Język sechtoński

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Język sechtoński - oficjalny język Konfederacji Państw Sechtonu. Początkowo tworzony przez Canisa, przejęty przez Henryka Pruthenię.

Spis treści

Dane pierwotne

  • fonetyka pseudosemicka
  • inspirowany aramejskim, częściowo hebrajskim i arabskim
  • zapisywany pismem syryjskim (czcionka Estrangelo)
  • słabo rozwinięty system rdzeni spółgłoskowych
  • język aglutynacyjny

Zachowane słowa:

  • "Sechton" wymawiane jest [sɨħ'ton]. To [ɨ] wynika z silnej redukcji [ɛ]
  • Secht, lub Sechton (od nazwy języka), czyli -on - nazwa języka
  • Nazwa własna: Sechtonsera Mers: Tłumaczenie: Konfederacja Państw Sechtonu (-sera, liczba zbiorowa, gen?)
  • Stolica: S'xaka
  • Reprezentacja: Każdy serej, czyli urzędnik, minister
  • Secht, Konfederacja Państw Sechtonu (ܣܚܬܘܢܣܪܐ ܡܪܣ Sechton-Sera Mers), Związek Sechtu (ܣܚܬܘܢܝܪ ܠܟܝܬܠ Sechtonir Lekiatal) (czyli sera - państwo, i nie liczba mnoga!). -on, końcówka dzierżawcza przymiotnikowa? -ir (końcówka genetywna?)
  • S'xaka ܨܥܩܐ [sʕaqɑʔ]
  • Konfederacja Państw Sechtonu ܣܚܬܘܢܝܪ ܠܟܝܬܠ [sɨħtoɲir lɨcatäl]

Pismo:

  • ܣܚܬܘܢܣܪܐ ܡܪܣ : s¹.ch.t¹.w.n s¹.r.ʔ m.r.s¹ : Sechton-Sera Mers
  • ܣܚܬܘܢܝܪ ܠܟܝܬܠ : s¹.ch.t¹.w.n.i.r l.k.i.t¹.l : Sechtonir Lekiatal : [sɨħtoɲir lɨcatäl]
  • ܨܥܩܐ : s².'x.q.ʔ : S'xaka : [sʕaqɑʔ]

Czyli:

  • s¹ użyte przed samogłoskami i w wygłosie
  • s² użyte przed spółgłoskami
  • jod użyty, jeżeli zmiękcza k i n
  • alef dla samogłoski, ale tylko w wygłosie. Zgaduję, że w nagłosie też (brak danych)
  • t¹ przed samogłoskami
  • w dla samogłoski /o/ w zamkniętej

Leksyka:

  • S'xaka - miasto
  • serej - urzędnik
  • ser(a) - państwo
  • sera - państwa
  • s-r - władza, rządzić?
  • Lekiatal - związek
  • Mers - związek
  • Sechton - nazwa języka
  • Secht - nazwa kraju

Gramatyka:

  • Sechton-Sera Mers > przymiotnik (nieodmienny!)
  • język lewogłowowy
  • Sechtonir - ir - końcówka genetywu.

Obecne dźwięki:

  • ch:
  • 'x: ʕ
  • aka: aqɑ
  • a: ɑʔ
  • e: ɛ
  • e: ɨ (zredukowane ɛ)
  • a
  • ä
  • ni: ɲi
  • l
  • c
  • ħ
  • i
  • s
  • r
  • o

Czyli mamy przynajmniej: Samogłoski:

  • i (ɨ<ɛ)
  • ɛ o
  • a ä ɑ

Spółgłoski

  • n ɲ
  • t c ʔ
  • s ħ ħ ʕ

Dźwięki

Samogłoski

  • i ɨ u (i u)
  • e o (ê o)
  • ɛ (e)
  • a ä ɑ (a)

Alofonia

Występują następujące alofony:

  • ä : ɑ (przed spółgłoskami tylnymi),
  • a : e (nieakcentowane, przed miękkimi),

Redukcja

W języku sechtońskim dochodzi do silnej redukcji samogłosek nieakcentowanych:

  • ɛ > ɨ
  • ä > a
  • u > o
  • i > e

Jednocześnie należy zaznaczyć, że samogłoski /e/ oraz /o/ występują też jako samodzielne fonemy.

Spółgłoski

  • m n ɲ (m n ni)
  • t k c q ʔ (t k ki k~q ')
  • v s x ħ ʕ h (w s x ch 'x h)
  • l r j w (l r j)

Spółgłoski /ɲ/ oraz /c/ są alofonami /n/ i /c/ przed /i/, /j/, ale występują także jako samodzielne dźwięki.

Zapis

Dla języka sechtońskiego używa się trzech form zapisu:

  • alfabetu łacińskiego (używany w tym artykule)
  • alfabetu syryjskiego (używany do zapisania tekstów)
  • alfabetu sechtońskiego (oryginalny alfabet używany w Kyonie).

Zapis syryjski

Alfabet Syryjski
Alap

'~a /ʔ, a/

He

h~e /h, e/

Waw

w~u~o /v, u, o/

Het

ch /ħ/

Tet

t² /t/

Jod

j~i~ê /j, i, e/

ܐ ܗ ܘ ܚ ܛ ܝ
Kap

k /k/

Lamad

l /l/

Mim

m /m/

Nun

n /n/

Semkat

s¹ /s/

'E

'x /ʕ/

ܟ ܠ ܡ ܢ ܣ ܥ
ܟܟ ܡܡ ܢܢ
Pe

p /p/

Sade

s² /s/

Kop

q /q/

Resz

r /r/

Szyn

x /x/

Taw

t¹ /t/

ܦ ܨ ܩ ܪ ܫ ܬ

Zasady ortograficzne

Następujące znaki mogą oznaczać samogłoskę lub spółgłoskę:

  • alap /ܐ/: '~a /ʔ, a/
  • he /ܗ/: h~e /h, e/
  • waw /ܘ/: w~u~o /v, u, o/
  • jod /ܝ/: j~i~ê /j, i, e/

Znaki te mogą oznaczać samogłoskę jedynie w pozycji nagłosowej i wygłosowej (przy czym, mogą także oznaczać spółgłoskę w tej samej pozycji). Wyjątkiem jest jedynie znak waw, które może oznaczać samogłoskę /o/ pochodzącą od dawnego dyftongu /aw/ (czyli diachronicznie, zapisywana jest spółgłoska).

Dla dźwięków /t/ i /s/ używa się dwóch znaków: Dla /s/ używane są znaki:

  • semkat /s¹/ܣ/ - używane przed samogłoskami i w wygłosie,
  • sade /s²/ܨ/ - używane przed spółgłoskami.

Dla /t/ używane są znaki:

  • taw /t¹/ܬ/ - używane przed samogłoskami i w wygłosie,
  • tet /t²/ܛ/ - używane przed spółgłoskami.

Dla miękkich /c/ oraz /ɲ/ zawsze przyjmuje się zapis:

  • kap + jod /k.i/ܟܝ/ - dla /c/,
  • nun + jod /n.i/ܢܝ/ - dla /ɲ/.

Nazwy Sechtońskie

Alfabet Syryjski

Nazwy w języku sechtońskim:

Alap He Waw Het Tet Jod
Alaw

ܐܠܘ

He

ܗܗ

Wo

ܘܘ

Chet

ܚܛ

Tet

ܬܛ

Jot

ܝܘܛ

Kap Lamad Mim Nun Semkat 'E
Kaw

ܟܟ

Lamat

ܠܡܛ

Mim

ܡܝܡ

Nun

ܢܢ

Semkat

ܣܡܟܛ

'Xe

ܝܗ

Pe Sade Kop Resz Chyn Taw
Pe

ܦܗ

Sate

ܣܬܗ

Qow

ܩܘܘ

Rex

ܪܫ

Xin

ܫܝܢ

To

ܬܘ

Zapis sechtoński

Pismo sechtońskie pochodzi od części znaków alfabetycznych z pisma staromitenskiego.

Gramatyka

Język sechtoński jest językiem aglutynacyjnym, choć w słowotwórstwie, odmianie dużej części czasowników, a także pewnej grupy rzeczowników, charakteryzuje się też wymianą samogłosek.

Rdzenie Spółgłoskowe

Większa część słownictwa języka sechtońskiego oparta jest o rdzenie spółgłoskowe. I o ile, fleksja wewnętrzna charakterystyczna jest dla czasowników (łączona z aglutynacją), to większość rzeczowników odmienia się aglutynacyjnie. Rzeczowniki składające się z jednego morfemu (a także ich pochodne), oraz rzeczowniki utworzone od czasowników (imiesłowów, poszczególnych form czasowych, etc.) także w pewnym stopniu odmieniają się przy pomocy fleksji wewnętrznej.

Występują następujące formy rdzeni spółgłoskowych:

  • rdzeń pełny - składa się jedynie z spółgłosek,
  • rdzeń jednostopniowy - składa się z spółgłosek i jednej stałej samogłoski,
  • rdzeń wielostopniowy - składa się z spółgłosek, i dwóch (lub większej nawet ilości) samogłosek, przy czym dochodzi do wymiany samogłosek pomiędzy części spółgłosekm
  • rdzeń martwy - rdzeń, w którym nie dochodzi do wymiany samogłosek (głównie zapożyczenia, oraz najkrótsze słowa),

Rdzenie składają się w większości z trzech spółgłosek, rzadziej dwóch, lub czterech. Przy czym znamienne jest, że rdzenie dwuspółgłoskowe oznaczają w większości podstawowe słowa, w tym też większość z nich to rzeczowniki opisujące elementy przyrody. Rdzenie czterospołgłoskowe mają określoną budowę:

  • są duplikacją rdzenia dwuspółgłoskowego,
  • mają budowę C-C-H-C,
  • mają budowę 'SC-C-C,

Mała część rdzeni czterospółgłoskowych ma budowę C-C-C-C.

Zaimek

Zaimek osobowy

Forma główna
Osoba Sg Du Pl
1. m ma imma waxa
f mina minna wixa
2. m sat satta qana
f sita sitta qina
3. m ur warra mor
f uma wamma mom
n 'et atta mat
Odmiana
Osoba Forma
Główna Łączona Dzierżawcza Akuzatywna
Sg 1. m ma ma- maja man
f mina mi- minajja min
2. m sat sa- satja sam
f sita si- sitajja sim
3. m ur u- ujir um
f uma um- umir umim
n 'et ta- tajir tam
Du 1. m imma imma- immê imman
f minna minna- minnê minnan
2. m satta satta- sattê sattam
f sitta sitta- sittê sittam
3. m warra warra- warrar warrama
f wamma wamma- wammar wammama
n atta atta- attar attama
Pl 1. m waxa wa- waxjar oxma
f wixa wi- wixjar oximar
2. m qana qa- qaniar qamar
f qina qi- qiniar qimar
3. m mor im- imar imim
f mom mom- momar momim
n mat imta- imtajar imtajim

Rzeczownik

Rzeczownik w języku sechtońskim odmienia się przez przypadki i liczby. O ile kolejne przypadki tworzy się za pomocą aglutynacji, to odmiana przez liczby opiera się o wymiany samogłoskowe w rdzeniu. Wyróżnia się dwie podstawowe formy rzeczownika: główną i łączoną.

Sg Pl Przykład
Sg Pl
CaC CiCa sak

"noc "

sika

"noce"

CaC CuCa leq

"drzewo"

luqa

"drzewa"

CuC C(a)Ca lun

"oko"

lana

"oczy"

tur

"kamień"

tra

"kamienie"

CaCa CiCa nana

"mama"

nina

"mamy"


Deklinacja

Deklinacja I

?????

Szkielet

samogłoskowy

Sg Du Pl
Główna Łączona
cAc sak

noc

ska- sakka sika
cAc leq

drzewo

leqa- leqqa luqa

Deklinacja II

?????

Szkielet

samogłoskowy

Sg Du Pl
Główna Łączona
cUc lun

oko

lna- lunna~lana lana
cUc tur

kamień

tri- turra tra

Deklinacja III

?????

Szkielet

samogłoskowy

Sg Du Pl
Główna Łączona
cAcA nana

mama

nana- nanna nina
ccA tna

wełna

tna- tanna tina
macAc mataq

wróg

matqa- mataqqa mitqa

Deklinacja IV

?????

Szkielet

samogłoskowy

Sg Du Pl
Główna Łączona
cAccA jehka

siła

jehka- jehakka/ihakka juhkha
ccAc iseh

dzień

isha- isehha jusha

Deklinacja V

?????

Szkielet

samogłoskowy

Sg Du Pl
Główna Łączona
cccA ista

koniec

ista- isatta ???? jasta ????
ccAc ixal

owca

ixla- ixalla ixla
ccUc knuk

język

knuka- knukka knek

Deklinacja VI

?????

Szkielet

samogłoskowy

Sg Du Pl
Główna Łączona
cUccA runqa

liść

ccUc irsuk

ucho

ruska
cEcIc seqik

nóż

Deklinacja VII

?????

Szkielet

samogłoskowy

Sg Du Pl
Główna Łączona
ccEc tmeq

most

tmeqa- tmeqqa tmoq
cAcAc te'xo

mieszkanie

te'xaw

Deklinacja VIII

?????

Szkielet

samogłoskowy

Sg Du Pl
Główna Łączona
cAccA wexsa

kobieta

AccAc ojat

litera, znak

cAccA makla

góra

makla- mkela

Deklinacja IX

????? Do tej grupy

Szkielet

samogłoskowy

Sg Du Pl
Główna Łączona
ccUc knuk

język

knuka- knukka knek

Deklinacja X

?????

Szkielet

samogłoskowy

Sg Du Pl
Główna Łączona

Deklinacja XI

?????

Szkielet

samogłoskowy

Sg Du Pl
Główna Łączona

Deklinacja XII

Do tej grupy należą rzeczowniki o pochodzeniu czasownikowym (głównie imiesłowowym) przyjmujące w liczbie mnogiej formę mnogą czasownika.

Szkielet

samogłoskowy

Sg Du Pl
Główna Łączona

Deklinacja XIII

Do deklinacji XIII należą rzeczowniki zakończone za pomocą sufiksów. Ich liczba mnoga tworzy się na zasadzie fleksyjności. (Od zwierzątek -im, -anqa, amiq etc.)

Szkielet

samogłoskowy

Sg Du Pl
Główna Łączona

Deklinacja XIV

Do tej grupy należą rzeczowniki odmieniające się całkowicie nieregularnie.

Szkielet

samogłoskowy

Sg Du Pl
Główna Łączona

Zasady tworzenia formy łączone, mnogiej i podwójnej mogą się wydawać ogólnie dziwne, ale można je streścić w następujących formułkach:

Aby stworzyć formę łączoną, należy pamiętać, że akcent pada na ostatnią sylabę tematu głównego rzeczownika (tu - formy łączonej), więc, jeżeli forma podstawowa kończy się na spółgłoskę, to rozszerzając temat o samogłoskę (by słowo mogło swobodnie przykleić końcówkę aglutynacyjną) dochodzi do przeskoczenia akcentu, i redukcji niepotrzebnej samogłoski. Pod wpływem tego zjawiska, przez analogię, dochodzi także do zmian w tematach słów zakończonych samogłoską. Następnym, co należy pamiętać, jest to, że wiele słów ma czasownikowe (przede wszystkim imiesłowowe) pochodzenie, i choć czasownik, od którego pochodzi słowo, może nie istnieć, to często jest to w jakiś koślawy sposób zachowane.

Aby stworzyć liczbę podwójną, schemat jest dużo prostszy: należy podwoić ostatnią spółgłoskę rdzenia, i stworzyć takie środowisko, by ta duplikacja była wymawialna. Przy okazji, warto wspomnieć, że tu akcentowana jest samogłoska przed duplikowanymi spółgłoskami. Jeżeli jakiś przedmiot często występuje w parach, to nie wiedzieć czemu, forma liczby podwójnej brana jest z formy liczby mnogiej.

Liczba mnoga tworzona jest albo w jakiś dziwny, pokrętny sposób (w szczególności dla wielu starych słów), albo w jakiś dziwny, pokrętny sposób po nowemu i przez analogię. Część słów tworzy liczbę mnogą przez dodanie prefiksu ma-, który często lubi zestrajać się z akcentowaną końcówką -a (tak na marginesie, początkowo miało być pa-, ale sobie przypomniałem, że język przecież nie ma p, więc początkowe częste użycie tego sufiksu, ma być rzadsze), która znów może łączyć się z jakąś dziwną wymianą samogłosek pod wpływem starej liczby mnogiej, lub jeżeli, wyraz przez to posiada za dużo sylab. Inną cechą jest prefiks a-, który jest nie wiedzieć czemu akcentowany, albo i nie, przez co dochodzi do zaniku samogłosek w dalszej części słowa. Część słów, w szczególności tych zaczynających się na m-, powstała od formy imiesłowu, który zachowuje się podobnie jak przymiotnik, to jest nie odmienia się praktycznie, ale, sechtończycy, urabiają wtedy liczbę mnogą od tematu liczby mnogiej czasu teraźniejszego, lub przeszłego biernego (jeżeli rzeczownik ma wyraźnie bierny charakter, jak np. narzędzia). W wyniku tego wszystkiego, wydaje się, że liczba mnoga tworzona jest w sposób całkowicie chaotyczny, a to nieprawda, liczba mnoga tworzona jest w sposób uporządkowanie chaotycznie!

Przypadki

Główne:

  • mianownik
  • genetyw
  • biernik

Miejsca:

Ruch/

Miejsce

Położenie Ruch do miejsca Ruch z miejsca
w Inesyw Ilatyw Ablatyw
na Superesyw Sublatyw
przez Prolatyw
nad
pod
za
przed
obok, koło
osoby
dom

Czasu:

Zależne:

  • Abesyw

Czasownik

Czasowniki odmieniają się przez następujące kategorie:

  • liczba
  • czas (teraźniejszy : przeszły : zaprzeszły)
  • przechodniość (brak zaznaczenia~nieprzechodniość : przechodniość : bierność)
  • tryb (oznajmujący : rozkazujący : przypuszczający : energetyczny)

Formy czasownika

Czasownik posiada cztery główne formy:

  • formę bezokolicznika
  • formę pojedynczą
  • formę mnogą
  • formę czynną
  • formę bierną

Forma bezokolicznika

Forma bezokolicznika jest podstawową formą czasownika, jest podawana w słowniku. Za jej pomocą tworzy się imiesłów współczesny, bezokolicznik oraz rzeczownik odczasownikowy. Bezokolicznik posiada następujące końcówki:

  • -0, np. huweq - "wołać"
  • -t, np. hut - "widzieć"
  • -ta, np. hihumta - "mówić"
  • -ata np. ehkata - "móc, umieć"
  • -ota, np. jastota - "potrzebować"
  • -a np. ahweqa - "przekonywać"

Forma pojedyncza

Używana jest dla tworzenia liczby pojedynczej i podwójnej czasu teraźniejszego oraz przy tworzeniu imiesłowów przysłówkowych współczesnych. W większości przypadków, jest zbieżna z formą bezokolicznika po odcięciu końcówki.

Forma mnoga

Forma mnoga jest używany przy tworzeniu liczby mnogiej czasu teraźniejszego. Czasami, w wyjątkowych przypadkach, przy tworzeniu liczby podwójnej.

Forma czynna

Forma czynna jest używana przy tworzeniu czasu przeszłego aktywnego, przeszłego ciągłego aktywnego, imiesłowu czynnego (dla czasowników przechodnich) oraz czasu uprzedniego.

Forma bierna

Forma bierna używana jest przy tworzeniu form czasu przeszłego nieaktywnego i biernego, przeszłego ciągłego biernego, imiesłowu czynnego (dla czasowników nieprzechodnich), oraz czasu przeszłego biernego.

Koniugacja

Wydziela się jedenaście podstawowych koniugacji:

  • koniugacja I - należą do niej stare czasowniki, przede wszystkim oparte o rdzenie dwuspółgłoskowe, grupa częściowo produktywna.
  • koniugacja II - należą do niej stare czasowniki, przede wszystkim oparte o rdzenie dwuspółgłoskowe, nieproduktywna grupa czasowników.
  • koniugacja III - należą do niej przede wszystkim przechodnie czasowniki, jest to grupa produktywna, ale dla słów opartych o rdzeń dwuspółgłoskowy lub trójspółgłoskowy, jeżeli występują obok siebie dwie takie same spółgłoski.
  • koniugacja IV - należą do niej w większości czasowniki nieprzechodnie, oraz parę starych czasowników przechodnich.
  • koniugacja V - najbardziej produktywna grupa czasowników, które posiadają w formie bezokolicznika samogłoskę a.
  • koniugacja VI - do tej grupy należą czasowniki, które posiadają pomiędzy pierwszymi (i czasem też kolejnymi) spółgłoskami samogłoskę i.
  • koniugacja VII - do tej grupy należą czasowniki nieprzechodnie, które posiadają pomiędzy pierwszymi spółgłoskami samogłoskę i.
  • koniugacja VIII - należą do tej grupy czasowniki (przede wszystkim przechodnie), które posiadają w bezokoliczniku pomiędzy pierwszymi spółgłoskami samogłoskę u.
  • koniugacja IX - do tej grupy należą czasowniki o znaczeniu modalnym, krótkotrwałym, ulotnym, wspólną cechą jest sufiks -o- między tematem a końcówką.
  • koniugacja X - do tej grupy należą czasowniki oparte o trójspółgłoskowe rdzenie, rdzenie jedno- i wielostopniowe, a także o rdzenie martwe.
  • koniugacja XI - do tej grupy należą czasowniki oparte o trójspółgłoskowe rdzenie, a także czasowniki tworzone od przymiotników.

Koniugacja I

Do koniugacji pierwszej należą krótkie, stare czasowniki, których rdzeń składa się z dwóch spółgłosek. Dla większości czasowników forma bezokolicznika, liczby pojedynczej i mnogiej są takie same.

I
Rdzeń Bezokolicznik Forma Pojedyncza Forma mnoga Forma czynna Forma bierna
h-t CuC hut

"widzieć"

CuC hut CuC hut CiC hit CoCa hota
Forma bezokolicznika

Większość czasowników przyjmuje w bezokoliczniku końcówkę zerową.

Forma pojedyncza

Bezokoliczniki przyjmujące w bezokoliczniku końcówki -0, -t, -ta przyjmują końcówkę zerową w formie pojedynczej, a przyjmujące końcówki -a-ta, -a końcówkę -a.

Odmiana
F. Bez. -0 -t -ta -a-ta -a
F. Poj. -0 -a
Forma mnoga

Formy liczby mnogiej i pojedynczej są identyczne.

Forma czynna

W formie czynnej dochodzi do wymiany mocnej samogłoski:

  • u > i
  • a > i
Forma bierna

W formie czynnej dochodzi do wymiany mocnej samogłoski:

  • u > o
  • a > e

Koniugacja II

Do koniugacji II należą krótkie czasowniki, zazwyczaj oparte o dwuspółgłoskowy rdzeń.

II
Rdzeń Bezokolicznik Forma Pojedyncza Forma mnoga Forma czynna Forma bierna
j-r CoC-t jort

"być"

CoC jor CoC-a jor-a CuC-ta jurta
Forma bezokolicznika

Bezokolicznik przyjmuje zazwyczaj końcówki inne niż zerowe.

Forma pojedyncza

Bezokoliczniki przyjmujące w bezokoliczniku końcówki -0, -t, -ta przyjmują końcówkę zerową w formie pojedynczej, a przyjmujące końcówki -a-ta, -a końcówkę -a.

Odmiana
F. Bez. -0 -t -ta -a-ta -o-ta -a
F. Poj. -0 -o -a
Forma mnoga

W liczbie mnogiej wszystkie czasowniki przyjmują końcówkę -a.

Odmiana
F. Bez. -0 -t -ta -a-ta -o-ta -a
F. Poj. -0 -o -a
F. Mn. -a
Forma czynna
Forma bierna

Koniugacja III

III
Rdzeń Bezokolicznik Forma Pojedyncza Forma mnoga Forma czynna Forma bierna
'-x iCC-a-ta ixata

"palić"

iCC-a-t ixat iCC-a-t-a ixat-a uCaC-a-t u'axat aCC-a-t exat
Forma bezokolicznika
Forma pojedyncza
Odmiana
F. Bez. -0 -t -ta -a-ta -o-ta -a
F. Poj.
Forma mnoga
Forma czynna
Forma bierna

Koniugacja IV

IV
Rdzeń Bezokolicznik Forma Pojedyncza Forma mnoga Forma czynna Forma bierna
n-t aCC-a anta

"dawać"

aCC-a anta
r-w CC-a rwa

"iść"

CC-a rwa
l-'x-n CaCC-a le'xna

"latać"

CaCC-a le'xna
n-h-k CaCC-a-ta nehkata

"świecić"

CaCC-a-t nehkat
n-x-' CCaC-a inxe'a

"brać"

CCaC-a inxe'a
r-'-' CaCaC-ta re'eta

"nieść"

CaCaC-a re'e'a
Forma bezokolicznika
Forma pojedyncza
Odmiana
F. Bez. -0 -t -ta -a-ta -o-ta -a
F. Poj.
Forma mnoga
Forma czynna
Forma bierna

Koniugacja V

V
Rdzeń Bezokolicznik Forma Pojedyncza Forma mnoga Forma czynna Forma bierna
q-' aCaC-a aqe'a

"biec"

aCaC-a aqe'a maCaC-a maqe'a
q-' aCaC-a-ta aqe'ata

"uciec, pobiec"

aCaC-a-t aqe'at aCaC-a-t-a aqe'ata
r-' CaC-a re'a

"pić"

CaC-a re'a CaC-a re'a
s-q CaC-ta seqta

"siedzieć"

CaC-a seqa CaC-a seqa
h-w-q aCCaC-a ahweqa

"przekonywać"

aCCaC-a ahweqa aCCaC-a ahweqa
j-h-k aCCC-a-ta ehkata

"móc, umieć"

aCCC-a-t ehkat aCCC-a-t-a ehkata
r-ch-' CaCaC-ta reche'ta

"krzyczeć"

CaCaC-a reche'a CaCaC-a reche'a
r-r-j CaCC-a rarja

"płynąć"

CaCC-a rarja maCaCC-a mararja
s-q-k aCCaC-a asqaka

"ciąć"

aCCaC-a asqaka aCCaC-a asqaka
t-ch-t CaCC-a techta

"jeść"

CaCC-a techta CaCC-a techta
w-'-n CaCC-a-ta wenata

"zacząć"

CaCC-a-t wenat CaCC-a-t-a wenata
w-h-j aCCaC-a ohaja

"bać się"

aCCaC-a ohaja aCCaC-a ohaja
w-h-j CaCC-a-ta wahjata

"straszyć"

CaCC-a-t wahjat CaCC-a-t-a wahjata
w-x-t CaCC-a wexta

"spadać, upadać"

CaCC-a wexta CaCC-a wexta
w-j-t CaCaC-a wajata

"pisać"

CaCaC-a wajata maCaCaC-a mawajata
k-j-n-t aCCCaC-a akinata

"przerywać"

aCCCaC-a akinata aCCCaC-a akinata
k-w-k-w CaCCC-a-ta kokwata

"tonąć"

CaCCC-a-t kokwat CaCCC-a-t-a kokwata
k-w-k-w aCaCCaC-ta akokota

"zaginąć"

aCaCCaC-a akokawa aCaCCaC-a akokawa
Forma bezokolicznika
Forma pojedyncza
Odmiana
F. Bez. -0 -t -ta -a-ta -o-ta -a
F. Poj.
Forma mnoga
Forma czynna
Forma bierna

Koniugacja VI

VI
Rdzeń Bezokolicznik Forma Pojedyncza Forma mnoga Forma czynna Forma bierna
q-r CiC-ta qirta

"umrzeć"

CiC-a qira
r-r-j uCiCiC-a uririja

"ciec"

uCiCiC-a uririja
s-l-k CiCC-a-ta silkata

"płakać"

CiCC-a-t silkat
t-'x-w CiCC-a-ta ti'xata

"żyć, mieszkać"

CiCC-a-t ti'xat
Forma bezokolicznika
Forma pojedyncza
Odmiana
F. Bez. -0 -t -ta -a-ta -o-ta -a
F. Poj.
Forma mnoga
Forma czynna
Forma bierna

Koniugacja VII

VII
Rdzeń Bezokolicznik Forma Pojedyncza Forma mnoga Forma czynna Forma bierna
h-h-m CiCuC-ta hihumta

"mówić"

CiCuC-a hihuma
k-j-m aCiCC-a-ta akiêmata

"tęsknić"

aCiCC-a-t akiêmat
w-x-t aCCiC-a-ta oxitata

"niszczeć, psuć się, rozkładać"

aCCiC-a-t oxitat
Forma bezokolicznika
Forma pojedyncza
Odmiana
F. Bez. -0 -t -ta -a-ta -o-ta -a
F. Poj.
Forma mnoga
Forma czynna
Forma bierna

Koniugacja VIII

VIII
Rdzeń Bezokolicznik Forma Pojedyncza Forma mnoga Forma czynna Forma bierna
h-w-q CuCaC huweq

"wołać"

CuCaC huweq
k-m-n CuCaC-ta kumanta

"doić"

CuCaC-a kumana
Forma bezokolicznika
Forma pojedyncza
Odmiana
F. Bez. -0 -t -ta -a-ta -o-ta -a
F. Poj.
Forma mnoga
Forma czynna
Forma bierna

Koniugacja IX

IX
Rdzeń Bezokolicznik Forma Pojedyncza Forma mnoga Forma czynna Forma bierna
j-s-t CaCC-o-ta jastota

"potrzebować"

CaCC-o jasto
Forma bezokolicznika
Forma pojedyncza
Odmiana
F. Bez. -0 -t -ta -a-ta -o-ta -a
F. Poj.
Forma mnoga
Forma czynna
Forma bierna

Koniugacja X

X
Rdzeń Bezokolicznik Forma Pojedyncza Forma mnoga Forma czynna Forma bierna
k-j-m CCC-a kima

"chcieć"

CCC-a kima
l-'x-n CCC-a-ta il'xnata

"ruszać się"

CCC-a-t il'xnat
m-'x-j CCC-ta im'xita

"niszczyć"

CCC-a im'xja
w-j-t aCCC-a-ta ojtata

"malować"

aCCC-a-t ojtat
tel- RRR-a-ta telata

"boleć"

RRR-a-t telat
tel- RRR-a tela

"sprawiać ból"

RRR-a tela
Forma bezokolicznika
Forma pojedyncza
Odmiana
F. Bez. -0 -t -ta -a-ta -o-ta -a
F. Poj.
Forma mnoga
Forma czynna
Forma bierna

Koniugacja XI

XI
Rdzeń Bezokolicznik Forma Pojedyncza Forma mnoga Forma czynna Forma bierna
w-t-q aCCaC-a otaqa

"pokazać, pokazać"

aCCaC-i otaqi aCCaC-a otaqa
w-x-s aCCaC-ta oxasta

"rodzić"

aCCaC-i oxasi aCCaC-a oxasa
w-x-t aCCC-a oxta

"spaść, upaść"

aCCC-i oxti aCCaC-a oxata
w-'x-k aCCC-a o'xka

"leżeć"

aCCC-i o'xki aCCaC-a o'xaka
'x-q-k aCCaC-a e'xqaka

"bić"

aCCaC-i e'xqaki aCCaC-a e'xqaka
wexlon

"brudny"

ADJ-a-ta wexlata

"brudzić"

ADJ-i-t wexlit ADJ-a-t-a wexlata
'echon

"głęboki"

ADJ-n-a-ta 'echnata

"pogłębiać"

ADJ-n-i-t 'echnit ADJ-n-a-t-a 'echnata
Forma bezokolicznika
Forma pojedyncza
Odmiana
F. Bez. -0 -t -ta -a-ta -o-ta -a
F. Poj.
Forma mnoga
Forma czynna
Forma bierna

Bezokolicznik

Rzeczownik odczasownikowy

Czasy

W języku sechtońskim występują następujące czasy:

  • czas teraźniejszy prosty
  • czas teraźniejszy ciągły
  • czas przeszły aktywny
  • czas przeszły nieaktywny
  • czas przeszły bierny
  • czas przeszły ciągły aktywny
  • czas przeszły ciągły bierny
  • czas uprzedni

Imiesłowy

W języku sechtońskim występują następujące imiesłowy: Przymiotnikowe:

  • czynny
  • bierny

Przysłówkowy:

  • współczesny
  • uprzedni

Strony

Tryby

Zwrotność

Czasowniki złożone

Znaczenie czasownika może być modyfikowane za pomocą postfiksów, które w większości mają pochodzenie poimkowe, czasem przysłówkowe, rzadziej rzeczownikowe. Oto lista najczęściej używanych postfiksów:

Forma

sechtońska

Polski odpowiednik Uwagi
po coś, dla czegoś
z czymś, jednocześnie z czymś
do czegoś, po coś
aż do czegoś, aż do jakiegoś momentu
poza coś, na zewnątrz czegoś, od czegoś
od czegoś, skądś
na coś
nad coś, zaczynając coś W połączeniu z czasownikami ruchu wyrażają ruch nad jakiś przedmiot, lub nad jakimś przedmiotem; nadają często znaczenie zaczynania jakiejś czynności.
pod coś, kończąc coś W połączeniu z czasownikami ruchu wyrażają ruch pod jakiś przedmiot, lub pod jakimś przedmiotem; nadają znaczenie zakończenia jakiejś czynności.
blisko czegoś, u kogoś

Słowotwórstwo

Słowotwórstwo języka sechtońskiego oparte jest w głównej mierze o czasownik i jego derywaty. Istnieje grupa starych słów o znaczeniu typowo rzeczownikowym, i ich budowa ma wpływ na powstawanie nowych słów na zasadzie analogii. Jednak wiele słów w ostatnim czasie

Afiks Fleksja wewnętrzna Zapis Przykład Znaczenie Uwagi
ki- + forma aktywna - kj

"robotnik"

Wykonawca czynności Wykonawca w czasie wykonywania czynności jest aktywny, często łączy się z czasownikami przechodnimi.
ih¹- + forma bierna/nieprzechodnia - jh¹

"słuchacz"

Wykonawca czynności Wykonawca czynności jest w czasie wykonywania czynności bierny.
  • ¹Często dochodzi do asymilacji /h/ do następnej spółgłoski, w szczególności, jeżeli jest to spółgłoska szczelinowa.
ist¹ + forma bierna - jst¹ Wynik, efekt działania niespowodowanego przez człowieka Efekt lub wynik zakończonego procesu, który miał miejsce samoistnie, lub powstał pod wpływem przyrody. Często dochodzi też do przesunięcia znaczeń na samo zjawisko przyrodnicze.
  • ¹Dźwięk /t/ często wypada.
m(a)- + forma aktywna - m Pochodzenie, narodowość, nowsze zawody Formant często używany dla tworzenia nazw nowych zawodów, profesji. Nosi odcień "nowoczesności".
m(a)- + forma bierna, nieprzechodnia - m Miejsce wykonywania czynności Bardzo popularny formant, używany dla tworzenia nazw miejsc, w których dokonuje się jakiejś czynności, w szczególności jeżeli jest to miejsce, używane w czasie działalności.
sqa-, siq-, seq- - sq, sjq, sq kowa - "woda"

k-w

sqakowa

"pustynia"

Brak cechy. Nadaje znaczenie braku cechy.
sqa-, siq-, seq- -on - sq, sjq, sq -wn kowa - "woda"

k-w

sqakowon

"odwodniony"

Brak cechy. Tworzy przymiotnik oznaczający brak określonej cechy.
im- - jm Cecha, rzeczownik odprzymiotnikowy. Czasami, w szczególności w długich słowach, pomiędzy ostatnimi dwoma spółgłoskami dodawana jest samogłoska /a/ a więc TTC > imTTaC-on.
ma- m'- Zbiór, skupisko jakichś przedmiotów, rzadziej także ludzi. Określa zbiory, skupiska jakichś przedmiotów ludzi.
-w- -w- Natężenie cechy. Zazwyczaj stawiany po przedrostu modyfikującym znaczenie, nadaje znaczenie zwiększenia natężenia danej cechy, wielkość czegoś lub mnogość.
un- + liczba podwójna -a wn -a Para Podkreśla występowanie czegoś w parze.
ja- j' k-'x-s

"wiedzieć, znać"

jaki'xas

"informacja"

Nośnik jakiejś cechy, zjawiska, półśrodek, droga przekazania, wynik. Często tworzy słowa abstrakcyjne
iCTiC iCTiC Na zewnątrz, poza, koniec. Stara konstrukcja, nadająca znaczenie zakończenia czegoś, przejścia do drugiego stanu, lub ruch lub położenie na zewnątrz.
'xa 'x-

"życie"

Długotrwała czynność, lub czynność wykonywana stale. Konstrukcja używana dla nazywania czynności długotrwałych lub stałych. Tworzy przede wszystkim rzeczowniki, w tym też te stare, ale ostatnio popularna przy tworzeniu czasowników opisujących długotrwały proces lub stan. Często dochodzi do zaniku nieakcentowanych samogłosek.
imiesłów (-on) Wykonawca czynności Zwykła substantywizacja imiesłowu. Bardzo częsty proces, często dochodzi do odpadnięcia końcówki przymiotnikowej -on.
m- + imiesłów (-on) m-

"żeglarz"

Tworzy nazwy wykonawców czynności, którzy zazwyczaj pracują w grupach.
imiesłów + -iq -jq

"pisarz"

Tworzy nazwy wykonawców czynności przeważnie krótkotrwałych, lub nie wymagających dużych nakładów pracy.
ja- + bezokolicznik -il j- Nosiciel cechy. Tworzy nazwę osoby noszącej jakąś cechę, charakteryzującą się czymś.
TTTiT TTTaT > TTTiT Rodzaj żeński
TTTiT-ta TTTaT(V), TTTuT(V) > TTTiT -t
TTTiT-na TTTaT(V), TTTuT(V) > TTTiT -n
TTTiT(V)-m TTTaT(V), TTTuT(V) > TTTiT -m
forma nieprzechodnia + -a -' Wytwór, wynik Tworzy nazwy wytworów zjawisk naturalnych, nie spowodowanych przez człowieka, lub tych, w których człowiek nie brał udziału, lub jego udział w tworzeniu był mały.
(i-) + forma bierna, aktywna (j-) Wytwór, wynik Rzeczy lub zdarzenia spowodowane przez człowieka.
TTTiT TTTaT(V), TTTuT(V) > TTTiT Zamknięte pomieszczenie, miejsce ograniczone przestrzennie, zazwyczaj przeznaczone do określonej czynności, nazwy pomieszczeń, pokoi.
qa- q- Otwarta przestrzeń, obszar, region Nazwy określające duże obszary, miejsca o jakimś przeznaczeniu (wtedy od formy biernej), obszary o pewnej cesze.
-amiq -mjq Mieszkaniec jakiegoś miejsca, nazwa odmiejscowa. Forma męska, głównie nazwy miejscowości, obszarów, krajów.
-anqa -nq Mieszkanka jakiegoś miejsca, nazwa odmiejscowa. Forma żeńska, głównie nazwy miejscowości, obszarów, krajów.
TTTiT -ja TTTaT > TTTiT -j Zdrobnienia Forma bardzo powszechna wśród większości słów o temacie z samogłoską /a/.
TTTiT -ja TTTuT > TTTiT -j Mało produktywna grupa, używana głównie dla części starych wyrazów, jednak wciąż produktywna w części grup semantycznych.
-ja -j Produktywna grupa, tworzona od słów, gdzie nie dochodzi do wymiany samogłosek.
TTTuT TTTaT > TTTuT Zgrubnienie
TTTuT TTTiT > TTTuT
TTTVT¹T¹i TTTVT¹ > TTTVT¹T¹i
-im -jm

"koń"

"źrebię"

Młode zwierząt Bardzo produktywna grupa określają młode zwierząt (w tym też egzotycznych). Bardzo często dochodzi do redukcji słabych samogłosek.

Samogłoski słabe

Samogłoski słabe to samogłoski występujące w rdzeniu i nie będące akcentowane. Częstym zjawiskiem jest wypadanie samogłosek słabych, jeżeli:

  • nie doprowadzi to do trudności w wymowie,
  • nie zatrze to znaczenia słowa

Wypadanie samogłosek jest powszechne, nawet w przypadku tworzenia nowych form za pomocą samych prefiksów i sufiksów.

Samogłoski mocne

Są to samogłoski występujące w rdzeniu, które wymieniają się w procesie słowotwórczym na inne samogłoski. W większości przypadków jest to pierwsza samogłoska w rdzeniu, ale od tej reguły jest wiele wyjątków.

Wokalizacja

Proces, w wyniku którego spółgłoski /w/, /j/ przechodzą między spółgłoskami w samogłoski /u/, /i/.

Mała wokalizacja

Proces, w wyniku którego nagłosowe /m/, /n/, /r/, /l/ znajdujące się przed trudną do wymówienia zbitką spółgłoskową dostają samogłoskę protetyczną /i/, czyli dochodzi do utworzenia sylab /im/, /in/, /ir/, /il/.

Monoftongizacja

Zjawisko powstałe w wyniku zmian fonetycznych, polegające na monoftongizacji dyftongów /ij/ i /aw/ do /ê/ i /o/. Proces ten jest wciąż żywy, chociaż zdarzają się wyjątki.

Zabarwienie

Proces polegający na zmianie barwy samogłoski pod wpływem znajdującej się dalej spółgłoski, np.

  • /ir/ do /êr/
  • /aH/ do /eH/

Należy pamiętać, że zjawisko to jest powszechne w dawno utworzonych formach, jest dalej żywe na zasadzie analogii, choć też zdarzają się od niej często wyjątki.

Elementy gramatyki historycznej

Wiele zjawisk morfologicznych wynika z historii języka sechtońskiego. Wiele procesów, takich jak rozszerzanie szkieletów samogłoskowych, czy ich mutacje, wynika z procesów fonetycznych, które miały miejsce od pierwotniejszego stanu języka prasechtońskiego.

Procesy fonetyczne

Na współczesny kształt morfologii mają wpływ następujące procesy:

  • m, n, r, l #_{C} > im, in, ir, il
  • ir > êr
  • ij > ê
  • aw > o
  • aH > eH (proces uległ cofnięciu w wielu przypadkach)

Teksty

Tonę w morzu

Tonę w morzu
Tonę w morzu moich łez


Dzikie wiatry gną mój maszt
I z każdym ruchem
Pogłębiają moją tęsknotę

Witaj, mój brzegu
Witaj, cicha falo
Tonę w morzu moich łez

kokwata - tonąć, kra - morze, salka - łza, teqon - dziki, imkar - wiatr, kiênta - giąć, matmaq - maszt. oson - każdy, il'xnet - ruch, 'echnata - pogłębiać, akim - tęsknota, mattata - witać, matta! - witaj! (powitanie), warqa - brzeg, arerton - cichy, atna - fala

Słownik

Rdzenie Pełne

Dwuspółgłoskowe

'-ch "dół, dziura"

  • 'echon - głęboki
  • 'echnata - pogłębiać
  • macha - dół
  • 'acha - dziupla

'-h "jeden"

  • ah - jeden
  • a'hton - pierwszy

'-q "krew"

  • aq - krew
  • e(')qon - czerwony

'-x "ogień"

  • exa - ogień
  • ixata - palić

'-w "ząb"

  • ew (o- (<aw-)) - ząb

h-' "ręka"

  • ha' (he'-) - ręka

h-ch "serce"

  • ahicha - serce
  • hechon - miły

h-t "gwiazda"

  • ahata (aht-) - gwiazda

h-t² "widzieć"

  • hut - widzieć

j-k "jajko, jajo"

  • ika - jajko

j-m "głowa"

  • ima - głowa
  • joma - myśleć

j-r "być"

  • jort - być

k-r "morze"

  • kra - morze
  • karon - morski
  • akiron - niebieski

k-w "woda"

  • kowa - woda

l-n "oko"

  • lun (lana-) - oko

l-q "drzewo"

  • leq (luq-) - drzewo
  • molqa - las

m-j "piasek"

  • mamia - plaża
  • muj - piasek
  • momja - pustynia

n-n "matka, mama"

  • nana - mama, matka

n-t "dawać, dać"

  • anta - dać, dawać

q- "bieg, szybkość"

  • aqe'a - biec
  • aqe'ata - uciec, pobiec
  • qe'on - szybki

q-r "umierać, umrzeć"

  • qirta - umrzeć

r-w "iść, chodzić"

  • rwa - iść

r-' "pić"

  • re'a - pić

s-k "noc"

  • sak - noc
  • iskon - ciemny

s-q "siedzieć"

  • seqta - siedzieć

s-t "Słońce"

  • Sat - Słońce

s-x "imię"

  • sexa (sixa-) - imię

s-w "dwa"

  • swa - dwa
  • aswaton - drugi

t-n "wełna"

  • tna - wełna
  • atna - fala

t-q "obcy, dziki, niebezpieczny"

  • mataq - wróg
  • matqon - wrogi
  • teqon - dziki, niebezpieczny
  • itqon - niebezpieczny

t-r "kamień"

  • tur (tra-) - kamień
  • atron - twardy

t-t "nowy"

  • taton - nowy
  • mattata - witać
  • matta - witaj! (powitanie)

'x-t "palec"

  • exta - palec

w-s

  • oson - każdy
  • wasa - wszystko
  • uson - cały, wszystek, wszystko

Trójspółgłoskowe

'-ch-j "patrzeć"

'-'x-r "uczyć"

'-x-t "mężczyzna"

h-k-w "gnić, psuć"

h-h-m "mówić"

  • hihumta - mówić

h-h-q "trzeć, prać"

h-r-t- "sam"

  • harta - sam, samotny, pojedynczy

h-w-q "wołać"

  • huweq - wołać
  • ahweqa - przekonywać

j-ch-w "inny, daleki"

  • ichwon - inny
  • ichow - odległość, różnica, przedział
  • ichowon - daleki

j-h-k "siła, móc, umieć"

  • ehkata - móc, umieć
  • jehka - siła
  • ihkon - silny

j-s-h "dzień"

  • iseh - dzień
  • jashon - zwyczajny, normlany

j-s-t "koniec, granica"

  • ista - koniec
  • jaston - końcowy, potrzebny
  • jastota - potrzebować
  • jastot - potrzeba

j-x-k "kwiat, rosnąć, piękny, dobry"

j-x-l "owca"

  • ixal (ixla-) - owca

j-x-t "czas"

j-'x-n "ziemia"

k-'-w "trzymać, dłoń"

k-ch-k "nos, czuć"

k-ch-h² "robak, czerw, zepsuty"

k-h-r "wracać"

k-j-m "chcieć"

  • kima - chcieć
  • akiêmata - tęsknić
  • akim - tęsknota

k-m-n "mleko"

  • akmin - mleko
  • kumanta - doić

k-n-k "język, usta"

  • makianka - usta
  • knuk - język

k-x-l "być chudym"

k-'x-l "sprzedawać"

k-'x-s "wiedzieć, umieć"

l-'x-h "oddychać"

l-'x-m "jasny, błyskawica"

l-'x-n "latać, ptak"

  • le'xna - latać
  • il'xnata - ruszać (się)
  • il'xnet - ruch

m-ch-l "piec, wypiekać"

m-k-l "wypukły, wysoki"

  • makla (mkela-) - góra
  • mikla - wzgórze

m-k-r "duch, wiatr"

  • imkar - wiatr
  • momkar - dusza
  • makra - duch
  • ilimkara - demon

m-'x-j "niszczyć"

  • im'xita - niszczyć

n-h-' "dawny, przeszły"

n-h-k "jasny"

  • nhakon - jasny
  • nehkata - świecić

n-h-r "oddać"

  • nehrata - oddać

n-q-m "wieźć"

  • niqma - wieźć

n-t-' "myśleć"

  • inte'a - myśleć

n-x-' "brać"

  • inxe'a - brać

n-x-n "lekki"

  • anhinon - lekki

n-'x-n "martwy"

q-h-s "używać, narzędzie, cel"

r-'-' "nieść"

  • re'eta - nieść

r-ch-' "krzyczeć"

  • reche'ta - krzyczyeć

r-n-q "liść, dużo"

  • runqa - liść

r-r-j "płynąć"

  • rarja - płynąć
  • uririja - ciec

r-r-t "spokój, cisza, mały"

  • êr(r)iton - mały
  • arrat - cisza
  • arerton - cichy

r-s-k "ucho, słyszeć, słuchać"

  • irsuk (ruska-) - ucho

s-h-' "piękny"

  • ashe'on - piękny

s-j-m "biały, czysty"

  • asimon - biały
  • sajmon - czysty

s-l-k "płakać"

  • silkata - płakać
  • salka - łza

s-q-k "ciąć, nóż"

  • asqaka - ciąć
  • seqik - nóż

s-r-' "jednoczyć, gnieść"

t-ch-t "jeść, wchłaniać"

  • techta - jeść

t-m-q "most, deski

  • tmeq - deska
  • tamaq - most
  • matmaq - maszt

t-n-j

  • tnjon - równy, płaski
  • matanja - równina

t-'x-w "żyć, mieszkać"

  • te'xo (te'xaw-) - mieszkanie
  • ti'xata - żyć, mieszkać
  • ti'xta - mieszkanie

w-'-n "zacząć"

  • wenata - zacząć

w-h-j "bać się"

  • ohaja - bać się
  • wahja - strach
  • wahjata - straszyć

w-j-t "malować, pisać"

  • ojat - litera, znak
  • wajata - pisać
  • ojtata - malować

w-r-q "brzeg"

  • warqa - brzeg

w-t-q "pokazać"

  • otaqa - pokazać, wskazać

w-x-j "koło, kulisty"

  • oxej - koło
  • wexajon - kulisty, okrągły
  • wexaj - okrąg

w-x-l "czarny, brudny"

  • oxlon - czarny
  • wexlon - brudny
  • wexlata - brudzić

w-x-s "kobieta, rodzić"

  • wexsa - kobieta
  • oxasta - rodzić

w-x-t "spadać, upaść, niszczeć, deszcz"

  • oxta - spaść, upaść
  • wexta - spadać, upadać
  • oxitata - niszczeć, psuć się, rozkładać
  • oxta - deszcz

w-'x-k "leżeć"

  • o'xka - leżeć
  • mo'xak - łóżko

'x-q-k "uderzać, bić"

  • e'xqaka - bić

Czterospółgłoskowe

k-j-n-t "łamać, giąć

  • kiênta - giąć
  • akinata - przerywać

k-w-k-w "tonąć"

  • kokwata - tonąć
  • akokota - zaginąć

Rdzenie Jednostopniowe

Dwuspółgłoskowe

tel- "ból"

  • tela - ból
  • telata - boleć
  • tela - sprawiać ból

Trójspółgłoskowe

Czterospółgłoskowe

Rdzenie Wielostopniowe

Rdzenie Martwe

lu "nie"

  • lu - nie