Język prairiański

Język prairiański - prajęzyk, od którego wywodzą się języki Wysp Iriańskich. Jest to język częściowo aglutynacyjny, z dużą skłonnością do analityczności.

Dźwięki

Samogłoski

• i iː yː u uː (i í ý u ú)
• ɛ eː ɔ oː (e é o ó)
• æ æː (æ ǽ)
• a aː (a á)

Spółgłoski

• m n ɳ ŋ (m n n̄ ng)
• p t ʈ k (p t t̄ k)
• ɸ s ʂ x (f s s̄ x)
• ɹ ɻ j (r r̄ j)

Akcent

Akcent pada na ostatnią długą samogłoskę, a jeżeli nie ma takiej, to na przedostatnią sylabę.

Budowa sylaby

Podstawowa struktura sylaby to (S)(C)(R)V(S)(C), gdzie:

• S - f s s̄ x
• R - r r̄ y m n n̄ ng
• C - każda spółgłoska
• V - każda samogłoska

Gramatyka

Zaimek

Zaimki osobowe
Osoba	Sg	Pl
1.	mi	s̄ta
2.	jín	ftos
3.	assa	assana

Rzeczownik

Deklinacja I

Deklinacja I (Samogłoskowa) ná "matka, mama"
Osoba	Sg	Pl
Nom.	ná	nána
Gen.	nát	nánat
Dat.	nám	nánam
Acc.	nás	nánas
Ins.	náli	nánali
Abess.	nápa	nánapa
Loc.	náni	nánani
Abl.	náka	nánaka
All.	násji	nánasji

Deklinacja II

Deklinacja II (Samogłoskowa) xna "noc"
Osoba	Sg	Pl
Nom.	xna	xná
Gen.	xnat	xnát
Dat.	xnam	xnám
Acc.	xnas	xnás
Ins.	xnali	xnáli
Abess.	xnapa	xnápa
Loc.	xnani	xnáni
Abl.	xnaka	xnáka
All.	xnasji	xnásji

Deklinacja III

Deklinacja III (Spółgłoskowa) púsm "dzień"
Osoba	Sg	Pl
Nom.	púsm	púsmna
Gen.	púsmut	púsmnat
Dat.	púsmum	púsmnam
Acc.	púsmus	púsmnas
Ins.	púsmli	púsmnali
Abess.	púsmpa	púsmnapa
Loc.	púsmni	púsmnani
Abl.	púsmka	púsmnaka
All.	púsmsji	púsmnasji

Deklinacja IV

Deklinacja IV (Spógłoskowa) xsjǽs̄f "ząb"
Osoba	Sg	Pl
Nom.	xsjǽs̄f	xsjǽs̄fa
Gen.	xsjǽs̄fut	xsjǽs̄fat
Dat.	xsjǽs̄fum	xsjǽs̄fam
Acc.	xsjǽs̄fus	xsjǽs̄fas
Ins.	xsjǽs̄fuli	xsjǽs̄fali
Abess.	xsjǽs̄fupa	xsjǽs̄fapa
Loc.	xsjǽs̄funi	xsjǽs̄fani
Abl.	xsjǽs̄fuja	xsjǽs̄faka
All.	xsjǽs̄fusji	xsjǽs̄fasji

Deklinacja V

Deklinacja V (Spółgłoskowa) pnósr "serce"
Osoba	Sg	Pl
Nom.	pnósr	pnósrún
Gen.	pnósrut	pnósrút
Dat.	pnósrum	pnósrúm
Acc.	pnósrus	pnósrús
Ins.	pnósruli	pnósrýnli
Abess.	pnósrupa	pnósrúnpa
Loc.	pnósruni	pnósrýnni
Abl.	pnósruka	pnósrúnka
All.	pnósrusji	pnósrýnsji

Deklinacja VI

Deklinacja VI (Mieszana) n̄áf "jajko"
Osoba	Sg	Pl
Nom.	n̄áf	n̄áfja
Gen.	n̄áfat	n̄áfjit
Dat.	n̄áfam	n̄áfjim
Acc.	n̄áfas	n̄áfjis
Ins.	n̄áfli	n̄áfjili
Abess.	n̄áfpa	n̄áfjipa
Loc.	n̄áfni	n̄áfjini
Abl.	n̄áfka	n̄áfjika
All.	n̄áfsji	n̄áfjisji

Czasownik

W języku prairiańskim występowały trzy koniugacje:

• I - należą do niej czasowniki zakończone na nieakcentowane -e, -o.
• II - należą do niej czasowniki zakończone akcentowaną samogłoską -a.
• III - należą do niej czasowniki zakończone na akcentowane -e, -o, -i, -u.

Koniugacja I

Koniugacja I sfmýre "robić"
Czas teraźniejszy
Osoba	Sg	Pl
1.	sfmýré	sfmýrest
2.	sfmýreje	sfmýrefte
3.	sfmýre	sfmýrena
Czas przeszły prosty
Osoba	Sg	Pl
1.	sfmýrerme	sfmýres̄te
2.	sfmýrerje	sfmýrerfte
3.	sfmýrer	sfmýren̄a
Czas przeszły ciągły
Osoba	Sg	Pl
1.	sfmýrax	sfmýraxste
2.	sfmýraxje	sfmýraxfte
3.	sfmýrax	sfmýraxna
Bezokolicznik
sfmýre
Imiesłów Czynny
sfmýres
Imiesłów Bierny
sfmýrekr

Koniugacja II

Koniugacja II t̄áka "pić"
Czas teraźniejszy
Osoba	Sg	Pl
1.	t̄áká	t̄ákást
2.	t̄ákáj	t̄ákáft
3.	t̄áka	t̄ákán
Czas przeszły prosty
Osoba	Sg	Pl
1.	t̄ákarme	t̄ákas̄te
2.	t̄ákarje	t̄ákarfte
3.	t̄ákar	t̄ákan̄a
Czas przeszły ciągły
Osoba	Sg	Pl
1.	t̄ákáx	t̄ákáxste
2.	t̄ákáxje	t̄ákáxfte
3.	t̄ákáx	t̄ákáxna
Bezokolicznik
t̄áka
Imiesłów Czynny
t̄ákas
Imiesłów Bierny
t̄ákakr

Koniugacja III

Koniugacja III sku "iść, chodzić"
Czas teraźniejszy
Osoba	Sg	Pl
1.	sku	skust
2.	skuje	skufte
3.	sku	skuna
Czas przeszły prosty
Osoba	Sg	Pl
1.	skurme	skus̄te
2.	skurje	skurfte
3.	skur	skun̄a
Czas przeszły ciągły
Osoba	Sg	Pl
1.	skuax	skuaxste
2.	skuaxje	skuaxfte
3.	skuax	skuaxna
Bezokolicznik
sku
Imiesłów Czynny
skus
Imiesłów Bierny
skukr

Przymiotnik

Istnieją dwie grupy odmiany przymiotnikowej:

• I-tematy - dla przymiotników kończących się spółgłoską.
• J-tematy - dla przymiotników kończących się samogłoską.

Przymiotniki można utworzyć w prosty sposób od każdego słowa, np. :

• skus "robiąc" > skusi "robiący"
• fráfx "księżyc" > fráfxi "księżycowy"
• xna "noc" > xnaji "nocny"

I-Temat

I-Tematy xóngi "nowy"
Osoba	Sg	Pl
Nom.	xóngi	xóngjín
Gen.	xóngat	xóngjít
Dat.	xóngam	xóngjím
Acc.	xóngas	xóngjís
Ins.	xóngli	xóngjíl
Abess.	xóngpa	xóngjíp
Loc.	xóngni	xóngjín
Abl.	xóngka	xóngjík
All.	xóngsji	xóngjísj

J-Temat

J-Tematy fríji "stary"
Osoba	Sg	Pl
Nom.	fríji	fríjín
Gen.	fríat	fríjit
Dat.	fríam	fríjim
Acc.	frías	fríjis
Ins.	fríli	fríjíl
Abess.	frípa	fríjíp
Loc.	fríni	fríjín
Abl.	fríka	fríjík
All.	frísji	fríjísj

Przysłówek

Przysłówki tworzy się na parę sposobów:

• od przymiotników poprzez końcówkę -í: xóngi "nowy" > xóngí "nowie, po nowemu".
• od rzeczowników (skostniałe wyrażenie, które zmieniło znaczenie główne): xist "język" > xistli "ustnie, za pomocą mowy".
• od wyrażeń przyimkowych: xna "noc" > ní xnasji "cały czas".
• czyste przysłówki, których pochodzenie nie jest znane, np. krí "bardzo".

Przyimek

Przyimki łączą się z miejscownikiem (położenie stateczne, miejsce w czasie, oraz inne, nie lokatywno-temporalne przyimki), z ablatywem (ruch od miejsca) oraz z allatywem (ruch w kierunku czegoś, w jakąś stronę).

Z Miejscownikiem

• je - z
• xá - przy, u, na

Z Ablatywem

• xá - przy, u, na

Z Allatywem

• xá - przy, u, na
• ní - w, do

Spójnik

Główne spójniki to:

• ma - i
• á - lub
• jý - aby, w celu

Składnia

Główny szyk zdania to SOV, w pytaniach na pierwsze miejsce wchodzi słowo, o które się pyta, lub czasownik (domyślnie). Przydawki i okoliczniki stoją przed opisywanym słowem.

Słowniczek

• Prairiański - Polski
• mi - ja
• jín - ty, pan/pani
• assa - on
• rý - to
• nó - kto
• sá - co
• pit - nie
• fræn - jeden
• s̄áf - dwa
• teng - mężczyzna
• ná - matka
• pá - ojciec
• smóf - drzewo
• fúx - krew
• n̄áf - jajko, jajo
• jǽx - głowa
• xít - ucho
• n̄ó - oko
• s̄ní - nos
• xsjǽs̄f - ząb
• xist - język
• fkaf - noga
• ræt - ręka
• pnósr - serce
• ja - być
• sfmýre - robić
• t̄áka - pić
• sjija - jeść
• jine - widzieć
• rjun̄i - słyszeć
• s̄íso - wiedzieć, znać
• fjípa - umierać, umrzeć
• stemi - zabijać, zabić
• sku - iść, chodzić
• sáto - leżeć
• niko - siedzieć
• fi - stać
• táne - dawać, dać
• miki - mówić
• jun - Słońce
• fráfx - księżyc
• frós̄ - woda
• sifr - deszcz
• xna - noc
• púsm - dzień
• xóngi - nowy
• xá - przy, u, na
• ní - w (tu: tylko jako kierunek), do
• je - z
• ma - i
• snjof - imię
• fríji - stary
• krí - bardzo
• á - lub
• jý - aby, w celu