Język proto-habecko-ngorski
| język proto-habecko-ngorski ŋolxutno gyĭkka | |
|---|---|
| Typologia: | aktywny aglutynacyjny |
| Utworzenie: | Emil (w 2025) |
| Cel utworzenia: | Kyon |
| Liczba użytkowników | 0 |
| Sposoby zapisu: | brak (łacińskie) |
| Klasyfikacja: | języki Gór Żelaznych
przodek języków habecko-ngorskich |
| Kody | |
| Conlanger–1 | phn. |
| Lista conlangów | |
|
Zobacz też słownik tego języka. |
Język proto-habecko-ngorski to rekonstruowany prajęzyk języków habecko-ngorskich, których głównymi przedstawicielami są habecki, mezyjski oraz ngorski.
Fonologia
Samogłoski
| Przednie | Tylne | |||
|---|---|---|---|---|
| Niezaokrąglone | Zaokrąglone | Niezaokrąglone | Zaokrąglone | |
| Przymknięte | i <i> | y <ü> | ɨ <y> | u <u> |
| Średnie | e <e> | o <o> | ||
| Otwarte | æ <ä> | ɑ <a> | ||
Spółgłoski
| Wargowe | Przedniojęzykowe | Z retrofleksją | Podniebienne | Welarne | Welarno-wargowe | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nosowe | m <m> | n <n> | ɳ <nx> | ɲ <ņ> | ŋ <ŋ> | ŋ͡m <ŋm> | |
| Zwarte | ejektywne | tʼ <t'> | ʈʼ <tx'> | kʼ <k'> | k͡pʼ <kp'> | ||
| bezdźwięczne | t <t> | ʈ <tx> | k <k> | k͡p <kp> | |||
| dźwięczne | b <b> | d <d> | ɖ <dx> | g <g> | g͡b <gb> | ||
| Szczelinowe | f <f> | s <s> | ʂ <sx> | ɕ <ș> | x <χ> | ||
| Sonoraty | w~ɥ <ŭ> | l <l> | ɭ <lx> | ʎ <ļ> | j <ĭ> | (<ɣ>) | |
Dopuszczalne były geminacje.
Dźwięk ŭ asymilował się do [ɥ] po przednich samogłoskach (ä, e, i, ü).
Dyftongi
Połączenia Vĭ, Vŭ były traktowane jako jedna samogłoska, były zatem dyftongami.
Struktura sylaby
Struktura sylaby miała postać (C)(R)V(C), gdzie R oznacza głoski z kategorii sonoraty. Gieminaty były traktowane jako jedna głoska.
Akcent
Prawdopodobnie był inicjalny. Nie występowały tony.
Gramatyka
Rdzenie
Rdzenie w proto-habecko-ngorskim na ogół składały się z dwóch sylab, z czego druga była otwarta. Zdarzało się sporadycznie występowanie dyftongów na końcu rdzenia, jak np. külsäĭ „wielka woda, jezioro”. Wyjątkowo rdzeń mógł się zakończyć niektórymi przedniojęzykowymi spółgłoskami: -n, -t, -s, -l.
Rzeczownik
Liczby
| Pojedyncza | Paukalna | Mnoga |
|---|---|---|
| –Ø | –kp'A | –ɣI |
Deklinacja
| Przypadek | Końcówka | Przykład k'odĭa „władza” |
Przykład külsäĭ „wielka woda, jezioro” |
|---|---|---|---|
| Absolutyw | –Ø | k'odĭa | külsäĭ |
| Mianownik | –dxA | k'odĭadxa | külsäĭdxä |
| Celownik | –gnI | k'odĭagny | külsäĭgni |
| Ablatyw | –șA | k'odĭașa | külsäĭșä |
| Miejscownik | –tĭE | k'odĭatĭo | külsäĭtĭe |
| Allatyw | –ŋmU | k'odĭaŋmu | külsäĭŋmü |
Końcówki te występują po przyrostkach liczby.
Czasowniki
Końcówka czasu
Czas dla czasownika był określany na rzeczowniku lub zaimku, który pełnił funkcję podmiotu. Wyróżnia się tylko czas przeszły i teraźniejszy (nieprzeszły).
| Teraźniejszy | Przeszły |
|---|---|
| – | –ņA |
Łączenie wyrazów
Łączenie wyrazów w jedno słowo odbywało się na ogół za pomocą łącznika –s–. W 90% rekonstruowanych słów złożonych, wspólnych dla większości języków owy łącznik występuje. Czasem jednak pomijało się łącznik.
Ostatni człon był określany, pozostałe wcześniejsze to określające. Wedle niektórych badaczy, to właśnie gdy określany miał mieć równorzędnych określających miał pomijany łącznik –s–.
Znane słowa
(wkrótce przeniosę do słownika)
- gyĭkka — język
- k'odĭa — władza
- külsäĭ — morze
- kuɣa — miejsce
- mamy — człowiek
- ɣokŭoga — piasek
- ɣamfaŋo — przejmować, zabierać
- maɣy — teren
- gyta — klan
- ĭassa — sąd
- ĭassaŋo — sądzić
- begä — drzewo
- sükŋe — wybrzeże
- ŋmat'a — południe
- șätxĭä — wschód geograficzny
- gyla — zachód geograficzny
- txĭagba — wojna