Fonetyka i fonologia języka jomlandzkiego
Język jomlandzki, wywodzący się z dialektów północnogermańskich, charakteryzuje się dosyć złożonym systemem fonetycznym, którego przyswojenie może sprawiać znaczne trudności rodzimym użytkownikom polszczyzny. Regionalne wariacje nie są w tym języku jednak tak znaczne, jak w szwedzkim, czy norweskim – większość dialektów opiera się na bardzo zbliżonym (choć nie identycznym) zestawie fonemów.
W tym artykule opisany jest system fonetyczny standardowej jomlandczyzny – z wahaniami regionalnymi akceptowanymi w ramach standardu. Szerszy opis dialektów jomlandzkich znajduje się w artykule dialekty jomlandzkie.
Fonemy
System fonemiczny języka jomlandzkiego zbudowany jest z 19 fonemów spółgłoskowych oraz 22 fonemów samogłoskowych. Zmiany, które zaszły w jomlandczyźnie na przestrzeni dziejów, nie zachwiały znacznie asortymentem dźwięków odziedziczonych z języka staronordyjskiego, doprowadziły jednak do istotnych zmian w dystrybucji wielu fonemów.
Spółgłoski
Poniższa tabela przedstawia wszystkie fonemy spółgłoskowe dopuszczalne w standardowej wymowie jomlandzkiej.
| Dwuwargowe | Wargowo- zębowe |
Zębowe | Dzią- słowe |
Zadzią- słowe |
Miękko- podnieb. |
Twardo- podnieb. |
Krta- niowe | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nosowe | m1 | n1 | ŋ | |||||
| Zwarto-wybuchowe2 | pʰ p | tʰ t | kʰ k | |||||
| Szczelinowe | f v | ð | s | h | ||||
| Aproksymanty | j | w | ||||||
| Drżące | r3 | |||||||
| Aproksymanty boczne |
l1 | ɫ4 | ||||||
| Szczelinowe boczne |
ɬ4 | |||||||
- Spółgłoski /m/, /n/ oraz /l/ często stają się sylabiczne w sylabach nieakcentowanych. Cecha ta teoretycznie pozwala na wydzielenie dodatkowych fonemów /m̩/, /n̩/ oraz /l̩/, jednak najczęściej spółgłoski te są rozwiązywane jako /əC/ lub /ɵC/, gdzie barwa samogłoski zależy od tego, czy była ona początkowo zaokrąglona, czy nie.
- Jomlandzki nie posiada dźwięcznych fonemów zwarto-wybuchowych, opozycja fortis-lenis realizowana jest za pomocą aspiracji. Zwarto-wybuchowe spółgłoski dźwięczne pojawiają się jako alofony w wybranych kontekstach.
- Faktyczna artykulacja spółgłoski /r/ jest uzależniona od jej otoczenia. Symbol /r/ użyty został dla uproszczenia.
- Spółgłoski /ɫ/ i /ɬ/ są wzajemnie wykluczającymi się wariantami o w zasadzie równej dystrybucji wśród użytkowników języka jomlandzkiego, niemniej jednak, ta pierwsza nabiera stopniowo negatywnego wydźwięku i kojarzy się z niskim wykształceniem.