Język bojkowski
| Język bojkowski Bojos jožď | |
|---|---|
| Sposoby zapisu: | grecki, łaciński |
| Typologia: | fleksyjny SOV~SVO |
| Faktycznie | |
| Utworzenie: | Pluur w 2014 (pierwszy zamysł) |
| Najnowsza wersja: | 2 |
| Kody | |
| Conlanger–1 | bo., boj. |
| W Althist Boiohæmum | |
| Używany w : | Bojohemia Bojowska Afryka Wschodnia Bojowskie Indie Wschodnie Mała Wenecja Bojowskie Wyspy Pacyficzne Bojowski Kanton |
| Klasyfikacja: | Języki celtyckie
|
| Przykład | |
| Piosenka tytułowa z Pory na przygodę Tona již, jo cezi s niň, žeršvá udnás tře, ku Džekje koň pie dasje Finnje, pláns chvílas vašvat´ ažatouře. Plik:Finn i Dżejk.mp3 | |
| Lista conlangów | |
|
Zobacz też słownik tego języka. |
Język bojkowski - sztuczny język tworzony do althistu (...). Bojkowski jest językiem fleksyjnym, z bardzo licznymi naleciałościami słowiańskimi (leksyka i gramatyka). Używany przede wszystkim w Państwie Bojków oraz jego koloniach.
Fonetyka
Samogłoski
Język bojkowski posiada trzynaście samogłosek oraz cztery dyftongi. Poniższa tabela ukazuje samogłoski w dobie późnego języka średniobojkowskiego.
| Przednie | Środkowe | Tylne | |
|---|---|---|---|
| Przymknięte | i i: | ɨ | u u: |
| Średnie | e̞ e̞: ẽ̞ | o̞ o̞: õ̞ | |
| Otwarte | a a: | ||
| Dyftongi | i̯e̞ i̯ẽ̞ | i̯a | o̞u̯ |
Spółgłoski
| Wargowe | Przedniojęzykowe | Podniebienne | Miękkopodniebienne | ||
|---|---|---|---|---|---|
| Nosowe | m | n | ɲ | ||
| Zwarte | bezdźwięczne | p | t | c | k |
| dźwięczne | b | d | ɟ | g | |
| afrykaty bezdźwięczne | t͡s t͡ʃ | ||||
| afrykaty dźwięczne | d͡z d͡ʒ | ||||
| Szczelinowe | bezdźwięczne | s ʃ | x | ||
| dźwięczne | w~v | z ʒ | |||
| Aproksymanty | j | ||||
| Drżące | podwyższona | r̝~r̝̊~r | |||
| normalna | |||||
| Boczne | szczelinowe | ɬ | |||
| aproksymanty | l~ɫ | ||||
Zapis
Tradycyjnie do zapisu języka bojkowskego stosuje się znacznie zmodyfikowaną postać alfabetu greckiego. W węższym użyciu jest także jego transliteracja na łacinkę. Mimo to w przeszłości istniały próby lepszego przystosowania pisma łacińskiego do mowy Bojków. Poniższe tabele ukazują zapis spółgłosek oraz samogłosek w języku średniobojkowskim.
| Fonem | m | n~ɲ [1] | b | d~ɟ [1] | g | p | t~c [1] | k | d͡z~d͡ʒ [1] | t͡s~t͡ʃ [1] | v | z~ʒ [1] | f | s~ʃ [1] | ʃ | x | j | r | l | ɬ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Zapis grecki | Μ, μ | Ν, ν | Β, β | Δ, ꝺ | Γ, γ | Π, π | Τ, τ | Κ, κ | Ƨ, ƨ | Ϫ, ϫ | Ϝ, ϝ | Ζ, ζ | Φ, φ | Σ, с | Ϣ, ϣ [2] | Χ, χ | Í, ί | Ρ, ρ/ϼ [3] | Λ, λ | Ꙟ, ƛ~ꙟ [4] |
| Zapis łaciński | M, m | N, n | B, b | D, d | G, g | P, p | T, t | K, k | Ƨ, ƨ | C, c | V, v | Z, z | F, f | S, s | ẞ, ß | H, h | J, j | R, r | L, l | Ł, ł |
Spółgłoski są zmiękczane:
- przed innymi samogłoskami samogłoską ε (łac. e)
- przed spółgłoskami oraz w wygłosie znakiem η (łac. y)
Samogłoski zapisywane są następująco:
| Fonem | a | a: | e̞ | e̞: | ẽ̞ | i | i: | ɨ | o̞ | o̞: | õ̞ | u | u: | i̯e̞ | i̯ẽ̞ | i̯a | ou̯ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Zapis grecki | α | ά | ε | έ | εν/εμ | ι | ί | ῑ | ο | ό | ον/ομ | υ | ύ | ίε | ίεν/ίεμ | ία | ού |
| Zapis łaciński | a | á | e | é | en/em | i | í | ī | o | ó | on/om | u | ú | je | jen/jem | ja | ou |
Gramatyka
Czasownik
Czasownik w odmianie fleksyjnej posiada sześć form: czasu teraźniejszego, przeszłego dokonanego, przyszłego, trybu przypuszczającego i rozkazującego oraz stronę bierną. Ponad to czasowniki bojkowskie posiadają imiesłowy: teraźniejszy czynny, teraźniejszy bierny, przeszły niedokonany (bierny) i przeszły dokonany. Wraz z wzrostem kontaktów ze Słowianami w języku średniobojkowskim zaczęły pojawiać się czasy złożone. Nowy czas przeszły dokonany, nowy czas przeszły niedokonany, czas zaprzeszły, teraźniejszy ciągły oraz tryb nieświadka i nowy tryb rozkazujący.
Tablice koniugacyjne
| Końcówka bezokolicznika |
Osoba | Czas teraźniejszy | Czas przeszły (I) dokonany | Czas przyszły | Tryb przypuszczający | Tryb rozkazujący | Strona bierna | Imiesłów teraźniejszy czynny | Imiesłów teraźniejszy bierny | Imiesłów przeszły niedokonany | Imiesłów przeszły dokonany | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Liczba | pojedyncza | mnoga | pojedyncza | mnoga | pojedyncza | mnoga | pojedyncza | mnoga | pojedyncza | mnoga | pojedyncza | mnoga | ND | ND | ND | ND | |||||||
| -í | 1. | -ja | -jom | -jtov | -jtomy | -švaň | -švá | -a | -amnie | - | - | -or | -amár | -ut | -amna | -jetu | -á | ||||||
| 2. | -ješ | -jí | -jti | -jtí | -švaš | -švat´ | -aš | -atiy | -i | - | -jtor | -ježy | |||||||||||
| 3. | -jet´ | -jat´ | -jet | -jat | -švat´ | -švat´ | -at´ | -at´ | - | - | -jtar | -ár | |||||||||||
| -a | 1. | -aň | -omy | -acov | -acomy | -švaň | -švá | -a | -amnie | - | - | -ar | -amár | -at | -amna | -otu | -á | ||||||
| 2. | -aš | -ati | -aci | -ací | -švaš | -švatiy | -aš | -atiy | -a | - | -ator | -ažy | |||||||||||
| 3. | -at´ | -at´ | -ac | -ut | -švat´ | -švat´ | -at´ | -at´ | - | - | -ár | -ár | |||||||||||
Czasy złożone
| Nazwa czasu | Sposób tworzenia |
|---|---|
| Czas przeszły (III) dokonany | imiesłów przeszły dokonany + czasownik va w czasie teraźniejszym |
| Czas przeszły (IV) niedokonany | imiesłów przeszły niedokonany + czasownik va w czasie teraźniejszym |
| Czas zaprzeszły (V) | imiesłów przeszły dokonany + czasownik bževa w czasie przeszłym (I) dokonanym |
| Czas teraźniejszy (II) ciągły | imiesłów teraźniejszy czynny + czasownik va w czasie teraźniejszym |
| Tryb nieświadka | imiesłów teraźniejszy bierny + czasownik va w czasie teraźniejszym |
| Tryb rozkazujący | et´ + czasownik w czasie teraźniejszym |
Rzeczownik
Rzeczowniki bojkowskie odmieniają się przez pięć przypadków i dwie liczby. Przypadki co do zasady są stosowane analogicznie do ich funkcji i zakresu znanych z języków zachodniosłowiańskich. Jedynym wyjątkiem jest dopełniacz, który raczej pełni funkcje dzierżawcze, niźli typowo dopełnieniowe. Nie tworzy on też przeczeń. Z przyimkami łączą się natomiast: biernik, celownik i narzędniko-miejscownik. Język nowobojkowski wyróżnia siedem deklinacji.
- Deklinacja I pochodzi z praceltyckiej deklinacji, która w mianowniku liczby pojedyńczej przyjmowała końcówkę *-ā(s).
- Deklinacja II pochodzi z praceltyckiej deklinacji, która w mianowniku liczby pojedyńczej przyjmowała końcówkę *-o(s).
- Deklinacja III pochodzi z praceltyckiej deklinacji, która w mianowniku liczby pojedyńczej przyjmowała końcówkę *-i(s).
- Deklinacja IV pochodzi z praceltyckiej deklinacji, która w mianowniku liczby pojedyńczej przyjmowała końcówkę *-u(s).
- Deklinacja V pochodzi z praceltyckiej deklinacji, która w mianowniku liczby pojedyńczej przyjmowała końcówkę *-r.
- Deklinacja VI pochodzi z praceltyckiej deklinacji, która w mianowniku liczby pojedyńczej przyjmowała końcówkę *-n. Wyrosła ze zmieszania się samogłosek nosowych przednich, które ostatecznie przeszły w nienosowe a.
- Deklinacja VII pochodzi z praceltyckiej deklinacji, która w mianowniku liczby pojedyńczej przyjmowała końcówkę *-n. Wyrosła ze zmieszania się samogłosek nosowych tylnych, które ostatecznie przeszły w nienosowe u.
Język bojkowski bardzo wcześnie pozbył się pozostałych deklinacji praceltyckich. Deklinacja welarna i dentalna przeszła w całości do bojkowskiej deklinacji II (przyjmując niejako dodatkową końcówkę -as). Z kolei deklinacja s-tematyczna przeszła w większości przypadków do deklinacji I (opuszczając wygłosowe -s i przyjmując końcówkę -a). Zapożyczenia słowiańskie zostały przyjmowane do poszczególnych deklinacji ze względu na ich zakończenia w mianowniku.
- Rzeczowniki zakończone samogłoską *-a, bądź -e (żeńskie po przegłosie bojkowskim) weszły w skład deklinacji I.
- Rzeczowniki zakończone samogłoską *-e, *-ę (nijakie) weszły w skład deklinacji VI.
- Rzeczowniki zakończone samogłoską *-o (nijakie) weszły w skład deklinacji VII, przyjmując końcówkę -u.
- Rzeczowniki zakończone spółgłoską różną od *-s oraz *-r weszły w skład deklinacji III.
- Rzeczowniki zakończone spółgłoską *-s weszły w skład deklinacji II, przyjmując końcówkę -as.
- Rzeczowniki zakończone spółgłoską *-r weszły w skład deklinacji V.
- Rzeczowniki zakończone samogłoską *-i lub *-y stały się, jako jedyne rzeczowniki w języku bojkowskim nieodmienne.
Tablice koniugacyjne
| Deklinacja | I | II | III | IV | V | VI | VII | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Liczba | pojedyncza | mnoga | pojedyncza | mnoga | pojedyncza | mnoga | pojedyncza | mnoga | pojedyncza | mnoga | pojedyncza | mnoga | pojedyncza | mnoga |
| Mianownik | -a -e |
-as | -as | -i -´ |
∅ | -i -´ |
-y -ou |
-ouc | -r | -jí | -a -e (<*ę) |
-e | -u -i (<*ǫ) |
-oň |
| Biernik | -je | -ov | -a -e |
-ov | -je | -´ -ov |
-u -i |
-ov | -je | -jov | -e | -ou | -ona | |
| Dopełniacz | -je | -a -e |
-i | -a -e |
-i | -je | -u -i |
-ra | -e | -ona | ||||
| Celownik | -i | -á -é |
-ov | -á -é |
-i | -jé -jí |
-ji | -á -é |
-ře | -řba | -e | -le | -nie | -uba |
| Narzędniko-miejscownik | -i | -sy | -je | -´sy | -je | -jes | -ji | -jus | -r | -řy | -e | -oň | -usy | |
- Apostrof (´) oznacza zmiękczenie poprzedzającej spółgłoski.
- Pogrubione końcówki są przyjmowane jeśli poprzedza je spółgłoska miękka (ň, d´, t´, j, c, č, z, ž, s, š, ř, ł).
Przymiotnik
Przymiotnik w języku bojkowskim jedynie się stopniuje, nie odmienia się ani przez przypadki, ani przez rodzaje. Wraz ze wzrostem kontaktów ze Słowianami powstały dwa równoległe systemy stopniowania: fleksyjny celtycki i analityczny słowiański. W tym pierwszym wymienia się końcówki, w drugim do danego rzeczownika dodaje się odpowiednią partykułę.
| System celtycki | System słowiański | |
|---|---|---|
| Stopień równy | -s | |
| Stopień wyższy | -ár | zelši |
| Stopień najwyższy | -ja | nejzelši |
| Stopień niższy | -ár | mni |
| Stopień najniższy | -ja | mníj |
| Stopień porównawczy | ka | |