Język miriszki
Język miriszki - język ludu Miriszków używany w świecie Ziemi.
System dźwiękowy
Spółgłoski
- m n ɲ (m n ņ)
- p b t d c ɟ k ɡ (p b t d ķ ģ k g)
- ʋ s ʃ ç x (v s š ḩ h)
- r ɹ (r ṙ)
- l j (l j)
Samogłoski
- ɪ iː ʊ uː (i ī u ū)
- ɛ eː ɔ oː (e ē o ō)
- ə (ə)
- a ɑː (a ā)
Akcent
Akcent jest stały i pada zawsze na pierwszą sylabę słowa.
Zaimek
Zaimek osobowy
| Osoba | Sg | Pl |
|---|---|---|
| 1. | mīš | šīmi |
| 2. | lū | vā |
| 3. | ṙu¹, ōd² | oṙūš¹, ōdəd² |
- ¹dla żywotnych;
- ²dla nieżywotnych;
Deklinacja
| Przypadek | Sg | Pl | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1. | 2. | 3. | 1. | 2. | 3. | |
| Absolutyw | mīš | lū | ṙu¹, ōd² | šīmi | vā | oṙūš¹, ōdəd² |
| Dopełniacz | miša | lā | ṙa¹, oda² | šīma | vāna | oṙuša¹, odda² |
| Ergatyw | miši | lī | ṙi¹, odi² | šimī | vāni | oṙuši¹, oddi² |
- ¹dla żywotnych;
- ²dla nieżywotnych;
Rzeczownik
Rzeczownik w języku miriszki odmienia się przez trzy przypadki:
- absolutyw
- dopełniacz
- ergatyw
Dodatkowo rzeczownik może występować w formie określonej i nieokreślonej.
Deklinacja
Istnieją dwa podtypy deklinacyjne:
- spółgłoskowy;
- samogłoskowy.
Deklinacja Nieokreślona
Dla rzeczowników ēpon - "pies"; ūmikka - "mysz"; āggon - "pole"; sū - "woda":
| Przypadek | Sg | Pl | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Żywotne | Nieżywotne | Żywotne | Nieżywotne | |||||
| Absolutyw | ēpon | ūmikkam | āggon | sūm | ēponim | ūmikkaim | āggonpim | sūpim |
| Dopełniacz | ēponam | ūmikkap | āggonam | sūp | ēponami | ūmikkaami | āggona(p)pa | sū(p)pa |
| Ergatyw | ēponiṙ | ūmikkaṙ | āggonim | sūm | ēponiṙi | ūmikkaṙi | āggonpim | sūpim |
Deklinacja Określona
Dla rzeczowników ēpon - "pies"; ūmikka - "mysz"; āggon - "pole"; sū - "woda":
| Przypadek | Sg | Pl | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Żywotne | Nieżywotne | Żywotne | Nieżywotne | |||||
| Absolutyw¹ | aēpon | aūmikka | dāggon | odsū | šuēponi | šuūmikkai | dāggonpi | odsūpi |
| Dopełniacz¹ | aēpona | aūmikkap | dāggona | odsūp | šuēponami | šuūmikkaami | dāggona(p)pa | odsū(p)pa |
| Ergatyw² | ṙēponi | ṙūmikka | dāggon | odsū | ušēponi | ušūmikkai | dāggonpi | odsūpi |
- ¹dla dopełniacza i absolutywu używa się poprzedzających form trzeciej osoby w formie przedmiotowej
- ²dla ergatywu używa się poprzedzających form trzeciej osoby w formie podmiotowej.
Czasownik
W języku miriszki występują trzy "czasy":
- teraźniejszy neutralny;
- przeszły aktywny - opisuje czynności wyrażane przez czasowniki przechodnie;
- przeszły bierny - opisuje stany, czynności wyrażane przez czasowniki nieprzechodnie oraz stanowi formę bierną dla czasowników przechodnich.
Koniugacja
Czasownik odmienia się przez:
- trzy czasy (teraźniejszy neutralny : przeszły aktywny : przeszły bierny)
- dwie formy tryby rozkazującego (tryb rozkazujący aktywny : tryb rozkazujący bierny)
- formę tryby życzącego (tryb życzący aktywny : tryb życzący bierny)
Klasy koniugacyjne
W języku miriszki istnieją dwie klasy koniugacyjne:
- spółgłoskowa (temat czasownika kończy się spółgłoską) - należą do niej zarówno czasowniki przechodnie jak i nieprzechodnie;
- samogłoskowa (temat czasownika kończy się samogłoską -a) - należą do niej tylko czasowniki przechodnie oraz tzw. czasowniki zwrotne.
Tablice odmian
Dla czasowników šišūm - "jem" oraz šadda - "biję"
Czas teraźniejszy neutralny
| Klasa | Sg | Pl |
|---|---|---|
| Spółgłoskowa | šišūm
"jem" |
mišūmu
"jemy" |
| Samogłoskowa | šadda
"biję" |
madda
"bijemy" |
Czas przeszły
Aktywny
| Klasa | Sg | Pl |
|---|---|---|
| Spółgłoskowa | šišūma
"jadłem" |
mišūma
"jedliśmy" |
| Samogłoskowa | šaddad
"biłem" |
maddad
"biliśmy" |
Bierny
| Klasa | Sg | Pl |
|---|---|---|
| Spółgłoskowa | mīšūmid
"byłem jedzony" |
šīšūmid
"byliśmy jedzeni" |
| Samogłoskowa | mīaddad
"byłem bity" |
šīaddad
"byliśmy bici" |
Tryb rozkazujący
Aktywny
| Klasa | Sg | Pl |
|---|---|---|
| Spółgłoskowa | (li)šūm!
"jedz" |
(u)šūm!
"jedzcie" |
| Samogłoskowa | (l)adda!
"bij" |
(v)adda!
"bijcie" |
Bierny
| Klasa | Sg | Pl |
|---|---|---|
| Spółgłoskowa | (li)šūməd!
"bądź jedzony" |
(u)šūməd!
"bądźcie jedzeni" |
| Samogłoskowa | (l)addad!
"bądź bity" |
(v)addad!
"bądźcie bici" |
Tryb życzący
Aktywny
| Klasa | Sg | Pl |
|---|---|---|
| Spółgłoskowa | šišūmir
"abym jadł" |
mišūmur
"abyśmy jedli" |
| Samogłoskowa | šaddar
"abym bił" |
maddar
"abyśmy bili" |
Bierny
| Klasa | Sg | Pl |
|---|---|---|
| Spółgłoskowa | mīšūm
"abym był jedzony" |
šīšūmu
"abyśmy byli jedzeni" |
| Samogłoskowa | mīadda
"abym był bity" |
šīadda
"abyśmy byli byici" |
Odmiana osobowa
Istnieją dwa rodzaje odmiany osobowej:
- podmiotowa;
- przedmiotowa.
Tworzy się je poprzez dodanie prefiksów przed czasownik.
Podmiotowa
Używana jest dla wyrażania podmiotu w czasie teraźniejszym neutralnym (dla czasowników przechodnich) oraz w formach czasu przeszłego aktywnego i w wszystkich formach trybów o aktywnym charakterze.
| Osoba | Sg | Pl |
|---|---|---|
| 1. | š-
ši- |
m-
mi- |
| 2. | l-
li- |
v-
u- |
| 3. | ṙ-¹, d-²
a-¹, od-² |
uš ... -i¹, d- ... -pi²
uš ... -i¹, od- ... -pi² |
- ¹dla żywotnych;
- ²dla nieżywotnych.
Przedmiotowa
Używana jest dla wyrażania podmiotu w czasie teraźniejszym neutralnym (dla czasowników nieprzechodnich) oraz w formach czasu przeszłego biernego i w wszystkich formach trybów o biernym charakterze. Wyraża także dopełnienie w czasie teraźniejszym neutralnym (dla czasowników przechodnich) oraz w formach czasu przeszłego aktywnego i w wszystkich formach trybów o aktywnym charakterze.
| Osoba | Sg | Pl |
|---|---|---|
| 1. | mī- | šī- |
| 2. | lā- | vā- |
| 3. | a-¹, od-² | šu- ... -i¹, od- ... -pi² |
- ¹dla żywotnych;
- ²dla nieżywotnych.
Czasowniki zwrotne
Przez czasowniki zwrotne wyraża się klasę czasowników przechodnich, których dopełnieniem jest podmiot. Należą do nich także czasowniki określające nabywanie jakiejś cechy.