Język nowowaraski
| Język nowowaraski Do Nayl Verexe | |
|---|---|
| Sposoby zapisu: | Ja pisałem ten artykuł na klawiaturze na przykład. |
| Typologia: | Agltuynacyjny VSO |
| Faktycznie | |
| Utworzenie: | Henryk Pruthenia w 2017 |
| W Kyon | |
| Używany w : | brak |
| Klasyfikacja: | j. waraskie
|
| Lista conlangów | |
|
Zobacz też słownik tego języka. |
Język nowowaraski - współczesny język waraski, wywodzący się ze starożytnego języka starowaraskiego. W porównaniu ze swoim przodkiem, współczesny język waraski rozwinął kategorię przypadku (w głównej mierze aglutynacyjne), poszerzył system samogłoskowy i spółgłoskowy. Doszło też do zaniku wielu nieakcentowanych samogłosek, i rozpodobnienia wielu zbitek. Współczesny język waraski posiada też wiele słów zapożyczonych z języka ajdyniriańskiego.
Procesy fonetyczne
- aɾ, uɾ > oɾ
- am, an > om. on
- mh, nh > f, θ
- _h_, hC > _x_, xC
- hv > ɣ
- sG > zG
- ju > jʉ
- wzdłużenie sylaby otwartej akcentowanej:
- i > i:
- ʉ > ʉ:
- u > u:
- e > e:
- o > o:
- a > a:
- redukcja samogłosek krótkich:
- a > ə (wypada w sylabach nieakcentowanych)
- i > e, əC# (w sylabach nieakcentowanych zamkniętych, potem wypada)
- u > o
- wypadnięcie nieakcentowanego ə
- Cj > CC
- rozwój samogłosek długich:
- i > i: > ai [ai]
- ʉ > ʉ: > ɜ [ë]
- u > u: > au [au]
- e > e: > e [e]
- o > o: > o [o]
- a > a: > o [o]
- rozwój samogłosek krótkich:
- i > i [i]
- ʉ > ʉ [û]
- u > u [u]
- e > ɛ [ê]
- o > ɔ [ô]
- a > ɑ [a]
- ə > ɛ [ê]
- CC > SC
- x, ɣ > š, ž (przed spółgłoskami, przed j, i)
- k, g > š, ž (przed spółgłoskami, przed j, i)
- sC, ZG > šC, žG
- ls, lh sl, hl, tl -l > ɬ
- h > 0
- ɾ, r > r, ð
Dźwięki
Samogłoski
- i ʉ u (i û u)
- e ɜ o (e ë o)
- ɛ ɔ (ê ô)
- ɑ (a)
- ɑi ɑu (ai au)
Spółgłoski
- m n (m n)
- p b t d k g (p b t d k g)
- f v θ ð s z ʃ ʒ x ɣ (f v θ ð s z š ž x ɣ)
- l ɾ j (l r y)
- ɬ (ll)
Akcent
Akcent jest stały i pada na pierwszą sylabę.
Gramatyka
Zaimek
| Pron. | Sg. | Pl. | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| I | II | III a. | III in. | I | II | III a. | III in. | |
| Nom. | ko | o | dôr | dos | tai | raf | dod | donu |
| Verb. | -k | -∅ | -∅ | -∅ | -t | -m | -d | -n |
| Poss. | -ku- | -vu- | ∅ | ∅ | -to- | -mo- | ∅ | ∅ |
Zaimki osobowe są nieodmienne. Część zaimków posiada formę posesywną, która jest doklejana do rzeczownika. Istnieje też forma czasownikowa, służąca jaka końcówka osobowa w koniugacji.
Rzeczownik
W języku waraskim rzeczowniki posiadają dwa rodzaje: ożywiony i nieożywione. Te rodzaje są naturalne. Rzeczowniki odmieniają się przez liczbę oraz określoność.
| Cas. | a. | in. | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| V | C | R | RC | -VN | V | C | R | -VN | ||
| Sg. | ind. | mô raiše | mô gauð | môr odor | môr šarv | mô kayrên | mê maito | mê sogop | mês ender | mê keðên |
| def. | do raišer | do gauðr | dor odor | dor šarvr | do kayrêr | do maitos | do sogopsu | do enders | do keðês | |
| Pl. | ind. | mo raiše | mo gauð | mo odor | mo šarv | mo kayrên | mên maiton | mên sogopnu | mên endern | mên keðên |
| def. | dê raišed | dê gauðêd | dêd odord | dêd šarvêd | dê kayrêd | dên maiton | dên sogopnu | dên endern | dên keðên | |
Rodzajniki posiadają różne formy przed samogłoskami (i spółgłoskami szczelinowymi, z wyjątkiem "mês") i spółgłoskami.
Przymiotnik
Przymiotniki odmieniają się według liczby, żywotności i określoności. Występują trzy deklinacje: spółgłoskowa CC/C, spółgłoskowa N/C, samogłoskowa V.
Deklinacja CC/C
| Dec. | Sg. | Pl. | ||
|---|---|---|---|---|
| a. | in. | a. | in. | |
| ind. | kopn | kopn | kopn | kopnên |
| def. | kopnr | kopnsu | kopnêd | kopnên |
Deklinacja N/C
| Dec. | Sg. | Pl. | ||
|---|---|---|---|---|
| a. | in. | a. | in. | |
| ind. | gall | gall | gall | galln |
| def. | gallr | gallsu | gallêd | galln |
Deklinacja V
| Dec. | Sg. | Pl. | ||
|---|---|---|---|---|
| a. | in. | a. | in. | |
| ind. | vaye | vaye | vaye | vayen |
| def. | vayer | vayes | vayed | vayen |
Stopniowanie
| Stopień | CC | N | V |
|---|---|---|---|
| Równy | kopn | gall | vaye |
| Wyższy | kopneše | gellše | vayeše |
| Najwyższy | kopnuci | galucil | vayeci |
W niektórych częściej używanych przymiotnikach z dawną samogłoską tematową /a/ dochodzi do alternacji samogłoski do /e/.
Przysłówek
Przysłówki odprzymiotne stopniują się jak przymiotniki. Nie ma żadnej wyraźnego oznaczenia dla przysłówków odprzymiotnych.
Liczebnik
| Nom. | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| C. | um | lûr | ar | pol | êm | tur | layno | yayf | min | am |
| Ord. | umše | lûrše | arše | polše | êmše | turše | laynše | yayše | minše | amše |
| Nom. | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| C. | amun-umše | amun-lûrše | amun-arše | amun-polše | amun-êmše | amun-turše | amun-laynše | amun-yayfše | amun-minše | lunême |
| Ord. | amun-um | amun-lûr | amun-ar | amun-pol | amun-êm | amun-tur | amun-layno | amun-yayf | amun-min | lunêm |
| Nom. | 10 | 20 | 30 | 40 | 50 | 60 | 70 | 80 | 90 | 100 |
| C. | am | lunêm | arêm | polêm | êmêm | turêm | laynêm | yayvêm | minêm | žind |
| Ord. | amše | lunême | arême | polême | êmême | turême | laynême | yayvême | minême | žinde |
| Nom. | 1000 | 1000000 | ||||||||
| C. | dofš | birik | ||||||||
| Ord. | dofše | biriše |
Czasownik
Czasowniki odmieniają się przez czasy, strony, tryby i osoby.
| Temp. | C | R | V | EN |
|---|---|---|---|---|
| Prs. | ans | mur | aiðê | vais |
| Pst. act. | ansêm | murm | aiðêm | vaisêm |
| Pst. pass. | ensek | murk | aiðêk | vaise |
| Imp. | ensce | murce | aiðêce | vaisce |
| Inf. | ansf | murf | aiðêf | vaisênf |
| Subj. | ansmês | murmês | aiðêmês | vaismês |
Poimek
| në | GEN |
|---|---|
| vey | INS |
| ðod | bez |
| yû | LOC, w |
| po | na |
| të | do |
| êlk | od |
| lop | za |
| kên | przed |
| še | nad |
| vo | pod |
| rêd | obok, przy, u |
| êk | przez |