Język martwych ciem

Następny język używany w Ziemli.

Fonologia

Spółgłoski

• p t kʰ
• p t k
• п т к

• β s sˠ ʂ ç ɣ χ
• b s ş š ś g h
• б с с' ш щ г х

• q͡χ t͡s t͡sˠ t͡ʂ
• ch c ç č
• ҳ ц ц' ч

• m n ɳ r l w j
• m n ņ r l u j
• м н н' р л ў ј

Samogłoski

• i ɯ e ɤ ɑ
• i/ї u/ü e o a
• і у е о а

• ɑi ɑu ɤu eu ei iu
• ai au ou eu ei iu
• ај аў оў еў еј іў

Samogłoski przed półsamogłoskami nosowymi ulegają nasalizacji, ale półsamogłoska nadal jest wymawiana. Samogłoska może stać obok samogłoski nie tworząc dyftongu (do oznaczenia tego służy diareza).

Samogłoski bezdźwięczne

Czasami samogłoski są wymawiane bezdźwięcznie (zapisywane à è ì ò ù/à è ь ò ъ), nie mogą być wtedy akcentowane, a akcent wtedy pada na ostatnią sylabę. Wyjątkiem są słowa jednosylabowe, gdzie akcent może padać na bezdźwięczną samogłoskę. Jeżeli przedostatnia i ostatnia sylaba wyrazu zawiera samogłoski bezdźwięczne, to akcent pada na pierwszą sylabę.

Mała harmonia wokaliczna

Występuje też zjawisko jak ja to określam "małej harmonii" wokalicznej:

• Po sylabie zawierającej dźwięczną samogłoskę zamkniętą, nie może występować sylaba z dźwięczną samogłoską otwartą. I vice versa
• Jeśli końcówka gramatyczna chce zgwałcić to prawo, to ostatnia samogłoska tematu staje się bezdźwięczną, a akcent idzie na koniec.

Akcent

Akcent pada na przedostatnią sylabę (jeżeli jest dźwięczna), lub pierwszą bądź ostatnią (jeżeli przedostatnia sylaba jest bezdźwięczna).

Rzeczownik

Występują trzy przypadki.

Mianownik

Pełni funkcję podmiotu w zdaniu

Końcówką jest -ì, -ò, -0 (końcówkę zero w mianowniku mają tylko przymiotniki)

• neїsì/неісь (język)
• hasò/ҳасò (ćma)
• arèt/арèт (martwy)

Posesyw

Odpowiada na pytanie czyj?

Końcówką jest -in, -on, -e

• neїsin/неісін (języka)
• hason/ҳасон (ćmy)
• arète/арèте (martwegp)

Celownik/Biernik/Prepositionalis

Pełni funkcję celownika, biernika, o. Łączy się z poimkami

Końcówką jest -0

• neїs/неіс (język, językowi)
• has/ҳас (ćmę, ćmie)
• arèt/арèт (martwego, mertwemu)

Liczba mnoga

Liczbę mnogą tworzy się, dodając -jà. Jeśli rzeczownik jest określany liczebnikiem, to nie dodaje się końcówki. Przymiotniki mogą posiadać liczbę mnogą tylko wtedy, gdy pełnią funkcję podmiotu.

Zaimki

Każdy zaimek ma swoją wersję dla kobiety, mężczyzny i dziecka/młodego zwierzęcia:

• ja - amì (m) amò (ż) amorò (dz/mł)
• ty - *hesì (m) *hesò (ż) herò (dz/mł)
• on - şì (m) şò (ż) rò (dz/mł) chò (coś nieżywotnego)

*oznacza także pan/pani

Zaimki odmieniają się jak rzeczowniki, za wyjątkiem biernikoczegoś, gdzie ze względu na to, że formy trzeciej osoby bzmiały by jak ş, r, ch, to używa się ich formy posesywnej. Jednak, jeśli zaimek tego typu znajduje się po samogłosce, to używa się tych krótkich wersyj.

Przymiotnik

Przymiotniki, a szerzej wszystkie wyrazy pełniące funkcję przydawki, stoją zawsze przed rzeczownikiem. Dla rodzaju:

• męskiego jest przewidziana końcówka -0 (arèt),
• żeńskiego -ò arètò,
• dziecięcego -en (arèten),
• nieżywotnego -is (arètis).

Przymiotniki rodzaju żeńskiego odmieniają się jak rzeczowniki z końcówką -ò

Stopniowanie

Stopień wyższy

Aby wyrazić stopień wyższy, używa się konstrukcji:

• podmiot - jest/em/eś/eśmy/eście/ są/ będę/ieszie//iemy/iecie/ą - przymiotnik - rzeczownik w biernikocosiu - ech

Jeśli podmiot nie jest, a staje się jakiś (nabiera cechy), to wtedy używamy "çi" a nie "ech"

Stopień najwyższy

Aby wyrazić stopień najwyższy, używa się konstrukcji:

• podmiot - jest/em/eś/eśmy/eście/ są/ będę/ieszie//iemy/iecie/ą - przymiotnik - rzeczownik w biernikocosiu - omù

(czyli on jest dobry nad kimś, on staje się lepszy nad kogoś, on jest dobry wśród kogoś)

Przysłówek

Są tworzone od przymiotników. Mają końcówkę -a, -à (to drugie, kiedy harmonia wchodzi w grę)

Stopniowanie

Stopniują się jak przymiotniki.

Poimki

• usò - czymś, za pomocą (czegoś), z (czymś)
• esò - w (kimś, czymś)
• sèlo - w (coś)
• omù - od (czegoś), z (czegoś)
• ìe - na (coś), o (coś)
• ut - na (czymś), po (czymś, miejsce, chodzić po chodniku etc)
• he - o (czymś)
• este - po (czymś) (kolejność, czas, etc.)
• aum - po (coś), za (czymś)
• jetè - za (coś)
• ki - za (czymś)
• sru - przez (coś), którędy
• şum - bez (kogoś)
• ech - nad (czymś)
• çi - nad (coś)
• ap - znad (czegoś)
• gau - pod (czymś)
• śa - pod (coś)
• benù - spod (czegoś)
• chatt - wokół (czegoś)
• te - pełni funkcję partitivusa. Oznacza dopełnienie jak czegoś jest mało, opisuje, że to część jakiegoś zbioru, który nie jest wyczerpany (czyli, że zostało go jeszcze)

(proszę o jakieś jeszcze pomysły, lista niepełna)

Poimek te

Jak już pisałem, pełni funkcję partitivusa. Oznacza dopełnienie jak czegoś jest mało, opisuje, że to część jakiegoś zbioru, który nie jest wyczerpany. Jeśli w następnym zdaniu jako podmiot zostaje użyty rzeczownik, który w poprzednim zdaniu występował z tym poimkiem, to mimo tego, że jest w mianowniku, dodaje się mu tą partykułę. Poimek "te" jako jaedyny też "zabiera" rzeczownikom prefiks liczby mnogiej.

Czasownik

Czasowniki mogą przybrać dowolną końcówkę.

Czasy

Istnieją trzy czasy:

• czas przeszły: -l, -ol

Opisuje wydarzenia, które wydarzyły się przed chwilą mówienia

• czas teraźniejszy: -ji, -i

Opisuje wydarzenia, które dzieją się w chwili mówiewnia

• czas przyszło-uniwersalny: -s, -ùs

Opisuje rzeczy, które odbędą się w przyszłości, oraz takie, które są uniwersalne (a wieć też odbędą się kiedyś)

Partykuły czasowne

Istnieją partykuły dodawane po czasowniku zmieniające ich znaczenie:

• dokonaność: cà
• partykuła przechodności: oś/ś

Jeśli dopełnienie jest takie same jak w poprzednim zdaniu, to można je pominąć, i użyć partykuły przechodności. Jest też używane, gdy używamy czasownika wymagającego dopełnienia, ale nie chcemy go wypowiedzieć

Jeśli czasownik jest powtarzany w następnym zdaniu, można wstawić samą partykułę.

Przeczenie

"Nie" (eì) jest oddzielnym czasownikiem. Kiedy używa się go z czasownikiem, to odmienia się go, a czasownik pozostaje w formie podstawowej. Zawsze znajduje się po czasowniku.

Bezokolicznik

Forma podstawowa sama w sobie nie ma żadnego znaczenia. Dopiero użyta z partykułami lub czasownikiem eì zyskuje takowe. To nie jest polskiego rozumienia bezokolicznik.

Bezokolicznik tworzymy dopiero dodając po formie podstawowej partykułę "jebìs". Np:

- Amì gouji tat jebis oś.

Ja idę się napić/ Ja idę by się napić

Szyk zdania

SVO. Czasami można jednak pominąć podmiot.