Wysoka Mowa

Wysoka Mowa

Faktycznie
Utworzenie:	Wirczę w 2024
Najnowsza wersja:	1.0
W
Lista conlangów

Wysoka Mowa, znana także jako język ???

Głosownia

Samogłoski

W Wysokiej Mowie występuje 10 samogłosek, w tym 5 krótkich oraz 5 długich.

	Przednie		Centralne		Tylne
	Krótkie	Długie	Krótkie	Długie	Krótkie	Długie
Przymknięte	i	iː			u	uː
Średnie			ə	əː
Otwarte	a	aː			ɒ	ɒː

Głoska /a/ w okolicy spółgłosek [r rˤ ɮ j] wymawiana jest jako [æ].
Samogłoska /ɒ/ natomiast wymawiana jest powszechnie jako [ɔ].

Dwugłoski

ai - [ai̯] jak w...
oi - [ɒi̯] jak w...
au - [au̯] jak w...
ou - [ɒu̯] jak w...

Spółgłoski

		Wargowe		Zębowo-dziąsłowe		Podniebienne	Miękkopodniebienne	Języczkowe	Nagłośniowe	Krtaniowe
Nosowe		m	mˤ	n	nˤ	ɲ	ŋ	ɴ
Zwarte	bezdźwięczne	pʰ		tʰ		cʰ	kʰ	qʰ	ʡ	ʔ
	dźwięczne	b	bˤ	d	dˤ	ɟ	ɡ	ɢ
	półdźwięczne	pʼ		tʼ		cʼ	kʼ	qʼ
Szczelinowe	bezdźwięczne			s • ʃ	sˤ • ʃˤ		x	χ	ħ	h
	dźwięczne			z • ʒ	zˤ	ʝ	ɣ		ʕ
	półdźwięczne			sʼ			xʼ	χʼ
Drżące				r	rˤ				ʢ
Półotwarte				ɮ		j	w

Porządek samogłosek

Pismo

Zapis ludzki

a	ā	b	bḫ	c	cy	d	dḫ	e	ē	g	gh
[a]	[aː]	[b]	[bˁ]	[cʰ]	[cʼ]	[d]	[dˤ]	[ə]	[əː]	[ɡ]	[ɢ]
gi	ğ	ği	h	hy	ḫ	ħ	i	ī	j	k	kh
[ɟ]	[ɣ]	[ʝ]	[χ]	[χʼ]	[ʕ]	[ħ]	[i]	[iː]	[j]	[kʰ]	[h]
ky	l	m	mḫ	n	ng	nh	ni	nḫ	o	ō	p
[kʼ]	[ɮ]	[m]	[mˤ]	[n]	[ŋ]	[ɴ]	[ɲ]	[nˤ]	[ɒ]	[ɒː]	[pʰ]
py	q	qh	qy	r	rh	rḫ	s	sḫ	sy	š	šḫ
[pʼ]	[qʰ]	[ʡ]	[qʼ]	[r]	[ʢ]	[rˤ]	[s]	[sˤ]	[sʼ]	[ʃ]	[ʃˤ]
t	ty	u	ū	w	ȝ	ȝy	y	z	zḫ	ž
[tʰ]	[tʼ]	[u]	[uː]	[w]	[x]	[xʼ]	[ʔ]	[z]	[zˤ]	[ʒ]

Gramatyka

Rzeczowniki

Określność

Rzeczownik w Wysokiej Mowie występuje w dwóch postaciach: określonej i nieokreślonej. Postać określoną tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego przedrostka, który zależy od dwóch rzeczy: rodzaju oraz odległości danego podmiotu od mówiącego.

		Przedrostek	Kedār, wojownik
Nieokreślony		—	kedār (jakiś)
Określony, (Zwykły)	męs.	šV¹i-	šaikedār (pewny)	šoi	šai
Określony, (Zwykły)	żeń.	tV¹i-	taikedār (pewna)	toi	tai
Określony, (Bliski)	męs.	V¹šV²-	ašikedār (pewny)	ošu	aši
Określony, (Bliski)	żeń.	V¹tV²-	atyikedār (pewna)	otu	atyi
Określony, (Odległy)	męs.	yV̄²š-	yīškedār (pewny)	yūš	yīš
Określony, (Odległy)	żeń.	yV̄²t-	yītkedār (pewna)	yūt	yīt

Liczba

W Wysokiej Mowie występują trzy liczby: liczba pojedyncza, podwójna i mnoga. Tworzy się je na dwa sposoby: poprzez dodanie do rdzenia rzeczownika odpowiedniego przyrostka, włączając do tego liczbę pojedynczą, albo poprzez zmianę samogłosek w rdzeniu. W pierwszym sposobie liczbę pojedynczą tworzy się poprzez przyrostek <-V¹>, podwójną poprzez przyrostek <-V²m>, liczbę mnogą zaś poprzez przyrostek <-V¹ut>. Drugi sposób odmiany jest starszy i wypierany w mowie przez pierwszy.

	Kedār, wojownik
Pojedyncza	kedār	kedāra	o
Podwójna	koder, kōd'r	kedārim	um
Mnoga	kādir	kedāraut	out

Wszystkie inne rzeczowniki, które nie pasują do podanego wzoru, odmieniane są przy pomocy pierwszego sposobu.

okūtro (broń; miecz) - okūtrum (dwie bronie; dwa miecze) - okūtrout (bronie; miecze)

Przypadki

Wysoka Mowa posiada zestaw dziewięciu przypadków.

Przypadek		Przyrostek	Znaczenie	Przykład
I.	Absolutyw	—	kto? co? Odbiorca czynności	ħepān
II.	Ergatyw	-V¹b	kto? co? Wykonawca czynności	ħepānab
III.	Ablatyw	-V¹iȝ	odkąd? od kogo? od czego? Wyraża ruch od podmiotu	ħepānaiȝ
IV.	Dopełniacz	-V¹tV̄¹	kogo? czego? Wyraża posiadanie	ħepānatā
V.	Allatyw	-dV²w	dokąd? do kogo? do czego? Wyraża ruch w stronę podmiotu	ħepāndiw
VI.	Narzędnik	-V²c	kim? czym? Wyraża narzędzie i sposób wykonania czynności	ħepānic
VII.	Antesyw	-V¹še, -V̄¹š'	przed kim? przed czym? Wyraża wykonywanie czynności przed podmiotem	ħepānaše, ḫepānāš'
VIII.	Komitatyw	-V¹qrV̄¹	z kim? z czym? Wyraża wykonywanie czynności wraz z podmiotem	ħepānaqrā
IX.	Wołacz	-V̄²zV¹	— Bezpośredni zwrot do podmiotu	ħepānīza

Czasowniki

Odmiana przez osoby

Odmiana I.
Osoba			Przyrostek	Przykład I	Przykład II
Liczba pojedyncza
I.		gāse, gās' ja	-V²w	kādariw walczę	šōhotuw poluję
II.	męs.	rāhe, rāh' ty	-V̄¹n	kādarān walczysz	šōhotōn polujesz
II.	żeń.	tāke, tāk' ty	-V¹nV¹	kādarana walczysz	šōhotono polujesz
III.	męs.	šan on	-ğV¹	kādarğa walczy	šōhotğo poluje
III.	żeń.	tan ona	-V¹g	kādarag walczy	šōhotog poluje
Liczba podwójna
I.	ink.	berā my dwoje (z Tobą)	-V̄¹r	kyīdarār walczymy	šūhotōr polujemy
I.	eks.	berā my dwoje (bez Ciebie)	-V¹rmV̄¹	kyīdararmā walczymy	šūhotormō polujemy
II.		ȝetā wy dwoje	-V̄²nV¹	kyīdarīna walczycie	šūhotūno polujecie
III.	męs.	šapā oni dwaj	-V¹ği	kyīdaraği walczą	šūhotoği polują
III.	żeń.	tapā one dwie	-V²žV¹u	kyīdarižau walczą	šūhotužou polują
Liczba mnoga
I.	ink.	berā my (z Tobą)	-V²ħ	kadāriħ walczymy	šohōtuħ polujemy
I.	eks.	berā my (bez Ciebie)	-we, -(a)u	kadārwe(-au) walczymy	šohōtwe(-u) polujemy
II.	męs.	ȝetā wy	-V̄¹nV²	kadārāni(i) walczycie	šohōtōnu polujecie
II.	żeń.	nedā wy	-V¹ntV̄¹	kadārantā walczycie	šohōtontō polujecie
III.	męs.	šapā oni	-V¹žV¹	kadāraža walczą	šohōtožo polują
III.	żeń.	tapā one	-gV¹š	kadārgaš walczą	šohōtgoš polują

Odmiana II.
Osoba			Przyrostek	Przykład I	Przykład II
Liczba pojedyncza
I.		gāse, gās' ja	-bV¹	yakaddārba zabijam	yošohhōtba ?
II.	męs.	rāhe, rāh' ty	-V¹sk	yakaddārask zabijasz	yošohhōtosk ?
II.	żeń.	tāke, tāk' ty	-	yakaddār? zabijasz	yošohhōt? ?
III.	męs.	šan on	-ȝV¹u	yakaddārȝau zabija	yošohhōtȝou ?
III.	żeń.	tan ona	-V¹ȝV²	yakaddāraȝi zabija	yošohhōtoȝu ?
Liczba podwójna
I.	ink.	berā my dwoje (z Tobą)	-V²nV̄¹t	yōkuddorunōt zabijamy	yāšihhatyināt ?
I.	eks.	berā my dwoje (bez Ciebie)	-gV̄¹m	yōkuddorgōm zabijamy	yāšihhatgām ?
II.		ȝetā wy dwoje	-V̄¹brV¹	yōkuddorōbro zabijacie	yāšihhatābra ?
III.	męs.	šapā oni dwaj	-V¹ȝV̄¹r	yōkuddoroȝōr zabijają	yāšihhataȝār ?
III.	żeń.	tapā one dwie	-ȝV̄²g	yōkuddorȝūg zabijają	yāšihhatȝīg ?
Liczba mnoga
I.	ink.	berā my (z Tobą)	-sV̄¹	yikāddarsā zabijamy	yušōhhotsō ?
I.	eks.	berā my (bez Ciebie)	-	yikāddar? zabijamy	yušōhhot? ?
II.	męs.	ȝetā wy	-wV̄²	yikāddarwī zabijacie	yušōhhotwū ?
II.	żeń.	nedā wy	-	yikāddar? zabijacie	yušōhhot? ?
III.	męs.	šapā oni	-ȝV²b	yikāddarȝib zabijają	yušōhhotȝub ?
III.	żeń.	tapā one	-V¹ȝtV̄¹	yikāddaraȝtā zabijają	yušōhhotoȝtō ?

Czasy

Przykład	Niedokonany	Dokonany I	Dokonany II	Teraźniejszy	Przyszły I	Przeszły II
Liczba pojedyncza
I.				ħāpaniw spółkuję
II.
III.
IV.
Liczba podwójna
I.
II.
III.
IV.
Liczba mnoga
I.
II.
III.
IV.

Przeczenie

Przeczenie czasowników w Wysokiej Mowie odbywa się poprzez dodanie do czasownika przyrostka <-rhV¹ȝ>, oddzielonego przy użyciu łącznika.

qājamiw ukšo (upadam) → qājamiw-rhaȝ ukšo (nie upadam)

Jeśli po czasowniku znajduje się dopełnienie, to przyrostek przenosi się, dołączając do niego.

qājamag kšau u'no (upada ze mną) → qājamag kšau-rhàȝ u'no (nie upada ze mną)

Strony

Zaimki

Zaimki rzeczowe

Osoba			Przypadek
Osoba			II.	III.	IV.	V.	VI.	VII.	VIII.
I.		gāse, gās' ja	ukšo ja	gusū ode mnie	ağas mnie	īğes, īk'š do mnie	egōs mną	gasai przede mną	kšau ze mną
II.	męs.	rāhe, rāh' ty	ur'ho ty	ruhū od ciebie	arah ciebie	īreh, īr'h do ciebie	erōh tobą	rahai przed tobą	r'hau z tobą
II.	żeń.	tāke, tāk' ty	utko ty	tukū od ciebie	atak ciebie	ītek, īt'k do ciebie	etōk tobą	takai przed tobą	tkau z tobą
III.	męs.	šan on	ušno on	šunū od niego	ašan jego	īšen, īš'n do niego	ešōn nim	šanai przed nim	šnau z nim
III.	żeń.	tan ona	u'no ona	tunū od niej	atan jej	īten, ī'n do niej	etōn nią	tanai przed nią	tenau z nią

Zaimki dzierżawcze

Przymiotniki

Przypisy