt dāšma dōšmojōt

Wszystkie inne rzeczowniki, które nie pasują do podanych wzorów, odmieniane są przy pomocy pierwszego sposobu.

  • odūšmo (motyka) - odūšmum (dwie motyki) - odūšmot (motyki)

Przypadki

Wysoka Mowa posiada zestaw dziewięciu przypadków, które tworzone są poprzez dodanie odpowiedniego przyrostka. Przyrostek ów różni się nieznacznie w zależności od końcowej głoski rzeczownika. Jeżeli rzeczownik kończy się na spółgłoskę miękką, wtedy używane są przyrostki zaczynające się na /ə/.

Przypadek Przyrostek Znaczenie Ḫepān,
kochanek 		Megōš,
matka
I. Absolutyw — kto? co?
Odbiorca czynności 		ḫepān megōš
II. Ergatyw -V¹b

-bV¹

kto? co?
Wykonawca czynności 		ḫepānab megōšbo
III. Ablatyw -V¹ùȝ

-ēȝ

odkąd? od kogo? od czego?
Wyraża ruch od podmiotu 		ḫepanaùȝ megošēȝ
IV. Dopełniacz -V¹tV̄¹

-etV̄¹

kogo? czego?
Wyraża posiadanie 		ḫepānatā megōšetō
V. Allatyw -V̄¹s

-ēs

dokąd? do kogo? do czego?
Wyraża ruch w stronę podmiotu 		ḫepanās megošēs
VI. Narzędnik -V²c kim? czym?
Wyraża narzędzie i sposób wykonania czynności 		ḫepānic megōšuc
VII. Antesyw -V¹še, -V̄¹š'

-e¹še, -ēš'

przed kim? przed czym?
Wyraża wykonywanie czynności przed podmiotem 		ḫepānaše,
ḫepanāš' 		megōšeše,
megošēš'
VIII. Komitatyw -V¹qrV̄¹

-eqrV̄¹

z kim? z czym?
Wyraża wykonywanie czynności wraz z podmiotem 		ḫepānaqrā megōšeqrō
IX. Wołacz -V̄²zV¹ —
Bezpośredni zwrot do podmiotu 		ḫepanīza megošūzo

Czasowniki

Odmiana przez osoby

Odmiana I.
Osoba Przyrostek Przykład I Przykład II
Liczba pojedyncza
I. gāse, gās'
ja 		-V²w qājamiw
upadam 		šōȝotuw
poluję
II. męs. rāhe, rāh'
ty 		-V̄¹n qājamān
upadasz 		šōȝotōn
polujesz
żeń. tāke, tāk'
ty 		-V¹nV¹ qājamana
upadasz 		šōȝotono
polujesz
III. męs. šan
on 		-ğV¹ qājaŋa
upada 		šōȝotğo
poluje
żeń. tan
ona 		-V¹g qājamag
upada 		šōȝotog
poluje
Liczba podwójna
I. ink. ?
my dwoje
(z Tobą) 		-V̄¹r qījamār
upadamy 		šūȝotōr
polujemy
eks. ?
my dwoje
(bez Ciebie) 		-V¹dV̄¹ qījamadā
upadamy 		šūȝotodō
polujemy
II. ?
wy dwoje 		-V̄²nV¹ qījamīna
upadacie 		šūȝotūno
polujecie
III. męs. ?
oni dwaj 		-V¹ği qījamaği
upadają 		šūȝotoği
polują
żeń. ?
one dwie 		-V²žV¹u qījamižaù
upadają 		šūȝotužoù
polują
Liczba mnoga
I. ink. ?
my
(z Tobą) 		-V²ḫV¹ qajāmiḫa
upadamy 		šohōtuḫo
polujemy
eks. ?
my
(bez Ciebie) 		-šV¹l qajāmšal
upadamy 		šohōtšol
polujemy
II. męs. ?
wy 		-V̄¹nV² qajāmāni(i)
upadacie 		šohōtōnu
polujecie
żeń. ?
wy 		-V¹ntV̄¹ qajāmantā
upadacie 		šohōtontō
polujecie
III. męs. ?
oni 		-V¹žV¹ qajāmaža
upadają 		šohōtožo
polują
żeń. ?
one 		-gV¹š qajāŋaš
upadają 		šohōtgoš
polują

Przeczenie

Przeczenie czasowników w Wysokiej Mowie odbywa się poprzez dodanie do czasownika przyrostka <-rhV¹ȝ>, oddzielonego przy użyciu łącznika.

  • qājamiw ukšo (upadam) → qājamiw-rhaȝ ukšo (nie upadam)

Natomiast jeżeli po czasowniku znajduje się dopełnienie, to przyrostek przenosi się, dołączając do dopełnienia.

  • qājamag kšau u'no (upada ze mną) → qājamag kšaù-rhàȝ u'no (nie upada ze mną)

Zaimki

Zaimki rzeczowe

Przymiotniki

Źródło: „https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Wysoka_Mowa&oldid=58431”