Język hibryjski
| Język hibryjski | |
|---|---|
| Typologia: | Alternacyjny SOV |
| Faktycznie | |
| Utworzenie: | Henryk Pruthenia w 2018 |
| W Adnacie | |
| Używany w : | brak |
| Lista conlangów | |
|
Zobacz też słownik tego języka. |
Dźwięki
Samogłoski
- i u (i u)
- ɛ ɔ (e o)
- æ ɒ (ä a)
Nieakcentowane samogłoski ulegają lekkiej redukcji.
Spółgłoski
- m n (m n)
- p t k q ʔ (p t k q ')
- tˤ (ṭ)
- s z x ħ ʕ h (s z x ḫ ẖ h)
- sˤ zˤ (ṣ ẓ)
- ts͡ (tz)
- l ʀ~r j (l r y)
Przemiany dźwiękowe
| PAA | Hibryjski | Protosemicki | Egipski |
|---|---|---|---|
| *b | p | *b | b |
| *p | p | *p | p |
| *f | ∅ | *p | f |
| *d | tz | *d | d |
| *t | t | *t | t |
| *ṭ | ṭ | *ṭ | d(~t) |
| *ǯ (dʒ) | z | *ð | ?? d |
| *č (tʃ) | tz | *θ | s, ?? š |
| *č̣ (tʃ') | ẓ | *θ̣ | ḏ- |
| *ʒ (dz) | z | *z | z |
| *c (ts) | tz | *s (*s3) | s |
| *c̣ (ts’) | ṣ | *ṣ ((t)sʼ | ḏ |
| *s | s | *š (*s1) | s |
| *ŝ (ɬ) *ĉ (tɬ) | s | *ś (*s2) (ɬ) | š, ? s |
| *ĉ̣ (tɬʼ) | tz | *ṣ́ ((t)ɬʼ) | ḏ, ? d- |
| *g | k | *g | g, ḏ |
| *k | k | *k | k, ṯ |
| *ḳ | q | *ḳ | q, ḏ |
| *ɣ | x | *ɣ | ḫ-, ꜥ- ? |
| *χ (ḫ) | x | *χ | ḫ, ẖ, ħ |
| *ʕ | ẖ | *ʕ | ꜥ |
| *ħ (ḥ) | ḫ | *ħ | ħ |
| *h | h | *h | j- |
| *ʔ | ʔ, Cˤ | *ʔ | j, ? ꜣ |
| *r | r | *r | r, l, ꜣ |
| *l | l | *l | n-, [l-, r, ꜣ |
| *n | n | *n | n, l |
| *m | m | *m | m |
| *w | u, ∅ | *w | w-, j, y |
| *y | i, j | *y | j-, y-, -Ø- |
Gramatyka
Zaimek
| Cas. | Sg | Pl | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| I | II | I | II | |||
| m | f | m | f | |||
| Nom. | an | nit | enek | enkit | enan | keʔen |
| Obl. | ye | yit | ki | kit | nan | kan |
| Poss. | iyu | iyit | iku | ikit | unenu | ukenu |
| Cas. | Sg | Pl | |
|---|---|---|---|
| m | f | ||
| Nom. | se | sit | su |
| Obl. | is | isi | usu |
| Poss. | isu | isit | yusu |
Konstrukcja wskazująca
Konstrukcję wskazującą tworzy się za pomocą wzoru: NOM-III-OBL, IIINOM. + VERB, np. Aroy-ye, an epey. "Człowiek, który mówił", dosł. "Człowiek-jego, on mówił".
Rzeczownik
Rzeczownik odmienia się przez dwa przypadki:
- mianownik - pełni funkcję podmiotu w zdaniu;
- zależny - pełni wszystkie inne funkcje w zdaniu, od uczestnictwa w wyrażeniach przyimkowym, przez zwroty, oraz
| Cas. | Sg | Pl | |||
|---|---|---|---|---|---|
| m | f | ||||
| Nom. | itz | aro | aroy | ärit | itzu, aroʔ, aroyʔ, ärite |
| Obl. | itze | aroye | aroye | äryet | |
| Con. | itzu | aro | aroy | äritu äru |
itzusu, arosu, aroysu, äritesu |
- itz – ząb
- aro – brzoza
- aroy – mąż
- ärit – żona
Istnieje też specjalna forma rzeczownika - forma konstrukcyjna. Łączy się ona:
- z innym rzeczownikiem, wtedy albo tworzy rzeczownik złożony, albo wyraża posesywność, np oysu-itz "ząb człowieka";
- z przymiotnikiem, rzeczownik występuje w formie konstrukcyjnej, przymiotnik odmienia się przez przypadki oraz deklinuje się (tak jak rzeczownik), np. itzu-ṣiḫ "biały ząb", itzu-ṣiḫe "białego zęba". U rzeczowników żeńskich żeńska końcówka rodzajowa odpada, jest przypisana dopiero do przymiotnika, np. äru-ẖälit "wysoka kobieta".
W formie konstrukcyjnej może dojść do wypadnięcia rdzeniowej samogłoski <e>.
Przymiotnik
Czasownik
Czasowniki posiadają de facto dwie formy podstawowe:
- teraźniejszą
- perfektywną.
| Forma | I | II | III | IV | V | VI | VII | VIII | IX |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Prosty | Duratywne | Jednokrotne | Wynikowe | Zwrotny | Sprawczy | ||||
| Ter. | CaC CCaC |
CäCiC CäCCäCiCC |
CiCiC iCiCC |
CaCoC CaCuC |
CiCiC iCiCC |
CaCCa CeCCa |
CuCaC CuCiC |
aC¹C¹aCC aC¹C¹aCaC |
CaCaCey |
| Perf. | CuC CCuC |
CeCiC CeCuC |
CeCuC äCiCuC |
CoCoC CuCuC |
CuCuC uCuCuC CuC¹C¹uC, |
CaCuC CeCuC |
aCuCuC iCuCuC |
aC¹C¹uCC aC¹C¹uCuC |
CeCuCi |
| Forma | Rdzeń | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ʔ-m(-m) | m-p-r | ʔ-p-n | ʔ-p-y | s-y-m | u-m-ʔ | ||
| jeść | pić | spać | mówić | słyszeć | wołać | ||
| Ter. | Sg. | em | maper | aʔepn | äpey | sem | umaʔ |
| Pl. | ems | mapers | aʔepnas | äpiyas | sems | umaʔs | |
| Perf. | um | mepur | aʔapan | epey | suym | umuʔ | |
| Imprf. | umma | mepurra | aʔapanna | epiyya | suymma | umuʔa | |
| Imp. | em | mapre | aʔepn | äpey | sme | umaʔ | |
| Subj. | emes | maperes | aʔepnes | äpiyes | semes | umaʔes | |
| Obl. | eme | mapre | aʔepne | äpiye | seme sme |
umaʔe | |
| Inf. | emiʔ | mapriʔ | aʔepniʔ | äpiyiʔ | semiʔ smiʔ |
umaʔiʔ | |
| Pass. | Ter. | emr | maperer | aʔepner | äpeyr | semr | umaʔr |
| Perf. | umr | mepurur | aʔapanr | epeyr | suymr | umuʔr | |
| Imprf. | ummar | mepurrar | aʔapannar | epiyyar | suymmar | umuʔar | |
| Imp. | emer | maprer | aʔepner | äpiyer | smer | umaʔr | |
| Subj. | emesur | maperesur | aʔepnesur | äpiyesur | semesur | umaʔesur | |
| Obl. | emer | maprer | aʔepner | äpiyer | semer smer |
umaʔer | |
| Inf. | emäriʔ | mapräriʔ | aʔepnäriʔ | äpiyäriʔ | semäriʔ smäriʔ |
umaʔiʔ | |
Każdy czasownik posiada tzw. podstawowy wzór, według którego się odmienia:
- CVCVC
- CVCC
- VCVCC
- VCVCVC
Samogłoski /i/ oraz /u/ mogą należeć do rdzenia i być traktowane jak spółgłoski. Jeżeli tworzyłoby się połączenie <ay>, <au>, przechodzi ona w <e>, <o>. Połączenia <iy>, <uu> przechodzą zaś w <ey>, <uʔ>.
Nagłosowe spodziewane <ʔa> przechodzi w <e>.
Spółgłoska ʔ występuje tylko w pozycji po samogłosce. W pozycji po spółgłosce wypada ona, za wyjątkiem spółgłosek t, s, z, które przechodzą w swoje faryngalizowane odpowiedniki.
Samogłoska <e> może wypadać przy tworzeniu bezokolicznika oraz formy zależnej.
Bezokolicznik
Hibryjski bezokolicznik pełni bardziej rolę naszego rzeczownika odczasownikowego. Może posiadać jedną z dwóch fórm:
- czynną;
- bierną.
Forma zależna
Forma zależna używana jest w konstrukcjach, w których użyto wielu czasowników (np. konstrukcje modalne, zdania warunkowe, zdania dookreślające), a także w konstrukcjach celowych z przyimkiem en aby.
Rodzaj
Każda forma osobowa występuje w dwóch formach:
- męskiej, o końcówce zero;
- żeńskiej, o końcówce -it, -t.
Rodzaj męski pełni też rolę rodzaju wspólnego. W liczbie mnogiej nie ma rozróżnienia na rodzaje.