Język naumowski
| język naumowski (rår) naumåzås iknaur | |
|---|---|
| Typologia: | aglutynacyjno-fleksyjny, z szykiem SVO |
| Utworzenie: | Emilando (w 2020) |
| Cel utworzenia: | Na potrzeby projektu/konwerldu |
| Klasyfikacja: | Gamajskie
|
| Kody | |
| Conlanger–1 | nau. |
| Lista conlangów | |
Język naumowski ((Rår) naumåzås iknaur, /ˈrɔ̞r ˈnäʊ̯mɔ̞zɔ̞s ˈiknäʊ̯r/) jest językiem z rodziny języków gamajskich. Jest to drugi konlang Emila oparty na protogammajskim. Należy do grupy centralnej.
Język charakteryzują archaiczne cechy takie jak mocne zachowanie pragammajskich dyftongów ai au oraz liczniejsze innowacje typu przejścia u > ü w każdej pozycji, rotacyzmu *z oraz *ħ oraz połączenia pragammajskich *g oraz *q (jako średnionaumowskie ck).
Fonologja
Samogłoski
| Przednie | Środkowe | Tylne | ||
|---|---|---|---|---|
| Niezaokrąglone | Zaokrąglone | |||
| Przymknięte | i (i) | y (ü) | u (u) | |
| Środkowe | e̞ (e) | ə (ë) | o̞ (o) | |
| Prawie otwarte | æ (a) | ɔ̞ (å) | ||
Ponadto występują dwa dyftongi odziedziczone od protogammajskiego, ai oraz au.
Głoska ë na końcu wyrazu zachowuje się specyficznie: zależnie od następnego wyrazu ulega elizji, zachowuje się lub przechodzi w e.
Alochwonia
Samogłoski posiadają kilka dodatkowych alochwonów:
- a - [ä] (po welarnej, v i na początku słowa)
- å - [ɑ] (po welarnej), [œ] (przy jocie), [ä] (po ł).
- o - [ø̞] (w grupie voP), [ɤ̞] (po welarnej)
- u - [ʉ] (przy jocie)
Spółgłoski
| Wargowe | Zębowe | Dziąsłowe | Z retrofleksją | Podniebienne | Welarne | Krtaniowe | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nosowe | m (m) | n (n) | ɲ (ń) | ŋ (ŋ, n) | ||||
| Zwarte | bezdźwięczne | p (p) | t (t) | c (ť) | k (k) | |||
| dźwięczne | b (b) | d (d) | ɟ (ď) | g (g) | ||||
| Afrykaty | bezdźwięczne | ts (c) | tʃ (č) | tɕ (ć) | ||||
| dźwięczne | dz (y) | dʒ (ǧ) | ||||||
| Szczelinowe | bezdźwięczne | f (f) | s (s) | ʃ (š) | ʂ (ş) | ɕ (ś) | x (ch) | h (h) |
| dźwięczne | v (v) | z (z) | ʒ (ž) | ʑ (ź) | ɣ (gh) | |||
| Drżące | bezdźwięczne | r̥ (hr) | ||||||
| dźwięczne | r (r) | rʲ (ŕ) | ||||||
| Boczne, Półsamogłoski | l (l) | ʎ (ĺ), j (j) | w (ł) | |||||
Język ten należy do grupy centralnej, zatem wykazuje historyczną zmianę [ɣ] na [ŋ]. Jednakże w późniejszej drodze rozwoju, w odróżnieniu od innych języków centralnych, dźwięk ten się nie zachował w jednolitej postaci, w wielu przypadkach zmieniał barwę i obecne wystąpienia jego wychodzą jedynie z geminacji grupy pɣ. ngh > nŋ > ŋŋ, pozycji wygłosowej (jako grupa ŋk, zapisana nk) i zapożyczeń.
Bardzo charakterystycznym fonemem j. naumowskiego jest bezdźwięczne r (MAF: [r̥], transkrypcja: hr). Pochodzi ono z dawnej geminaty *rr na początku słowa i po spółgłosce. Historycznie wszystkie sonoranty (łącznie z ŋ) miały bezdźwięczne odmianki, ale prócz hr wszystkie się udźwięczniły, Samo hr udźwięczniło się również po palatalizacji i spółgłosce dźwięcznej. Przykład słowa z hr: hrau (zwierzę).
Inną charakterystyczną cechą jest poczwórne rozróżnienie s-š-ş-ś, odpowiednio zębowego, zadziąsłowego, retrofleksyjnego i palatalizowanego. Jest to wyjątkowe pośród języków gammajskich.
Historia
Procesa od pragammajskiego
Zmiana *γ > *ŋ (grupa centralna)
Prawdopodobnie pierwszą zmianą było przejście *γ > *ŋ. Ta zmiana została przeprowadzona w całej grupie centralnej. Spowodowało to, że naumowski jest genetycznie spokrewniony z ńamskim oraz ngamskim. Dźwięk *ŋ później został jednak rozwinięty na kilka sposobów.
Wydłużenie samogłosek wysokich przed *r
Pierwszą charakterystyczną, ale niezbyt dużą zmianą było wydłużenie pragammajskich krótkich *i oraz *u przed spógłoską *r (nie geminatowaną). Odbyło to się jeszcze przed rotacyzmem, dlatego samogłoski te przed r z rotacyzmu nie uległy wydłużeniu.
Schemat tej zmiany jest dosyć prosty:
- *ir > *īr
- *ur > *ūr
Rotacyzm naumowski
- *z > r
- *ħ > r
Podczas tej zmiany trzy spółgłoski zlały się w jeden dźwięk r. Jest to pierwsza wyróżniająca zmiana w naumowskim: o ile zmiana z > r jest dosyć powszechna, to już problemem jest ħ > r z powodu niepodobieństwa głosek. Możliwe, że obie spółgłoski przeszły w r przez dwa różne procesa – fazą przejściową rotacyzmu *ħ mógł być dźwięk [ʁ], który dopiero później zlał się z r.
Zanik *q oraz metateza grupy ārC
Przed zanikem iloczasu odbyły się dwie, niepowiązane zmiany
- *ārC > *rāC
- *q > *ck (długie k)
Zanik iloczasu
Powszechna w językach gammajskich zmiana odbyła się dosyć inaczej w naumowskim:
- *a > *å
- *ā > *a
- *i > *e
- *ī > *i
- *u > *o
- *ū > *u
Podczas gdy większość potomków zdyftonizowała *ī *ū, w naumowskim te po prostu się skróciły, zaś *i *u uległy obniżeniu do e o. Podobną zmianę można zaobserwować tylko w Baukucie, z tym, że *ū ostatecznie się zlało z *ī. Natomiast *a > å, *ā > a wydaje się być przeciwieństwem zwyczajnego rozwoju iloczasu (z wyłączeniem onskiego i Baukutu), ale jest nieco podobny do zongepajckiego (długie *ā staje się głoską przednią).