Język naumowski: Różnice pomiędzy wersjami
Nie podano opisu zmian |
mNie podano opisu zmian |
||
| Linia 266: | Linia 266: | ||
== Gramatyka == | == Gramatyka == | ||
=== Legenda === | |||
*'''¹''' – zmiękczenie podczas I palatalizacji | |||
*'''²''' – zmiękczenie podczas II palatalizacji | |||
*'''ᶫ''' – lenicja | |||
=== Deklinacja === | |||
Naumowski jest bardzo innowacyjnym językem jeżeli chodzi o deklinacje. Z dwunastu przypadkiw przetrwały tylko trzy: '''mianownik, dopełniacz, biernik''', zarzucił także harmonję samogłoskową. | |||
Powstały jednak nowe różnice w wzorach z powodu ściągnięć samogłosek, zaniku spółgłosek wygłosowych, redukcji po akcencie i zaniku l. podwójnej. Echwektem jest powstanie '''czterech nowych deklinacji''' w l. pojedynczej i '''trzech''' w l. mnogiej. | |||
Deklinacja I jest używana dla słów w l. pojedynczej, które kończą się spółgłoską i są jednosylabowe regularnie akcentowane. Są to ''de chwakto'' jednosylabowe słowa pragammajskie nie zawierające '''h'''. Deklinacja II powstała w podobnych warunkach, ale jest używana do wielosylabowych słów oraz jednosylabowych słów zawierające '''h''' w pragammajskim, a także z ściągnięć tej samogłoski, ale nie tych, które kończyły się na '''f, s'''. Deklinacja III obejmuje słowa kończące się w naumowskim i pragammajskim na samogłoskę, a także pragammajskie słowa zakończone na '''-f'''. Ostatnia Deklinacja IV obejmuje słowa kończące się w pragammajskim na '''-s'''. | |||
==Przypisy== | ==Przypisy== | ||
<references/> | <references/> | ||
[[Kategoria:Języki sztuczne a priori]] | [[Kategoria:Języki sztuczne a priori]] | ||
[[Kategoria:Języki gamajskie]] | [[Kategoria:Języki gamajskie]] | ||
Wersja z 19:23, 19 lip 2020
| język naumowski rǻr naumǻzu iknaúr | |
|---|---|
| Typologia: | aglutynacyjno-fleksyjny, z szykiem SVO |
| Utworzenie: | Emilando (w 2020) |
| Cel utworzenia: | Na potrzeby projektu/konwerldu |
| Klasyfikacja: | Gamajskie
|
| Kody | |
| Conlanger–1 | nau. |
| Lista conlangów | |
Język naumowski (rǻr naumǻzu iknaúr, /ˈrɔ̞r näʊ̯ˈmɔ̞zu ikˈnäʊ̯r/) jest językiem z rodziny języków gamajskich. Jest to drugi konlang Emila oparty na protogammajskim. Należy do grupy centralnej.
Język charakteryzują archaiczne cechy takie jak mocne zachowanie pragammajskich dyftongów ai au oraz liczniejsze innowacje typu przejścia u > ü w każdej pozycji, rotacyzmu *z oraz *ħ oraz połączenia pragammajskich *g oraz *q (jako średnionaumowskie ck). Posiada także gigantyczne zmiany z akcentem.
Historia
Procesa od pragammajskiego
Refleksy fonemów pragammajskich w naumowskim
Spółgłoski
Podczas gdy rozwój samogłosek jest bardzo specychwiczny, to w spółgłoskach można zauważyć pewną regularność.
| PG | nagłos | śródgłos | wygłos |
|---|---|---|---|
| p | p, pɕ[1] | b, bʑ[1] | f |
| t | t͡s, t͡ɕ [1] | s | |
| k | k, ʃ[1], t͡ʃ[2] | g, ʒ[1], d͡ʒ[2] | x |
| q | x, ɕ[1], ʃ[2] | k, ʃ[1], t͡ʃ[2] | ːk |
| b | f, ɕ[1] | p, pɕ[1] | ːp |
| d | ʂ | s, ɕ[1] | ːs |
| g | x, ɕ[1], ʃ[2] | k, ʃ[1], t͡ʃ[2] | ːk |
| f | f, ɕ[1] | Vː[3] | Ø |
| θ | t, c[1] | d, ɟ[1] | s |
| s | s, ɕ[1] | z, ʑ[1] | Ø |
| ħ | r, rʲ[1] | r | |
| h | ˈɣ, ˈʒ[2] | ˈVː[3] | ˈː |
| ð | ʂ | t, c[1] | ːt |
| z | r, rʲ[1] | r | |
| ɣ | n, ɲ[1], ːŋ [4], ːɲ [5] | kn, kɲ[1] | ŋk |
| m | m, mɲ[1] | m | |
| mː | m, mɲ[1] | ːm, ːmɲ[1] | ːm |
| n | n, ɲ[1] | n | |
| nː | n | ːn | |
| r | r, rʲ[1] | r | |
| rː | r̥, rʲ[1] | ːr, ːrʲ[1] | ːr |
| l | w, ʎ[1] | w | |
| lː | l, ʎ[1] | l | |
| j | j | Vː[3] | j |
| jː | d͡z, d͡ʑ[1] | d͡z | |
| w | v, ʑ[1] | Vː[3] | v |
| wː | ɣ, j[1], ʒ[2] | ɣ | |
Fonologja
Samogłoski
Język naumowski mocno zmienił system samogłosek od czasów pragammajskich. Zanikł dwukrotnie iloczas, za to powstały samogłoski zredukowane. Posiada jednak archaiczne dychwtongi ai au zachowane od czasów pragammajskich.
Pełne
| Przednie | Tylne | ||
|---|---|---|---|
| Niezaokrąglone | Zaokrąglone | ||
| Przymknięte | i (i) | y (ü) | u (u) |
| Środkowe | e̞ (e) | o̞ (o) | |
| Prawie otwarte | æ (a) | ɔ̞ (å) | |
Dychwtongi
Występują cztery dyftongi, ai, au, ei oraz ou.
Zredukowane
| Środkowa | ə (e) |
| Prawie otwarta | ɐ (a) |
Litery a e oznaczają samogłoski [æ] [e] gdy są przed i pod akcentem, natomiast [ɐ] [ə] to wymowa po akcencie. Po akcencie nie występują litery å o.
Alochwonia
Samogłoski posiadają kilka dodatkowych alochwonów:
- a - [ä] (po welarnej, v i na początku słowa)
- å - [ɑ] (po welarnej), [ä] (po ł).
- o - [ø̞] (w grupie voP), [ɤ̞] (po welarnej)
Spółgłoski
| Wargowe | Zębowe | Dziąsłowe | Z retrofleksją | Podniebienne | Welarne | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nosowe | m (m) | n (n) | ɲ (ń) | ŋ (ŋ, n) | |||
| Zwarte | bezdźwięczne | p (p) | t (t) | c (ť) | k (k) | ||
| dźwięczne | b (b) | d (d) | ɟ (ď) | g (g) | |||
| Afrykaty | bezdźwięczne | ts (c) | tʃ (č) | tɕ (ć) | |||
| dźwięczne | dz (y) | dʒ (y̌) | dʑ (ý) | ||||
| Szczelinowe | bezdźwięczne | f (f) | s (s) | ʃ (š) | ʂ (ş) | ɕ (ś) | x (ch) |
| dźwięczne | v (v) | z (z) | ʒ (ž) | ʑ (ź) | ɣ (gh) | ||
| Drżące | bezdźwięczne | r̥ (hr) | |||||
| dźwięczne | r (r) | rʲ (ŕ) | |||||
| Boczne, Półsamogłoski | l (l) | ʎ (ĺ), j (j) | w (ł) | ||||
Język ten należy do grupy centralnej, zatem wykazuje historyczną zmianę [ɣ] na [ŋ]. Jednakże w późniejszej drodze rozwoju, w odróżnieniu od innych języków centralnych, dźwięk ten się nie zachował w jednolitej postaci, w wielu przypadkach zmieniał barwę i obecne wystąpienia jego wychodzą jedynie z geminacji grupy pɣ. ngh > nŋ > ŋŋ, pozycji wygłosowej (jako grupa ŋk, zapisana nk) i zapożyczeń.
Bardzo charakterystycznym fonemem j. naumowskiego jest bezdźwięczne r (MAF: [r̥], transkrypcja: hr). Pochodzi ono z dawnej geminaty *rr na początku słowa i po spółgłosce. Historycznie wszystkie sonoranty (łącznie z ŋ) miały bezdźwięczne odmianki, ale prócz hr wszystkie się udźwięczniły, Samo hr udźwięczniło się również po palatalizacji i spółgłosce dźwięcznej. Przykład słowa z hr: hrau (zwierzę).
Inną charakterystyczną cechą jest poczwórne rozróżnienie s-š-ş-ś, odpowiednio zębowego, zadziąsłowego, retrofleksyjnego i palatalizowanego. Jest to wyjątkowe pośród języków gammajskich.
Akcent
Akcent w wielu miejscach przesunął się w nieregularne miejsce. Podstawową regułą jest, że akcent pada na ostatnią niezredukowaną samogłoskę. Jednakże często jako zredukowane samogłoski zachowują się samogłoski i, ü, u, co utrudnia umiejscowienie miejsce akcentu. Ponadto, dychwtongi ai ei au ou nigdy się nie redukują. Przed akcentem samogłoski się nie redukują, jedynie dochodzi do przejścia przedakcentowanego je w ja.
Akcent na ogół pada na drugą sylabę, ale są liczne nieregularne wyjątki. Ponadto część sufiksów jest zawsze akcentowana.
Akcent oznacza się akutem (nad samogłoską lub drugim elementem dychwtongu). Używa się także grawisu do oznaczenia skutków akcentu w słowach złożonych.
Akcent w słowach złożonych
W słowach złożonych pada zgodnie z regułami na ostatnią część. Efekty akcentu jednak występują także w innych częściach takiego słowa. Niekiedy mówi się, że istnieje tam akcent poboczny.
Gramatyka
Legenda
- ¹ – zmiękczenie podczas I palatalizacji
- ² – zmiękczenie podczas II palatalizacji
- ᶫ – lenicja
Deklinacja
Naumowski jest bardzo innowacyjnym językem jeżeli chodzi o deklinacje. Z dwunastu przypadkiw przetrwały tylko trzy: mianownik, dopełniacz, biernik, zarzucił także harmonję samogłoskową.
Powstały jednak nowe różnice w wzorach z powodu ściągnięć samogłosek, zaniku spółgłosek wygłosowych, redukcji po akcencie i zaniku l. podwójnej. Echwektem jest powstanie czterech nowych deklinacji w l. pojedynczej i trzech w l. mnogiej.
Deklinacja I jest używana dla słów w l. pojedynczej, które kończą się spółgłoską i są jednosylabowe regularnie akcentowane. Są to de chwakto jednosylabowe słowa pragammajskie nie zawierające h. Deklinacja II powstała w podobnych warunkach, ale jest używana do wielosylabowych słów oraz jednosylabowych słów zawierające h w pragammajskim, a także z ściągnięć tej samogłoski, ale nie tych, które kończyły się na f, s. Deklinacja III obejmuje słowa kończące się w naumowskim i pragammajskim na samogłoskę, a także pragammajskie słowa zakończone na -f. Ostatnia Deklinacja IV obejmuje słowa kończące się w pragammajskim na -s.
Przypisy
- ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 1,21 1,22 1,23 1,24 1,25 1,26 1,27 1,28 1,29 1,30 1,31 1,32 1,33 w wyniku zmiękczenia w pierwszej palatalizacji
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 w wyniku zmiękczenia w drugiej palatalizacji
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Vː oznacza, że doszło do ściągnięcia dwóch samogłosek wokół
- ↑ z pragammajskiej grupy *ngh
- ↑ z pragammajskiej grupy *ngh i palatalizowane