Język bałaszaski
Język bałaszaski - język używany przez Bałaszasków. Jest to język aglutynacyjny, którego cechą charakterystyczną jest harmonia wokaliczna.
Dźwięki
Samogłoski
- i y ɯ u (и ү ы у) (i ü ı u)
- e ø o (е ө ѡ) (e ö o)
- æ ɔ (э о) (ä ɵ)
- a (а) (a)
Spółgłoski
- m n ɲ (м н нь) (m n ņ)
- p b t d k ɡ q ɢ (п б т д к г ҁ ӷ) (p b t d k g q gh)
- s z ʃ ʒ ɕ ʑ x ɣ χ ʁ (с з ш ж ҫ ҙ x ғ ӄ ҕ) (s z sh j sy zy h hg kh hr )
- w ɫ r j (ҩ л р й) (w l r y)
Akcent
Akcent pada na drugą sylabę od końca.
Budowa sylaby
Ogólna struktura sylaby to ((S)C)V(R), gdzie:
- C - dowolna spółgłoska;
- V - dowolna samogłoska;
- S - samogłoski szczelinowe /s/ i /z/
- R - spółgłoska л lub р.
Osłabienie spółgłosek
Dźwięczne spółgłoski zwarte po spółgłoskach л i р przechodzą w swój szczelinowy odpowiednik.
Harmonia Wokaliczna
Zjawiskiem typowym dla języka bałaszaskiego jest harmonia wokaliczna. Objawia się ona tym, że niektóre samogłoski nie mogą występować w tym samym wyrazie. Samogłoskę, nadającą barwę nazywamy "dominantą".
| Samogłoski | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Przednie | Centralne | Tylne | |||
| Niezaokr. | Zaokr. | Niezaokr. | Zaokr | ||
| Przymknięte | и | ү | ы | у | |
| Półprzymknięte | е | ө | ѡ | ||
| Półotwarte | э | о | |||
| Otwarte | а | ||||
W języku bałaszaskim samogłoski dzielą się ze względu na:
- zaokrąglenie
- niezaokrąglone: и, е, э, ы
- neutralne: а
- zaokrąglone: ү, ө, у, ѡ, о
- miejsce artykulacji:
- przednie: и, ү, е, ө, э
- neutralne: а
- tylne: ы, у, ѡ, о
W wyniku takiego podziału, dominanta zabarwia samogłoski w dwójnasób:
- zaokrągla/spłaszcza
- uprzednia/utylnia.
| Wymiany Samogłoskowe | ||||
|---|---|---|---|---|
| Dominanta | Przednia | Tylnia | ||
| Niezaokr. | Zaokr. | Niezaokr. | Zaokr | |
| и/ү/ы/у | и | ү | ы | у |
| е/ө/ѡ | е | ө | ы/а | ѡ |
| э/о | э | а | а | о |
Gramatyka
Rzeczownik
Rzeczownik odmienia się przez przypadki i liczby. Odmiana ma charakter aglutynacyjny.
Przypadek
Rzeczownik w języku bałaszaskim odmienia się przez następujące przypadki:
- mianownik - za jego pomocą opisujemy wykonawcę czynności, a także używamy go, zwracając się do kogoś;
- celownik - odbiorca czynności, używany także w konstrukcjach biernych;
- biernik - dopełnienie bliższe, używany jest także w konstrukcjach przyimkowych;
- partytyw - używany z liczebnikami, nazwami jednostek i miar, a także jako dopełnienie bliższe, gdy podkreślamy, że potrzebujemy tylko część jakiejś ogólnej całości;
- narzędnik - używany dla wyrażenia narzędzia używanego do wykonania jakiejś czynności lub przy określaniu sposobu wykonywania czynności;
- komitatyw - używany jest dla określenia osób, zjawisk lub wydarzeń towarzyszących czemuś;
- komparatyw - używany jest w porównaniach (w tym też przy pomocą przymiotników, tak samo dla stopnia równego, wyższego, jak i najwyższego), a także, gdy opisuje się sposób wykonywania czynności, jeżeli wykonawcą jest człowiek;
- ablatyw - używany jest samodzielnie dla określenia pochodzenia, opisania z czego coś zostało stworzone, opisania ruchu odbywającego się skądś, przyczyny czegoś, a także używany jest z przyimkami.
| Deklinacja | ||
|---|---|---|
| Przypadek | Po Spółgłosce | Po Samogłosce |
| NOM. | -∅, -а, -и, -э | -∅ |
| DAT. | -э | -дэ |
| ACC. | -ѡ | -ҩѡ |
| PAR. | -агы | -гы |
| INS. | -иди | -ди |
| COM. | -ар | -ғар |
| CMP. | -аба | -ба |
| ABL. | -нэр | -нэр |
Liczba
W języku bałaszaskim występują trzy cztery liczby:
- pojedyncza - używana dla opisania pojedynczych obiektów, abstrakcyj i rzadziej też pewnych zbiorów;
- mnoga - używana jest dla podkreślenia mnogości występowania danych przedmiotów, zwierząt czy ludzi;
- zbiorowa - używana jest dla opisania jakiegoś zbioru składającego się z określonych przedmiotów;
- podwójna - używana jest dla opisania przedmiotów występujących w parach;
| Deklinacja | ||
|---|---|---|
| Przypadek | Po Spółgłosce | Po Samogłosce |
| POJ. | -∅ | -∅ |
| MN. | -ала, -алла | -ла, -лла |
| ZB. | -ар | -ҁар |
| PDW. | -аҁа | -ҁа |
Wyrazy jednosylabowe przyjmują w liczbie mnogiej sufiksy -алла, лла, a wielosylabowe -ала, -ла.