Przejdź do zawartości

Wysoka Mowa: Różnice pomiędzy wersjami

Z Conlanger
← poprzednia edycjanastępna edycja →
F1req (dyskusja | edycje)
4038 edycji
WizualnieWikikod
F1req (dyskusja | edycje)
4038 edycji
Nie podano opisu zmian
F1req (dyskusja | edycje)
4038 edycji
Nie podano opisu zmian
Linia 25: Linia 25:
===Samogłoski===
===Samogłoski===
<hr>
<hr>
[[Plik:wysoka-mowa-samogłoski.png|mały|prawo|Dokładne rozmieszczenie samogłosek.]]
W Wysokiej Mowie występuje 10 samogłosek, w tym 5 krótkich oraz 5 długich.
W Wysokiej Mowie występuje 10 samogłosek, w tym 5 krótkich oraz 5 długich.
{| class=wikitable style=text-align:center
{| class=wikitable style=text-align:center
Linia 64: Linia 65:
|{{IPA|ɒː}}
|{{IPA|ɒː}}
|}
|}
*Głoska /a/ w okolicy spółgłosek [r rˤ ɮ j] wymawiana jest jako [æ].
*Samogłoska /ɒ/ natomiast wymawiana jest powszechnie jako [ɔ].


====Dwugłoski====
====Dwugłoski====
Linia 210: Linia 209:
|}
|}


==Gramatyka==
==Mownia==


===Rzeczowniki===
===Rzeczowniki===
<hr>
<hr>
====Określność====
Rzeczownik w Wysokiej Mowie występuje w dwóch postaciach: określonej i nieokreślonej. Postać określoną tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka, który zależy od dwóch rzeczy: rodzaju oraz odległości danego podmiotu od mówiącego.
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan=2 |
!Przedrostek
! Kedār,<br><small>''wojownik''</small>
!
!
|-
!colspan=2| Nieokreślony
| —
| kedār<br><small>(jakiś)</small>
|
|
|-
!rowspan=2| Określony,<br><small>(Zwykły)</small>
! męs.
| šV¹i-
| '''šai'''kedār<br><small>(pewny)</small>
| '''šoi'''
| '''šai'''
|-
! żeń.
| tV¹i-
| '''tai'''kedār<br><small>(pewna)</small>
| '''toi'''
| '''tai'''
|-
!rowspan=2| Określony,<br><small>(Bliski)</small>
! męs.
| V¹šV²-
| '''aši'''kedār<br><small>(pewny)</small>
| '''ošu'''
| '''aši'''
|-
! żeń.
| V¹tV²-
| '''atyi'''kedār<br><small>(pewna)</small>
| '''otu'''
| '''atyi'''
|-
!rowspan=2| Określony,<br><small>(Odległy)</small>
! męs.
| yV̄²š-
| '''yīš'''kedār<br><small>(pewny)</small>
| '''yūš'''
| '''yīš'''
|-
! żeń.
| yV̄²t-
| '''yīt'''kedār<br><small>(pewna)</small>
| '''yūt'''
| '''yīt'''
|}


====Liczba====
====Liczba====
W Wysokiej Mowie występują trzy liczby: liczba pojedyncza, podwójna i mnoga. Tworzy się je na dwa sposoby: poprzez dodanie do rdzenia rzeczownika odpowiedniego przyrostka, włączając do tego liczbę pojedynczą, albo poprzez zmianę samogłosek w rdzeniu. W pierwszym sposobie liczbę pojedynczą tworzy się poprzez przyrostek <-'''V¹'''>, podwójną poprzez przyrostek <-'''V²m'''>, liczbę mnogą zaś poprzez przyrostek <-'''V¹ut'''>. Drugi sposób odmiany jest starszy i wypierany w mowie przez pierwszy.
{| class="wikitable" style="text-align:center"
!
! colspan="2" | Kedār,<br><small>''wojownik''</small>
! colspan="2" | ?,<br><small>''?''</small>
|-
! Pojedyncza
| k'''e'''d'''ā'''r
| kedār'''a'''
|
| '''o'''
|-
! Podwójna
| k'''o'''d'''e'''r,<br> k'''ō'''d'r
| kedār'''im'''
|
| '''um'''
|-
! Mnoga
| k'''ā'''d'''i'''r
| kedār'''aut'''
|
| '''out'''
|}
Wszystkie inne rzeczowniki, które nie pasują do podanego wzoru, odmieniane są przy pomocy pierwszego sposobu.
*''okūtr'''o''''' (broń; miecz) - ''okūtr'''um''''' (dwie bronie; dwa miecze) - ''okūtr'''out''''' (bronie; miecze)
====Przypadki====
Wysoka Mowa posiada zestaw dziewięciu przypadków.
{| class="wikitable" width="40%" style="text-align:center"
|-
! colspan=2 | Przypadek
! Przyrostek
! Znaczenie
! Przykład
|-
! I.
| Absolutyw
| —
| kto? co?<br><small>''Odbiorca czynności''</small>
| ħepān
|-
! II.
| Ergatyw
| -V¹b
| kto? co?<br><small>''Wykonawca czynności''</small>
| ħepān'''ab'''
|-
! III.
| Ablatyw
| -V¹iȝ
| odkąd? od kogo? od czego?<br><small>''Wyraża ruch od podmiotu''</small>
| ħepān'''aiȝ'''
|-
! IV.
| Dopełniacz
| -V¹tV̄¹
| kogo? czego?<br><small>''Wyraża posiadanie''</small>
| ħepān'''atā'''
|-
! V.
| Allatyw
| -dV²w
| dokąd? do kogo? do czego?<br><small>''Wyraża ruch w stronę podmiotu''</small>
| ħepān'''diw'''
|-
! VI.
| Narzędnik
| -V²c
| kim? czym?<br><small>''Wyraża narzędzie i sposób wykonania czynności''</small>
| ħepān'''ic'''
|-
! VII.
| Antesyw
| -V¹še, -V̄¹š'
| przed kim? przed czym?<br><small>''Wyraża wykonywanie czynności przed podmiotem''</small>
| ħepān'''aše''',<br>ḫepān'''āš''''
|-
! VIII.
| Komitatyw
| -V¹qrV̄¹
| z kim? z czym?<br><small>''Wyraża wykonywanie czynności wraz z podmiotem''</small>
| ħepān'''aqrā'''
|-
! IX.
| Wołacz
| -V̄²zV¹
| —<br><small>''Bezpośredni zwrot do podmiotu''</small>
| ħepān'''īza'''
|}


===Czasowniki===
===Czasowniki===
<hr>
<hr>
====Odmiana przez osoby====
{| width=80%"
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="6" | ''Odmiana I.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przyrostek
!Przykład I
!Przykład II
|-
! colspan="6" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| gāse, gās'<br><small>''ja''</small>
| -V²w
| kādar'''iw'''<br><small>''walczę''</small>
| šōhot'''uw'''<br><small>''poluję''</small>
|-
! rowspan=2 | II.
! męs.
| rāhe, rāh'<br><small>''ty''</small>
| -V̄¹n
| kādar'''ān'''<br><small>''walczysz''</small>
| šōhot'''ōn'''<br><small>''polujesz''</small>
|-
! żeń.
| tāke, tāk'<br><small>''ty''</small>
| -V¹nV¹
| kādar'''ana'''<br><small>''walczysz''</small>
| šōhot'''ono'''<br><small>''polujesz''</small>
|-
! rowspan=2 | III.
! męs.
| šan<br><small>''on''</small>
| -ğV¹
| kādar'''ğa'''<br><small>''walczy''</small>
| šōhot'''ğo'''<br><small>''poluje''</small>
|-
! żeń.
| tan<br><small>''ona''</small>
| -V¹g
| kādar'''ag'''<br><small>''walczy''</small>
| šōhot'''og'''<br><small>''poluje''</small>
|-
! colspan="6" | Liczba podwójna
|-
!rowspan=2| I.
! ink.
| berā<br><small>''my dwoje''<br>(z Tobą)</small>
| -V̄¹r
| kyīdar'''ār'''<br><small>''walczymy''</small>
| šūhot'''ōr'''<br><small>''polujemy''</small>
|-
! eks.
| berā<br><small>''my dwoje''<br>(bez Ciebie)</small>
| -V¹rmV̄¹
| kyīdar'''armā'''<br><small>''walczymy''</small>
| šūhot'''ormō'''<br><small>''polujemy''</small>
|-
! colspan=2 | II.
| ȝetā<br><small>''wy dwoje''</small>
| -V̄²nV¹
| kyīdar'''īna'''<br><small>''walczycie''</small>
| šūhot'''ūno'''<br><small>''polujecie''</small>
|-
!rowspan=2| III.
! męs.
| šapā<br><small>''oni dwaj''</small>
| -V¹ği
| kyīdar'''aği'''<br><small>''walczą''</small>
| šūhot'''oği'''<br><small>''polują''</small>
|-
! żeń.
| tapā<br><small>''one dwie''</small>
| -V²žV¹u
| kyīdar'''ižau'''<br><small>''walczą''</small>
| šūhot'''užou'''<br><small>''polują''</small>
|-
! colspan="6" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=2| I.
! ink.
| berā<br><small>''my''<br>(z Tobą)</small>
| -V²ħ
| kadār'''iħ'''<br><small>''walczymy''</small>
| šohōt'''uħ'''<br><small>''polujemy''</small>
|-
! eks.
| berā<br><small>''my''<br>(bez Ciebie)</small>
| -we, -(a)u
| kadār'''we(-au)'''<br><small>''walczymy''</small>
| šohōt'''we(-u)'''<br><small>''polujemy''</small>
|-
! rowspan=2 | II.
! męs.
| ȝetā<br><small>''wy''</small>
| -V̄¹nV²
| kadār'''āni(i)'''<br><small>''walczycie''</small>
| šohōt'''ōnu'''<br><small>''polujecie''</small>
|-
! żeń.
| nedā<br><small>''wy''</small>
| -V¹ntV̄¹
| kadār'''antā'''<br><small>''walczycie''</small>
| šohōt'''ontō'''<br><small>''polujecie''</small>
|-
!rowspan=2| III.
! męs.
| šapā<br><small>''oni''</small>
| -V¹žV¹
| kadār'''aža'''<br><small>''walczą''</small>
| šohōt'''ožo'''<br><small>''polują''</small>
|-
! żeń.
| tapā<br><small>''one''</small>
| -gV¹š
| kadār'''gaš'''<br><small>''walczą''</small>
| šohōt'''goš'''<br><small>''polują''</small>
|}
|
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan="6" | ''Odmiana II.''
|-
! colspan=3 | Osoba
!Przyrostek
!Przykład I
!Przykład II
|-
! colspan="6" | Liczba pojedyncza
|-
! colspan=2 | I.
| gāse, gās'<br><small>''ja''</small>
| -bV¹
| yakaddār'''ba'''<br><small>''zabijam''</small>
| yošohhōt'''ba'''<br><small>''?''</small>
|-
! rowspan=2 | II.
! męs.
| rāhe, rāh'<br><small>''ty''</small>
| -V¹sk
| yakaddār'''ask'''<br><small>''zabijasz''</small>
| yošohhōt'''osk'''<br><small>''?''</small>
|-
! żeń.
| tāke, tāk'<br><small>''ty''</small>
| -
| yakaddār'''?'''<br><small>''zabijasz''</small>
| yošohhōt'''?'''<br><small>''?''</small>
|-
! rowspan=2| III.
! męs.
| šan<br><small>''on''</small>
| -ȝV¹u
| yakaddār'''ȝau'''<br><small>''zabija''</small>
| yošohhōt'''ȝou'''<br><small>''?''</small>
|-
! żeń.
| tan<br><small>''ona''</small>
| -V¹ȝV²
| yakaddār'''aȝi'''<br><small>''zabija''</small>
| yošohhōt'''oȝu'''<br><small>''?''</small>
|-
! colspan="6" | Liczba podwójna
|-
!rowspan=2| I.
! ink.
| berā<br><small>''my dwoje''<br>(z Tobą)</small>
| -V²nV̄¹t
| yōkuddor'''unōt'''<br><small>''zabijamy''</small>
| yāšihhaty'''ināt'''<br><small>''?''</small>
|-
! eks.
| berā<br><small>''my dwoje''<br>(bez Ciebie)</small>
| -gV̄¹m
| yōkuddor'''gōm'''<br><small>''zabijamy''</small>
| yāšihhat'''gām'''<br><small>''?''</small>
|-
! colspan=2 | II.
| ȝetā<br><small>''wy dwoje''</small>
| -V̄¹brV¹
| yōkuddor'''ōbro'''<br><small>''zabijacie''</small>
| yāšihhat'''ābra'''<br><small>''?''</small>
|-
!rowspan=2| III.
! męs.
| šapā<br><small>''oni dwaj''</small>
| -V¹ȝV̄¹r
| yōkuddor'''oȝōr'''<br><small>''zabijają''</small>
| yāšihhat'''aȝār'''<br><small>''?''</small>
|-
! żeń.
| tapā<br><small>''one dwie''</small>
| -ȝV̄²g
| yōkuddor'''ȝūg'''<br><small>''zabijają''</small>
| yāšihhat'''ȝīg'''<br><small>''?''</small>
|-
! colspan="6" | Liczba mnoga
|-
!rowspan=2| I.
! ink.
| berā<br><small>''my''<br>(z Tobą)</small>
| -sV̄¹
| yikāddar'''sā'''<br><small>''zabijamy''</small>
| yušōhhot'''sō'''<br><small>''?''</small>
|-
! eks.
| berā<br><small>''my''<br>(bez Ciebie)</small>
| -
| yikāddar'''?'''<br><small>''zabijamy''</small>
| yušōhhot'''?'''<br><small>''?''</small>
|-
! rowspan=2 | II.
! męs.
| ȝetā<br><small>''wy''</small>
| -wV̄²
| yikāddar'''wī'''<br><small>''zabijacie''</small>
| yušōhhot'''wū'''<br><small>''?''</small>
|-
! żeń.
| nedā<br><small>''wy''</small>
| -
| yikāddar'''?'''<br><small>''zabijacie''</small>
| yušōhhot'''?'''<br><small>''?''</small>
|-
! rowspan=2 | III.
! męs.
| šapā<br><small>''oni''</small>
| -ȝV²b
| yikāddar'''ȝib'''<br><small>''zabijają''</small>
| yušōhhot'''ȝub'''<br><small>''?''</small>
|-
! żeń.
| tapā<br><small>''one''</small>
| -V¹ȝtV̄¹
| yikāddar'''aȝtā'''<br><small>''zabijają''</small>
| yušōhhot'''oȝtō'''<br><small>''?''</small>
|}
|}
====Czasy====
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
!Przykład
!Niedokonany
!Dokonany I
!Dokonany II
!Teraźniejszy
!Przyszły I
!Przeszły II
|-
! colspan="9" | Liczba pojedyncza
|-
! I.
|
|
|
| ħ'''ā'''p'''a'''niw<br><small>''spółkuję''</small>
|
|
|-
! II.
|
|
|
|
|
|
|-
! III.
|
|
|
|
|
|-
! IV.
|
|
|
|
|
|
|-
! colspan="9" | Liczba podwójna
|-
! I.
|
|
|
|
|
|
|-
! II.
|
|
|
|
|
|
|-
! III.
|
|
|
|
|
|
|-
! IV.
|
|
|
|
|
|
|-
! colspan="9" | Liczba mnoga
|-
! I.
|
|
|
|
|
|
|-
! II.
|
|
|
|
|
|
|-
! III.
|
|
|
|
|
|
|-
! IV.
|
|
|
|
|
|
|}
====Przeczenie====
Przeczenie czasowników w Wysokiej Mowie odbywa się poprzez dodanie do czasownika przyrostka <'''-rhV¹ȝ'''>, oddzielonego przy użyciu łącznika.
*''qājamiw ukšo'' (upadam) → ''qājamiw'''-rhaȝ''' ukšo'' (nie upadam)
Jeśli po czasowniku znajduje się dopełnienie, to przyrostek przenosi się, dołączając do niego.
*''qājamag kšau u'no'' (upada ze mną) → ''qājamag kšau'''-rhàȝ''' u'no'' (nie upada ze mną)
====Strony====


===Zaimki===
===Zaimki===
<hr>
<hr>
====Zaimki rzeczowe====
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! colspan=3 rowspan=2 | Osoba
! colspan="7" | Przypadek
|-
!II.
!III.
!IV.
!V.
!VI.
!VII.
!VIII.
|-
! colspan=2 | I.
| gāse, gās'<br><small>''ja''</small>
| '''u'''kš'''o'''<br><small>''ja''</small>
| g'''u'''s'''ū'''<br><small>''ode mnie''</small>
| '''a'''ğ'''a'''s<br><small>''mnie''</small>
| '''ī'''ğ'''e'''s, '''ī'''k'š<br><small>''do mnie''</small>
| '''e'''g'''ō'''s<br><small>''mną''</small>
| g'''a'''s'''ai'''<br><small>''przede mną''</small>
| kš'''au'''<br><small>''ze mną''</small>
|-
! rowspan=2 | II.
! męs.
| rāhe, rāh'<br><small>''ty''</small>
| '''u'''r'h'''o'''<br><small>''ty''</small>
| r'''u'''h'''ū'''<br><small>''od ciebie''</small>
| '''a'''r'''a'''h<br><small>''ciebie''</small>
| '''ī'''r'''e'''h, '''ī'''r'h <br><small>''do ciebie''</small>
| '''e'''r'''ō'''h<br><small>''tobą''</small>
| r'''a'''h'''ai'''<br><small>''przed tobą''</small>
| r'h'''au'''<br><small>''z tobą''</small>
|-
! żeń.
| tāke, tāk'<br><small>''ty''</small>
| '''u'''tk'''o'''<br><small>''ty''</small>
| t'''u'''k'''ū'''<br><small>''od ciebie''</small>
| '''a'''t'''a'''k<br><small>''ciebie''</small>
| '''ī'''t'''e'''k, '''ī'''t'k <br><small>''do ciebie''</small>
| '''e'''t'''ō'''k<br><small>''tobą''</small>
| t'''a'''k'''ai'''<br><small>''przed tobą''</small>
| tk'''au'''<br><small>''z tobą''</small>
|-
! rowspan=2 | III.
! męs.
| šan<br><small>''on''</small>
| '''u'''šn'''o'''<br><small>''on''</small>
| š'''u'''n'''ū'''<br><small>''od niego''</small>
| '''a'''š'''a'''n<br><small>''jego''</small>
| '''ī'''š'''e'''n, '''ī'''š'n<br><small>''do niego''</small>
| '''e'''š'''ō'''n<br><small>''nim''</small>
| š'''a'''n'''ai'''<br><small>''przed nim''</small>
| šn'''au'''<br><small>''z nim''</small>
|-
! żeń.
| tan<br><small>''ona''</small>
| '''u''''n'''o'''<br><small>''ona''</small>
| t'''u'''n'''ū'''<br><small>''od niej''</small>
| '''a'''t'''a'''n<br><small>''jej''</small>
| '''ī'''t'''e'''n, '''ī''''n<br><small>''do niej''</small>
| '''e'''t'''ō'''n<br><small>''nią''</small>
| t'''a'''n'''ai'''<br><small>''przed nią''</small>
| t'''e'''n'''au'''<br><small>''z nią''</small>
|}
====Zaimki dzierżawcze====


===Przymiotniki===
===Przymiotniki===
<hr>
<hr>
==Przypisy==
<references/>


[[Kategoria:Języki sztuczne]]
[[Kategoria:Języki sztuczne]]

Wersja z 18:42, 4 sie 2024

Wysoka Mowa
Faktycznie
Utworzenie: Wirczę w 2024
Najnowsza wersja: 1.0
W
Lista conlangów
Zobacz też słownik tego języka.

Wysoka Mowa, znana także jako język ???

Głosownia

Samogłoski

Dokładne rozmieszczenie samogłosek.

W Wysokiej Mowie występuje 10 samogłosek, w tym 5 krótkich oraz 5 długich.

Przednie Centralne Tylne
Krótkie Długie Krótkie Długie Krótkie Długie
Przymknięte i iː u uː
Średnie ə əː
Otwarte a aː ɒ ɒː

Dwugłoski

  • ai - [ai̯] jak w...
  • oi - [ɒi̯] jak w...
  • au - [au̯] jak w...
  • ou - [ɒu̯] jak w...

Spółgłoski

Wargowe Zębowo-dziąsłowe Podniebienne Miękkopodniebienne Języczkowe Nagłośniowe Krtaniowe
Nosowe m mˤ n nˤ ɲ ŋ ɴ
Zwarte bezdźwięczne pʰ tʰ cʰ kʰ qʰ ʡ ʔ
dźwięczne b bˤ d dˤ ɟ ɡ ɢ
półdźwięczne pʼ tʼ cʼ kʼ qʼ
Szczelinowe bezdźwięczne s • ʃ sˤ • ʃˤ x χ ħ h
dźwięczne z • ʒ zˤ ʝ ɣ ʕ
półdźwięczne sʼ xʼ χʼ
Drżące r rˤ ʢ
Półotwarte ɮ j w

Porządek samogłosek

Pismo

Zapis ludzki

a ā b bḫ c cy d dḫ e ē g gh
[a] [aː] [b] [bˁ] [cʰ] [cʼ] [d] [dˤ] [ə] [əː] [ɡ] [ɢ]
gi ğ ği h hy ḫ ħ i ī j k kh
[ɟ] [ɣ] [ʝ] [χ] [χʼ] [ʕ] [ħ] [i] [iː] [j] [kʰ] [h]
ky l m mḫ n ng nh ni nḫ o ō p
[kʼ] [ɮ] [m] [mˤ] [n] [ŋ] [ɴ] [ɲ] [nˤ] [ɒ] [ɒː] [pʰ]
py q qh qy r rh rḫ s sḫ sy š šḫ
[pʼ] [qʰ] [ʡ] [qʼ] [r] [ʢ] [rˤ] [s] [sˤ] [sʼ] [ʃ] [ʃˤ]
t ty u ū w ȝ ȝy y z zḫ ž
[tʰ] [tʼ] [u] [uː] [w] [x] [xʼ] [ʔ] [z] [zˤ] [ʒ]

Mownia

Rzeczowniki

Liczba

Czasowniki

Zaimki

Przymiotniki

Źródło: „https://jezykotw.webd.pl/w/index.php?title=Wysoka_Mowa&oldid=57488”