Wysoka Mowa

Wysoka Mowa
Faktycznie
Utworzenie:	Wirczę w 2024
Najnowsza wersja:	1.0
W
Lista conlangów

Zobacz też słownik tego języka.

Wysoka Mowa, znana także jako język ???

Głosownia

Samogłoski

---

Dokładne rozmieszczenie samogłosek.

Wysoka Mowa posiada 10 podstawowych samogłosek, w tym 5 krótkich oraz 5 długich.

	Przednie		Centralne		Tylne
	Krótkie	Długie	Krótkie	Długie	Krótkie	Długie
Przymknięte	i	iː			u	uː
Średnie			ə	əː
Otwarte	a	aː			ɒ	ɒː

• /ə/ po spółgłoskach języczkowych wymawiane jest jako [ɤ̞].
• /a/ w wygłosie często jest wymawiane jako [ɐ].
• /i/, /u/ i /ə/ po spółgłoskach /ʃ/ i /ʒ/ wymawiane są jako [ɪ], [ʊ] i [ɘ].
• /ɒ/ często jest wymawiane po prostu jako [ɔ].
• /a/ po spółgłoskach miękkich wymawiane jest natomiast jako [æ].

Dwugłoski

W Wysokiej Mowie występują tylko dwie dwugłoski, którymi są:

• aù - [ai̯] jak w katraù [ˈkʰatʰ.rai̯] (...)
• où - [ɒi̯] jak w došmoù [ˈdɒʃ.mɒi̯] (...)

W niektórych narzeczach występują również dwugłoski [au̯] i [ɒu̯], a także zdarzają się gwary, w których całkowicie zastępują [ai̯] i [ɒi̯].

Spółgłoski

---

W Wysokiej Mowie występuje aż 49 spółgłosek.

		Wargowe		Zębowo-dziąsłowe		Podniebienne	Miękkopodniebienne	Języczkowe	Nagłośniowe	Krtaniowe
Nosowe		m	mˤ	n	nˤ	ɲ	ŋ
Zwarte	bezdźwięczne	pʰ	pʰˤ	tʰ	tʰˤ	cʰ	kʰ	qʰ	ʡ	ʔ
	dźwięczne	b	bˤ	d	dˤ	ɟ	ɡ	ɢ
	półdźwięczne	pʼ		tʼ		cʼ	kʼ	qʼ
Szczelinowe	bezdźwięczne			s • ʃ	sˤ • ʃˤ		x~χ		ħ	h
	dźwięczne			z • ʒ	zˤ • ʒˤ	ʝ	ɣ~ʁ		ʕ
	półdźwięczne			sʼ			xʼ~χʼ
Drżące				r	rˤ				ʢ
Półotwarte				ɬ~ɮ		j	w

Spółgłoski podniebienne oraz /ʃ/, /ʃˤ/, /ʒ/ i /ʒˤ/ określane są spółgłoskami miękkimi.

/ɬ~ɮ/ wymawiane jest powszechnie bezdźwięcznie.

W mowie książkowej /x~χ/, /ɣ~ʁ/ i /x~χ/ powszechnie wymawiane są miękkopodniebiennie.

Porządek samogłosek

---

W Wysokiej Mowie występuje porządek samogłoskowy. Samogłoski dzielą się na trzy rodzaje: przednie, tylne i obojętne. Jedyną samogłoską obojętną jest /ə/. Jeżeli w rdzeniu znajduje się samogłoska przednia, wtedy w zrostku też będzie się taka znajdować. Samogłoska obojętna może pojawić się w sąsiedztwie zarówno przednich, jak i tylnych samogłosek.

• ḫepān (kochanek) → ḫepānaqrā (z kochankiem); megōš (matka) → ohumegōš (ta matka)

Ze względu na porządek samogłoskowy, samogłoski w zrostkach zapisywane są poprzez: V¹ i V², gdzie: V¹ – samogłoska otwarta, V² – samogłoska zamknięta.

Porządek samogłoskowy odnosi się też do samogłosek krótkich i długich, ponieważ w Wysokiej Mowie nie mogą stać dwie samogłoski długie obok siebie, dlatego:

• kedāratā (wojownika), ale: kedarīza (wojowniku)

Zawsze skraca się samogłoska wcześniejsza. Dwugłoski działają tak samo, jak długie, i skracają samogłoski znajdujące się wokół nich, lecz same się nie upraszczają. W wypadku, kiedy stoją dwie dwugłoski obok siebie, to w przeciwieństwie do zwykłych samogłosek, poprzedzająca dwugłoska się upraszcza, przechodząc w V¹.

Pismo

Zapis łaciński

---

W zapisie łacińskim Wysokiej Mowy występują 34 podstawowe znaki oraz 25 dwuznaki.

a	ā	b	bh	c	ci	d	dh	e	ē	g	gḫ
[a]	[aː]	[b]	[bˁ]	[cʰ]	[cʼ]	[d]	[dˤ]	[ə]	[əː]	[ɡ]	[ɢ]
gi	ğ	ği	h	ḫ	i	ī	j	k	kḫ	ki	l
[ɟ]	[ɣ~ʁ]	[ʝ]	[ʕ]	[ħ]	[i]	[iː]	[j]	[kʰ]	[h]	[kʼ]	[ɬ~ɮ]
m	mh	n	nh	ni	ŋ	o	ō	p	ph	pi	q
[m]	[mˤ]	[n]	[nˤ]	[ɲ]	[ŋ]	[ɒ]	[ɒː]	[pʰ]	[pʰˤ]	[pʼ]	[qʰ]
qḫ	qi	r	rh	rḫ	s	sh	si	š	šh	t	th
[ʡ]	[qʼ]	[r]	[rˤ]	[ʢ]	[s]	[sˤ]	[sʼ]	[ʃ]	[ʃˤ]	[tʰ]	[tʰˤ]
ti	u	ū	w	ȝ	ȝi	y	z	zh	ž	žh
[tʼ]	[u]	[uː]	[w]	[x~χ]	[xʼ~χʼ]	[ʔ]	[z]	[zˤ]	[ʒ]	[ʒˤ]

Istnieją też dwa dodatkowe znaki, którymi są <à> i <ù>, które używane są dla ułatwienia, jednak mogą być one śmiało pominięte.

Mownia

Rzeczowniki

---

Określność

Rzeczownik w Wysokiej Mowie występuje w dwóch postaciach: określonej i nieokreślonej. Postać określoną tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka, który zależy od odległości, jaka dzieli podmiot od mówiącego. W mowie potocznej określniki odległościowe są zazwyczaj pomijane i zastępowane poprzez określnik zwykły.

		Przedrostek	Tebām, przybysz	Megōš, matka	Šeȝōt, myśliwy
Nieokreślony		—	tebām (jakiś)	megōš (jakaś)	šeȝōt (jakiś)
Określony, (Zwykły)		hV¹ù-	haùtebām (pewny)	hoùmegōš (pewna)	haùšeȝōt (pewny)
Określony, (Bliski)		V¹hV²-	ahitebām (pewny)	ohumegōš (pewna)	ahišeȝōt (pewny)
Określony, (Odległy)		yV̄²h-	yīhtebām (pewny)	yūhmegōš (pewna)	yīhšeȝōt (pewny)

Zdrobnienia

Zdrobnienia w Wysokiej Mowie odbywa się poprzez dodanie do rdzenia rzeczownika zrostka <-n(V¹)->, który można zarówno umieścić przed i po rzeczowniku. Tak stworzone zdrobnienie używamy względem rzeczy lub osób mniejszych, niż podstawowe, bądź takich, do których żywimy ciepłe uczucia.

• nakedār (wojowniczek) - megōšnum (dwie mamusie)

Postawienie zrostka zarówno z przodu, jak i z tyłu, może być uznawane za przesadne, czy też pogardliwe, czego przykładem może być: naḫepānna (kochaneczek).

Zdrobnieniu mogą ulec również czasowniki i przymiotniki. W przypadku czasowników zrostek może znajdować się wyłącznie po rdzeniu, a odwrotnie w przypadku przymiotników.

Liczba

W Wysokiej Mowie występują trzy liczby: liczba pojedyncza, podwójna i mnoga. Tworzy się je na dwa sposoby: poprzez dodanie do rdzenia rzeczownika odpowiedniego przyrostka, włączając do tego liczbę pojedynczą, albo poprzez zmianę samogłosek w rdzeniu. W pierwszym sposobie liczbę pojedynczą tworzy się poprzez przyrostek <-V¹>, podwójną poprzez przyrostek <-V²m>, liczbę mnogą zaś poprzez przyrostek <-V¹t>. Jeśli przyrostek poprzedza samogłoska krótka, samogłoska w nim się wydłuża. Drugi sposób obecny jest tylko przy odmianie niektórych rzeczowników.

Oba sposoby są poprawne, jednak sposób pierwszy w poniższych przypadkach jest potoczny i odradzane jest korzystanie z niego w towarzystwie wyższym.

Kedār, wojownik Dešōm, rolnik Pojedyncza kedār kedāra dešōm dešōmo Podwójna koder, kōd'r kedārim dušem, dūš'm dešōmum Mnoga kādir kedārat dōšoùm dešōmot

Kadar, zwłoki Došom, zboże Pojedyncza kadar kadarā došom došomō Podwójna kēdir kadarīm dēšom došomūm Mnoga kidar kadarāt dešom, dušum došomōt

Yiȝtār, pole walki Yutšōm, pole uprawne Pojedyncza yiȝtār yiȝtāra yutšōm yutšōmo Podwójna yoȝtōr yiȝtārim yetšām yutšōmum Mnoga yoùȝtur yiȝtārat yaùtšam yutšōmot

Katraù, ??? Došmoù, ??? Pojedyncza katraù kātrajā došmoù dōšmojō Podwójna kitraù kātrajīm dešmoù dōšmojūm Mnoga koùtro kātrajāt dāšma dōšmojōt

Wszystkie inne rzeczowniki, które nie pasują do podanych wzorów, odmieniane są przy pomocy pierwszego sposobu.

• odūšmo (motyka) - odūšmum (dwie motyki) - odūšmot (motyki)

Przypadki

Wysoka Mowa posiada zestaw dziewięciu przypadków, które tworzone są poprzez dodanie odpowiedniego przyrostka. Przyrostek ów różni się nieznacznie w zależności od końcowej głoski rzeczownika. Jeżeli rzeczownik kończy się na spółgłoskę miękką, wtedy używane są przyrostki zaczynające się na /ə/.

Przypadek		Przyrostek	Znaczenie	Ḫepān, kochanek	Megōš, matka
I.	Absolutyw	—	kto? co? Odbiorca czynności	ḫepān	megōš
II.	Ergatyw	-V¹b -bV¹	kto? co? Wykonawca czynności	ḫepānab	megōšbo
III.	Ablatyw	-V¹ùȝ -ēȝ	odkąd? od kogo? od czego? Wyraża ruch od podmiotu	ḫepanaùȝ	megošēȝ
IV.	Dopełniacz	-V¹tV̄¹ -etV̄¹	kogo? czego? Wyraża posiadanie	ḫepānatā	megōšetō
V.	Allatyw	-V̄¹s -ēs	dokąd? do kogo? do czego? Wyraża ruch w stronę podmiotu	ḫepanās	megošēs
VI.	Narzędnik	-V²c	kim? czym? Wyraża narzędzie i sposób wykonania czynności	ḫepānic	megōšuc
VII.	Antesyw	-V¹še, -V̄¹š' -e¹še, -ēš'	przed kim? przed czym? Wyraża wykonywanie czynności przed podmiotem	ḫepānaše, ḫepanāš'	megōšeše, megošēš'
VIII.	Komitatyw	-V¹qrV̄¹ -eqrV̄¹	z kim? z czym? Wyraża wykonywanie czynności wraz z podmiotem	ḫepānaqrā	megōšeqrō
IX.	Wołacz	-V̄²zV¹	— Bezpośredni zwrot do podmiotu	ḫepanīza	megošūzo

Czasowniki

---

Odmiana przez osoby

Odmiana I. Osoba Przyrostek Przykład I Przykład II Liczba pojedyncza I. gāse, gās' ja -V²w qājamiw upadam šōȝotuw poluję II. męs. rāhe, rāh' ty -V̄¹n qājamān upadasz šōȝotōn polujesz żeń. tāke, tāk' ty -V¹nV¹ qājamana upadasz šōȝotono polujesz III. męs. šan on -ğV¹ qājaŋa upada šōȝotğo poluje żeń. tan ona -V¹g qājamag upada šōȝotog poluje Liczba podwójna I. ink. ? my dwoje (z Tobą) -V̄¹r qījamār upadamy šūȝotōr polujemy eks. ? my dwoje (bez Ciebie) -V¹dV̄¹ qījamadā upadamy šūȝotodō polujemy II. ? wy dwoje -V̄²nV¹ qījamīna upadacie šūȝotūno polujecie III. męs. ? oni dwaj -V¹ği qījamaği upadają šūȝotoği polują żeń. ? one dwie -V²žV¹u qījamižaù upadają šūȝotužoù polują Liczba mnoga I. ink. ? my (z Tobą) -V²ḫV¹ qajāmiḫa upadamy šohōtuḫo polujemy eks. ? my (bez Ciebie) -šV¹l qajāmšal upadamy šohōtšol polujemy II. męs. ? wy -V̄¹nV² qajamāni(i) upadacie šohotōnu polujecie żeń. ? wy -V¹ntV̄¹ qajāmantā upadacie šohōtontō polujecie III. męs. ? oni -V¹žV¹ qajāmaža upadają šohōtožo polują żeń. ? one -gV¹š qajāŋaš upadają šohōtgoš polują

Przeczenie

Przeczenie czasowników w Wysokiej Mowie odbywa się poprzez dodanie do czasownika przyrostka <-rhV¹ȝ>, oddzielonego przy użyciu łącznika.

• qājamiw ukšo (upadam) → qājamiw-rhaȝ ukšo (nie upadam)

Natomiast jeżeli po czasowniku znajduje się dopełnienie, to przyrostek przenosi się, dołączając do dopełnienia.

• qājamag kšau u'no (upada ze mną) → qājamag kšaù-rhàȝ u'no (nie upada ze mną)

---

---