Język protowertyński
| Język protowertyński Vēřtire laurādh | |
|---|---|
| Sposoby zapisu: | pierwotnie: brak aktualnie: pismo wertyńskie na ziemi: alfabet łaciński |
| Typologia: | aglutynacyjno-fleksyjny, VSO |
| Faktycznie | |
| Utworzenie: | F1req w 2020 |
| Najnowsza wersja: | 1 |
| W Kyon | |
| Używany w : | ??? |
| Klasyfikacja: | Języki wertyńskie |
| Przykład | |
| ??? ??? | |
| Lista conlangów | |
|
Zobacz też słownik tego języka. |
Język protowertyński (Vēřtire laurādh [ˈʋɛːrtiɾɛ ˈʎaʊ̯ɾaːð]), we współczesnym wertyńskim znany jako (...) — język autorstwa F1rqa stworzony w 2020 roku jako jego pierwszy konlang. Język pierwotnie nosił nazwę "język wertyński", po lekkich przeróbkach został przemianowany na "język protowertyński". W świecie Kyonu posługiwali się nim pierwsi wertowie którzy przybyli na tereny dzisiejszej Wertynii. Jest to prajęzyk który dał początek rodzinie języków wertyńskich, wyłoniły się z niego 3 dialekty, północny, południowy oraz wschodni, z których to wyłoniły się obecne języki.
Fonologia ✔
Samogłoski ✔
W języku protowertyńskim występują 4 samogłoski krótkie, 4 długie oraz 4 nosowe.
| Przednie | Centralne | Tylne | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Krótkie | Długie | Nosowe | Krótkie | Długie | Nosowe | Krótkie | Długie | Nosowe | |
| Przymknięte | i (i) | iː (ī) | ĩ (į) | ||||||
| Prawie przymknięte | ʊ (u) | ʊː (ū) | ʊ̃ (ų) | ||||||
| Półotwarte | ɛ (e) | ɛː (ē) | ɛ̃ (ę) | ||||||
| Otwarte | a (a) | aː (ā) | ã (ą) | ||||||
Dyftongi ✔
W języku protowertyńskim występuje 9 dyftongów:
- au - [aʊ̯] jak w laurādh [ʎaʊ̯ɾaːð] (język)
- eu - [ɛʊ̯] jak w euvařev [ɛʊ̯ʋarɛʋ] (mówić)
- ua - [ʊa̯] jak w [...]
- ay - [ai̯] jak w [...]
- ey - [ɛi̯] jak w [...]
- uy - [ʊi̯] jak w [...]
- ae - [aɛ̯] jak w [...]
- ea - [ɛa̯] jak w [...]
- ue - [ʊɛ̯] jak w [...]
Spółgłoski ✔
W języku protowertyńskim występuje 24 spółgłosek.
| Wargowe | Zębowe | Dziąsłowe | Podnieb. | Welarne | Krtaniowe | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nosowe | m | n | ŋ | ||||
| Zwarte | bezdźwięczne | p | t | k | |||
| dźwięczne | b | d | ɡ | ||||
| Szczelinowe | bezdźwięczne | f | θ | s • ʃ | h | ||
| dźwięczne | ð | z • ʒ | |||||
| Drżące | r | ||||||
| Uderzeniowe | ɾ | ||||||
| Aproksymanty | ʋ | l | j • ʎ | w | |||
Akcent ✔
W języku protowertyńskim akcent zawsze pada na pierwszą sylabę.
Struktura sylaby ✔
W języku protowertyńskim maksymalna dopuszczalna sylaba to (C)(C)V(C)(C), gdzie V oznacza samogłoskę lub dyftong, a C spółgłoskę.
Sposoby zapisu
Język protowertyński w swojej pierwotnej formie nie posiadał sposobów zapisu, dopiero w późniejszych wiekach powstał zapis w alfabecie wertyńskim stworzony przez kapłanów. Na potrzeby realnego świata protowertyński posiada również zapis w alfabecie łacińskim.
Transkrypcja łacińska ✔
W zapisie łacińskim języka protowertyńskiego występuje 31 liter oraz 3 dwuznaków.
| a | ā | ą | b | d | dh | e | ē | ę |
| [a] | [aː] | [ã] | [b] | [d] | [ð] | [ɛ] | [ɛː] | [ɛ̃] |
| f | g | x | i | ī | į | y | q | l |
| [f] | [ɡ] | [h] | [i] | [iː] | [ĩ] | [j] | [k] | [ʎ] |
| ll | m | n | ň | p | r | ř | s | š |
| [l] | [m] | [n] | [ŋ] | [p] | [ɾ] | [r] | [s] | [ʃ] |
| t | th | u | ū | ų | v | w | z | ž |
| [t] | [θ] | [ʊ] | [ʊː] | [ʊ̃] | [ʋ] | [w] | [z] | [ʒ] |
Pismo wertyńskie
| Litera | Nazwa | Wymowa | Transkrypcja | |
|---|---|---|---|---|
| Zapis | Wymowa | |||
| a | /a/ | /a/ | a | |
| aay | /aːj/ | /a:/ | aa | |
| ą | /ã/ | /ã/ | ą | |
| bay | /baj/ | /b/ | b | |
| day | /daj/ | /d/ | d | |
| dsay | /d͡zaj/ | /d͡z/ | ds | |
| djay | /d͡ʒaj/ | /d͡ʒ/ | dj | |
| dhay | /ðaj/ | /ð/ | dh | |
| e | /ɛ/ | /ɛ/ | e | |
| eey | /ɛːj/ | /ɛː/ | ee | |
| ę | /ɛ̃/ | /ɛ̃/ | ę | |
| fay | /faj/ | /f/ | f | |
| gay | /gaj/ | /g/ | g | |
| xay | /haj/ | /h/ | x | |
| i | /i/ | /i/ | i | |
| iiy | /iːj/ | /iː/ | ii | |
| į | /ĩ/ | /ĩ/ | į | |
| yay | /jaj/ | /j/ | y | |
| qay | /kaj/ | /k/ | q | |
| lay | /laj/ | /l/ | l | |
| ĺay | /ʎaj/ | /ʎ/ | ĺ | |
| may | /ɱaj/ | /ɱ/ | m | |
| nay | /naj/ | /n/ | n | |
| ngay | /ŋaj/ | /ŋ/ | ng | |
| pay | /paj/ | /p/ | p | |
| ray | /raj/ | /r/ | r | |
| ŕay | /ɾaj/ | /ɾ/ | ŕ | |
| say | /saj/ | /s/ | s | |
| shay | /ʃaj/ | /ʃ/ | sh | |
| tay | /taj/ | /t/ | t | |
| tsay | /t͡saj/ | /t͡s/ | ts | |
| tzay | /t͡ʃaj/ | /t͡ʃ/ | tz | |
| thay | /θaj/ | /θ/ | th | |
| u | /ʊ/ | /ʊ/ | u | |
| uuy | /ʊːj/ | /ʊ:/ | uu | |
| ų | /ʊ̃/ | /ʊ̃/ | ų | |
| vay | /ʋaj/ | /ʋ/ | v | |
| way | /waj/ | /w/ | w | |
| zay | /zaj/ | /z/ | z | |
| jay | /ʒaj/ | /ʒ/ | j | |
Gramatyka
Czasowniki
Bezokoliczniki ✔
Bezokoliczniki tworzy się poprzez dodanie do rdzenia czasownika sufiksu -ev.
- zeuřev - chodzić
- euvařev - mówić
- yauretev - nazywać
Odmiana przez osoby ✔
Czasowniki regularne odmienia się przez osoby poprzez dodanie odpowiedniego sufiksu. Wszystkie czasowniki regularne w bezokoliczniku kończą się na -ev.
| Osoba | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| 1. | -au zeuřau - chodzę |
-uti zeuřuti - chodzimy |
| 2. | -ay zeuřay - chodzisz |
-avi zeuřavi - chodzicie |
| 3. | -an zeuřan - chodzi |
-eni zeuřeni - chodzą |
Czasy ✔
W języku protowertyńskim występują trzy czasy: przeszły, teraźniejszy oraz przyszły. Tworzy się je za pomocą odpowiedniego przedimka. Czas teraźniejszy zawiera się w domyślnym rdzeniu czasownika, czas przeszły tworzy się poprzez dodanie przedimka vir, czas przyszły natomiast poprzez dodanie przedimka xer.
| Czas | Przedimek | Przykład | Znaczenie |
|---|---|---|---|
| Przeszły | vir | vir zeuřau
vir euvařau vir yauretau |
chodziłem
mówiłem nazywałem |
| Teraźniejszy | — | zeuřau
euvařau yauretau |
chodzę
mówię nazywam |
| Przyszły | xer | xer zeuřau
xer euvařau xer yauretau |
będę chodził
będę mówił będę nazywał |
Tryby ✔
W języku protowertyńskim występują 4 tryby: tryb oznajmujący, tryb potencjalny, tryb przypuszczający oraz tryb rozkazujący. Tworzy się je dodając odpowiednią partykułę. Tryb oznajmujący zawiera się w rdzeniu czasownika, tryb potencjalny tworzy się poprzez dodanie partykuły xan, tryb przypuszczający tworzy się poprzez dodanie partykuły qin, tryb rozkazujący natomiast za pomocą partykuły ven.
| Tryb | Partykuła | Przykład | Znaczenie |
|---|---|---|---|
| Oznajmujący | — | zeuřay
euvařay yauretay |
chodzisz
mówisz nazywasz |
| Potencjalny | xan | zeuřay xan
euvařay xan yauretay xan |
może chodzisz
może mówisz może nazywasz |
| Przypuszczający | qin | zeuřay qin
euvařay qin yauretay qin |
chodziłbyś
mówiłbyś nazywałbyś |
| Rozkazujący | ven | zeuřay ven
euvařay ven yauretay ven |
chodź (ty)
mów (ty) nazywaj (ty) |
Negacja czasowników ✔
Negacja czasowników odbywa się poprzez dodanie partykuły rev za czasownikiem.
- zeuřau rev — nie chodzę
- euvařau rev - nie mówisz
- yauretau rev - nie nazywam
Przymiotniki ✔
Przymiotniki odrzeczownikowe ✔
Przymiotniki odrzeczownikowe tworzymy poprzez dodanie odpowiedniego sufiksu, zazwyczaj jest to -e, w przypadku wyrazów zakończonych -a dajemy sufiks -ve, natomiast w przypadku wyrazów zakończonych -i dajemy sufiks -se
| rzeczownik | przymiotnik |
|---|---|
| vēřtir
(wert) |
vēřtire
(wertyński) |
| ivra
(płomień) |
ivrave
(płomienisty) |
| nevāri
(robak) |
nevārise
(robacki) |
Stopniowanie przymiotników ✔
Występują 3 stopnie przymiotników: równy, wyższy i najwyższy. Stopniuje się poprzez dodanie odpowiedniego sufiksu. Stopień równy jest podstawowym przymiotnikiem, stopień wyższy tworzy się za pomocą sufiksu -ate, wyższy zaś za pomocą sufiksu -avre.
Stopień równy:
- vēřtire — wertyński
- ivrave — płomienisty
- nevārise — robacki
Stopień wyższy:
- vēřtirate — bardziej wertyński
- ivravate — bardziej mniejszy
- nevārisate — bardziej robacki
Stopień najwyższy:
- vēřtiravre — najbardziej wertyński
- ivravavre — najbardziej płomienisty
- nevārisavre — najbardziej robacki
Imiesłowy ✔
W języku protowertyńskim imiesłowy czynne tworzy się poprzez dodanie sufiksu -eti, a imiesłów bierny poprzez dodanie sufiksu -ari.
| czasownik | imiesłów czynny | imiesłów bierny |
|---|---|---|
| euvařev
(mówić) |
euvařeti
(mówiący) |
euvařari
(mówiony) |
| zeuřev
(chodzić) |
zeuřeti
(chodzący) |
zeuřari
(chodzony) |
| yauretev
(nazywać) |
yaureteti
(nazywający) |
yauretari
(nazywany) |
Negacja przymiotników ✔
Negacja przymiotników odbywa się poprzez dodanie partykuły rev za przymiotnikiem.
- vēřtire rev - nie wertyński
- ivrave rev - nie płomienisty
- nevārise rev - nie robacki
Zaimki
Zaimki osobowe ✔
W języku protowertyńskim występuje prosty system 6 osób, 3 liczby pojedynczej oraz 3 mnogiej. Zaimki odmieniają się jak regularnie.
| Osoba | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| 1. | fīr ja |
arey my |
| 2. | werī ty |
evey wy |
| 3. | šīr on |
verey oni |
Rzeczowniki
Liczba ✔
Język protowertyński posiada 4 liczby - liczbę pojedynczą, zerową, mnogą i absolutną.
| l.zerowa | l.pojedyncza | l.mnoga | l.absolutna |
|---|---|---|---|
| xarēdherį
(żaden miecz) |
xarēdh
(miecz) |
xarēdhey
(miecze) |
xarēdheye
(wszystkie miecze) |
| ivrarę
(żaden płomieć) |
ivra
(płomień) |
ivraye
(płomienie) |
ivrayi
(wszystkie płomienie) |
| nevārirą
(żaden robak) |
nevāri
(robak) |
nevāriyi
(robaki) |
nevāriya
(wszystkie robaki) |
Zdrobnienie ✔
W języku protowertyńskim zdrobnienie tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego sufiksu w zależności od końcówki. W przypadku słów zakończonych spółgłoską dodajemy sufiks -es, w przypadku słów zakończonych na -a dodajemy sufiks -sa, a w przypadku słów zakończonych na -i dodajemy sufiks -si.
| Zdrobnienie | |||
|---|---|---|---|
| Forma
podstawowa |
tarīn
jeż |
ivra
płomień |
nevāri
robak |
| Forma
zdrobniona |
tarīnes
jeżyk |
ivrasa
płomyczek |
nevārisi
robaczek |
Forma pejoratywna ✔
W języku protowertyńskim formę pejoratywną tworzy się poprzez dodanie prefiksu qev'.
| Forma pejoratywna | |||
|---|---|---|---|
| Forma
podstawowa |
xāšar
poganin |
nēla
kraina |
nevāri
robak |
| Forma
pejoratywna |
qev'xāšar
p*ganin |
qev'nēla
kr*ina |
qev'nevāri
r*bak |
Honoryfikacja ✔
W języku protowertyńskim honoryfikację tworzy się poprzez dodanie prefiksu var'.
| Honoryfikacja | |||
|---|---|---|---|
| Rzeczownik | mēra
matka |
teuvār
ojciec |
tarīn
jeż |
| Honoryfikacja | var'mēra
Matka |
var'teuvār
Ojciec |
var'tarīn
Jeż |
Przypadki ✔
W języku protowertyńskim występuje 8 przypadków.
| Przypadek | Pytanie | |
|---|---|---|
| I. | Nominativus | Kto?, Co? |
| II. | Genetivus | Kogo?, Czego? |
| III. | Dativus | Komu?, Czemu? |
| IV. | Accusativus | Kogo?, Co? |
| V. | Comitativus | Z kimś, Z czymś. |
| VI. | Ablativus | Skąd?, Od kogo?, Od czego? |
| VII. | Allativus | Dokąd?, Do kogo?, Do czego? |
| VIII. | Vocativus | [Wołacz] |
Odmiana rzeczowników ✔
Odmiana zachodzi poprzez dodanie odpowiedniego sufiksu.
| l.zerowa | l.pojedyńcza | l.mnoga | l.absolutna | |
|---|---|---|---|---|
| I. | -erį / -arę / -irą | -ø / -a / -i | -ey / -aye / -iyi | -eye / -ayi / -iya |
| II. | -erv / -arv / -irv | -esi / -ase / -isa | -eyu / -ayu / -iyu | -esir / -aser / -isar |
| III. | -erex / -arix / -irax | -evi / -ave / -iva | -eviy / -avey / -ivay | -eres / -aris / -iras |
| IV. | -erin / -aren / -iran | -eri / -are / -ira | -evir / -aver / -ivar | -etiv / -atev / -itav |
| V. | -esex / -asix / -isax | -ene / -ani / -ina | -etis / -ates / -itas | -esiv / -asev / -isav |
| VI. | -evin / -aven / -ivun | -eur / -aur / -ivr | -euni / -auna / -ivna | -eviv / -avev / -ivav |
| VII. | -enis / -anus / -inas | -eut / -aut / -ivt | -enev / -aniv / -inav | -eney / -aniy / -inay |
| VIII. | -evus / -avis / -ivas | -eru / -aru / -iru | -esuy / -asay / -isey | -evų / -avą / -ivę |