Język pierwszy

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Język pierwszy
Toide laita
Sposoby zapisu: łaciński
Faktycznie
Utworzenie: Keats w 2013
Kody
Conlanger–1 tl
Ilość mówiących 2
Lista conlangów

Język pierwszy lub też język laita (tl. toide läittä) - język a priori, autorstwa Aureliusza Chmielewskiego. Powstał w celu zapisywania notatek oraz komunikowania się w rodzinie. Nazwę zawdzięcza temu, że jest to pierwszy, poważniejszy projekt autora.

Fonologia

Podstawowe informacje

Staram się, żeby wymowa była jak najprostsza oraz zrozumiała. Umożliwi (mi) to szybszą naukę języka.

Alfabet

Samogłoski

Samogłoski, jakie występują w języku przedstawia poniższa tabelka. Dzielą się na długie oraz krótkie. Samogłoski długie zapisywane są podwójnie. Ponadto, czasami /æ/ upraszcza się do /a/.

Przednie Tylne
Niezaokrąglone Zaokrąglone Niezaokrąglone Zaokrąglone
Zamknięte i /i/ y/ü /y/ u /u/
Neutralne e /e/ ö /ø/ o /o/
Otwarte ä /æ/ a /ɑ/

Dyftongi

Ponadto, w języku laita występują dyftongi. Łącznie są 24 dyftongi. W nawiasach podane nazwy alternatywne (uproszczone).

Samogłoska ɑ e i o u
ɑ ɑe(e) ɑi ɑo ɑu
e ea ei eo eu
i ie io iu
o oe oi ou
u ue ui uo
ø øɑ øe øi
æ æe æi

Spółgłoski

Dwu-
wargowe
War-
gowo-
zębowe
Dzią-
słowe
Zdzią-
słowe
Podnie-
bienne
Miękko-
podnie-
bienne
Języcz-
kowe
Krtaniowe
Nosowe m n ŋ
Zwarte p b t d k g
Szczelinowe (f) v s (ʃ) x (χ) (h)
Aproksymanty j
Drżące r (ʀ)
Boczne aproksymanty l

Wymowa w nawiasach jest alternatywna. Czyli tak:

  • [ʃ] jest odpowiednikiem [s]
  • [f] jest odpowiednikiem [v]
  • [ʀ] jest odpowiednikiem [r]
  • [χ] jest odpowiednikiem [x]
  • [h] raczej nie występuje, jednak taka wymowa nie jest uznawana za błąd

Gramatyka

Podstawowe informacje

Początkowo język laita miał przypominać fiński z norweską fonologią. Uważałem to za mieszankę idealną, w praktyce okazało się to niewygodne (szczególnie przy długich słowach, które są typowe dla języka fińskiego). Z tego powodu język wyewoluował w stronę estońskiego. Końcówki dalej są "fińskie", aczkolwiek wszystko prawdopodobnie wyewoluuje i się uprości (skróci).

Harmonia samogłoskowa

W języku pierwszym występuje harmonia samogłoskowa. Są trzy klasy samogłosek - przednie, tylne oraz neutralne (podobnie jak w fińskim).

Przednie ä ö ü
Obojętne e i
Tylne a o u

Rzeczowniki

Przypadki

Język posiada jedną deklinację dla każdej liczby. Występuje osiem przypadków. Odmiana jest bardzo regularna. Ich końcówki są przedstawione w poniższej tabeli. Końcówki nazw przypadków: -vin.

Przypadek Końcówka lp. Końcówka lm. Przykład (lp., lm.) Odpowiednik pol. Opis
Nominativin -∅ -(e)t laitta, boksua
laittet, boksut
język, książka
języki, książki
Forma podstawowa, głównie wykorzystywana jako podmiot w zdaniu.
Genetivin -(e)n -ien laitten, boksun
laittien, boksuien
języka, książki
języków, książek
W zdaniach używane do dopełnienia dalszego. Ponadto używane do oznaczania przynależności.
Akusativin -(i)st -(e)sti laittan, boksutan
laittetin, boksutin
język, książkę
języki, książki
W zdaniach używane przeważnie jako dopełnienie bliższe.
Innesivin -(u)ssa/-(ü)ssä -(i)ssat laittussa, boksussa
laittissat, boksussat
w języku, w książce
w językach, w książce
Z odpowiednim przyimkiem, używane są z czasownikami które nie wskazują na ruch. (Jestem) w/na/pod/obok/przy itp.
Adessivin -(u)lla/-(ü)llä -(i)llat laittulla, boksulla
laittillat, boksullat
do języka, do książki
do języków, do książek
Z odpowiednim przyimkiem, używane są z czasownikami, które wskazują na ruch. (Idę) do/na/pod itp.
Vocativin -(a)ksi/-(ä)ksi -iksit laittaksi, boksuksi
laittiksit, boksuksit
języku, książko
języki, książki
Wołacz, używany tak samo jak w języku polskim.
Abessivin -(i)le -(i)let laittile, boksule
laittilet, boksulet
bez języka, bez książki
bez języków, bez książek
Określa brak czegoś. Np. "Jestem bez pieniędzy"
Comitativin -(i)na -(i)nat laittina, boksuna
laittinat, boksunat
z językiem, z książką
z językami, z książkami
Odwrotnie do Abessivina, określa "coś z czymś". Np. "Jestem z matką". Poza tym używane do określania osobowości(?), np. "Jestem (kim? czym?) człowiekiem", "Jestem sobą".

Podział rzeczowników

Zaimki

Osobowe

Jak widać, aby uzyskać liczbę mnogą w zaimkach osobowych wystarczy dodać -ti do liczby pojedynczej.

Lp. Lmn.
Ja Jal My Jalti
Ty Den Wy Denti
On/ona/ono Lam Oni/one Lamti

Zwrotne

Zaimek zwrotny to inuu. Odmienia się przez przypadki regularnie.

Przypadek Zaimek zw. Odpowiednik pol.
Nominativin
Genetivin Inuun siebie
Akusativin Inuust siebie (się)
Innesivin Inuussa (w/na itp.) sobie
Adessivin Inuulla (do/pod itp.) siebie
Vocativin
Abessivin Inuule bez siebie
Comitativin Inuuna ze sobą

Dzierżawcze

Zaimki dzierżawcze również odmieniają się przez przypadki regularnie. Mójihsi
Twójtäppü
Jegomies
Naszeihsit
Waszetäppüt
Ichmiest

Wskazujące

Ten
Ci
Tamten
Tam
Tutaj
Taki
Tamci

Tłumaczenia

Informacje

Tutaj będę publikował ważniejsze (dłuższe) tłumaczenia.

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka - Artykuł 1

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka napisał:
Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi pod względem swej godności i swych praw. Są oni obdarzeni rozumem i sumieniem i powinni postępować wobec innych w duchu braterstwa.

Tenna loiket videres toonad oi källäd di lege keelam oi legeti määtät. Lam gutes lakkson oi iniitul oi skales länäe toi rabinatan di änüllä algusegien.
/Tenːɑ loiket videreʃ toːnad oi kæːlːæːd di lege keːlɑm oi legeti mæːtæt. Lam guteʃ lɑkːson oi iniːtul oi ʃkɑleʃ lænæe toi rɑbinɑtɑn di ænyllæ ɑlgusegien. /

Mały książę

Tiilä vaitan napisał:
Przepraszam wszystkie dzieci za poświęcenie tej książki dorosłemu.

Jal tunen tenne päslätin, kel lukanisin mana boksutan top tiilädänüssä.

Czasowniki

Jest jedna deklinacja, więc i jedna koniugacja. Upraszczanie języka (na początku były 2 deklinacje oraz 2 koniugacje) zrobiło swoje.

Czas teraźniejszy

Osoba Końcówka Przykład Znaczenie
Jal -(e)n Teren Jestem
Den -(e)d Tered Jesteś
Lam -(e)s Teres Jest
Jalti -(e)ne Terene Jesteśmy
Denti -(e)de Terede Jesteście
Lamti -(e)se Terese

Czas przeszły

Osoba Końcówka Przykład Znaczenie
Jal -(i)sin Teresin Byłem
Den -(i)sid Tered Byłeś
Lam -(i)sa Teresa Był
Jalti -(i)sini Teresini Byliśmy
Denti -(i)sidi Teresidi Byliście
Lamti -(i)sit Teresit Byli

Czas przyszły

Osoba Końcówka Przykład Znaczenie
Jal -(i)g Tereg Będę
Den -(i)gi Teregi Będziesz
Lam -(e)ge Terege Będzie
Jalti -(e)tag Teretag Będziemy
Denti -(e)tagi Teretagi Będziecie
Lamti -(e)tege Teresit Będą

Czasownik dokonany i niedokonany

Przeczenie czasowników

Tryby

Strona bierna

Stronę bierną tworzy się w następujący sposób:
Czasownik w odpowiedniej formie (3.os, w odp. czasie) + imiesłów bierny (patrz niżej).
Przykład: Kot jest lizany przez psa.
Talavut: Akri teres kalavat tuuki pürüüsten.

Imiesłowy

Przymiotniki

Liczebniki

Przysłówki

Składnia