Język sweński

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
sweński
svenska
Utworzenie: Toivo w 2008
Cel utworzenia: na potrzeby conworldu
Używany w (Unia Krajów Słowiańskich): Swenia (Svenska kungrika)
Sposoby zapisu: łaciński
Klasyfikacja: języki indoeuropejskie
 słowiańskie
  północnosłowiańskie
   sweński
Status urzędowy
Język urzędowy (Unia Krajów Słowiańskich): Swenia
Oficjalna regulacja: Svenske Move Instituten åd Kungske Navukev Akademiene
Kody
Conlanger–1 svn
Przykład
Powszechna Deklaracja Praw Człowieka
Veskje lyde rodjas svobodne a rovne u svöje dåstönöstene a svöjme pråvenme. Öne es åbdarene s orsumenem a sumenenem a mä delat s durgeme v ducke braterstva.
Lista conlangów


Język sweński (svenska (mova)) - język słowiański używany w Swenii.

Cel utworzenia i zamysły

Flaga Swenii.

Mimo że sweński jest językiem słowiańskim, jego brzmienie i gramatyka w założeniu są silnie bazowane na szwedzkim. Język ten powstał do roli "słowiańskiego szwedzkiego". Wiele pomysłów jest współdzielonych z rodzkim.

Upodobnienie się do szwedzkiego oznacza silne zmiany fonetyczne: utratę wielu charakterystycznych dla języków słowiańskich spółgłosek (m. in. /z/, /ʒ/, /x/, /ts/), a jednocześnie znaczne poszerzenie inwentarza samogłosek (/ʉ/, /ə/, samogł. przednie zaokrąglone). W warstwie morfologicznej natomiast relacja sweńskiego do prasłowiańskiego jest mniej więcej taka, jak szwedzkiego do pragermańskiego / staronordyckiego: nastąpiły drastyczne uproszczenia końcówek morfologicznych, spowodowane głównie redukcją samogłosek w tych końcówkach.

Z uwagi na te cechy język mógłby być klasyfikowany w fikcyjnej grupie "północnosłowiańskiej", charakteryzującej się podobnymi cechami, jak języki północnogermańskie w rodzinie germańskiej. W bardziej realistycznej klasyfikacji mógłby natomiast być zaliczony do języków zachodniosłowiańskich.

Rozwój

Poniżej podano najważniejsze procesy fonetyczne, które doprowadziły do wyodrębnienia się języka sweńskiego:

Zachowanie jaci (jako ä /ɛ/)

Przegłos:
a, o, u > ä /ɛ/, ö /ø/, y /y/ przed spółgłoską spalatalizowaną (równocześnie depalatalizacja)

Redukcja iloczasu: (rozwiniętego jak w zachodniosłow.)
ă > a /ɑ/
ā > å /o/
ŏ > o /o/
ō > o /u/
w pozostałych przypadkach - skrócenie samogł.

Usunięcie /ɨ/:
y /ɨ/ > u /ʉ/

Rozwój nosówek:
ę, ǫ > ą > ä
ę:, ǫ: > ą: > å

Redukcja samogłosek w końcówkach:
i, u, e, o > e /ə/
a, ä, å > a /ɑ/

Zmiany spółgłoskowe:
z > s
č /tʃ/ > kj /ɕ/
ž /ʒ/ > /ʝ/, /g/
x /x/ > /h/, /k/
šč > skj /ɕː/

Wałczenie:
l > v po samogł.

Fonologia

Samogłoski

Sweński rozróżnia 10 fonemów samogłoskowych, które ilustruje poniższy diagram. Są one zapisywane następująco: a /ɑ/, å /o/, o /o, u/, u /ʉ/, e /e, ə/, i /i/, ä /ɛ/, ö /ø/, y /y/. Litera o może powodować pewne trudności, ponieważ reguły jej pisania niedokładnie pokrywają się z wymową.

Przednie Centralne Tylne
Przymknięte
Blank vowel trapezoid.png
i
u
ʉ
y
ə
e
ɛ
ø
o
ɑ
Prawie przymknięte
Półprzymknięte
Środkowe
Półotwarte
Prawie otwarte
Otwarte

Spółgłoski

  Wargowe Dziąs-
łowe
Zadziąs-
łowe
Podnie-
bienne
Welarne Gardłowe
Nosowe m /m/ n /n/
Zwarte bezdźwięczne p /p/ t /t/ k /k/
dźwięczne b /b/ d /d/ g /g/
Szczelinowe s /s/ sj /ʃ/ kj, tj /ɕ/ h /h/
Sonanty v /ʋ/ r /r/, l /l/ j /ʝ/

Akcent

Akcent pada przeważnie na pierwszą sylabę. Istnieją jednak wyjątki od tej reguły, np. desåte "dziesiąty".

Morfologia

Rzeczownik

Sweńskie rzeczowniki odmieniają się przez dwie liczby: pojedynczą i mnogą oraz trzy przypadki: mianownik, dopełniacz, celownik (dodatkowo rozróżniany jest biernik, jednakże różni się on od mianownika tylko w przypadku zaimków). Ponadto rozróżnia się formę nieokreśloną (w l. poj. występującą w towarzystwie rodzajnika en, ena, ene) oraz określoną. Rodzaj rzeczownika zazwyczaj bardzo łatwo rozpoznać z jego końcówki: spółgłoska - rodzaj męski, -a - rodzaj żeński, -e - rodzaj nijaki. Również odmiana przez przypadki jest bardzo regularna, co ilustruje poniższa tabela.

  kvät
"kwiat"
mova
"mowa, język"
mäste
"miasto"
l.poj. l.mn. l.poj. l.mn. l.poj. l.mn.
forma nieokreślona
N en kvät kväte ena mova move ene mäste mästa
G enev kväta kvätev ene move movev enev mästa mästev
D enem kväte kvätem ene move movem enem mäste mästem
A en kvät kväte ena mova move ene mäste mästa
forma określona
N kväten kvätene movana movene mästene mästane
G kvätanev kväteneck movene moveneck mästanev mästeneck
D kvätenem kvätenme movene movnem mästenem mästenme
A kväten kvätene movana movene mästene mästane

Przymiotnik

Przymiotnik odmienia się przez rodzaj, liczbę i przypadek. Odmiana ta jest bardzo regularna, co ilustruje poniższa tabela.

svenske "sweński"
  r. m. r. ż. r. n.
l.poj. l.mn. l.poj. l.mn. l.poj. l.mn.
N svenske svenske svenska svenske svenske svenske
G svenskev svenskeck svenske svenskeck svenskev svenskeck
D svenskem svenskeme svenske svenskeme svenskem svenskeme
A svenske svenske svenska svenske svenske svenske

Czasownik

Odmiana czasownika jest w sweńskim bardzo uproszczona w stosunku do innych języków słowiańskich. Brak odmiany przez osoby, natomiast tworzenie różnych form czasowych jest bardzo łatwe i regularne.

Podstawową formą czasownika jest bezokolicznik posiada zawsze jedną z dwóch końcówek: -et lub -at. Wyjątkiem jest kilka czasowników jednosylabowych, np. byt "być", ät "jechać" itp. Odmiana tych czasowników jest nieregularna.

Formę czasu teraźniejszego tworzy się odcinając końcówkę bezokolicznika i dodając -a, np. kjitat "czytać" > kjita, hötet "chcieć" > höta.

Tryb rozkazujący tworzy się dwojako: od bezokoliczników zakończonych na -et odcina się całą końcówkę, zaś w przypadku bezokoliczników zakończonych na -at tryb rozkazujący jest identyczny z formą czasu teraźniejszego (końcówka -a).

Istnieją dwie formy używane do tworzenia czasu przeszłego: imiesłów przeszły czynny tworzy się dodając w zależności od rodzaju końcówkę -v/-va/-ve, a imiesłów przeszły bierny - końcówką -n/-na-/ne.

Poniższa tabela zawiera zestawienie form dla przykładowych czasowników (w tym przykładowe czasowniki nieregularne).

znaczenie bezokolicznik cz. ter. tr. rozk. im. prz. czyn. im. prz. brn.
być byt es bäd buv buva buve -
czytać kjitat kjita kjita kjitav kjitava kjitave kjitan kjitana kjitane
iść idet ida id sjev sjeva sjeve -
mieć mät mäv mäva mäve -
mówić mövet möva möv mövev möveva möveve möven mövena mövene
znać snät snäja snä snäv snäva snäve snän snäna snäne

Przykładowe zdania:
Mu kjita ena kniga. - Czytamy książkę.
Ona höta kjitat ena kniga. - Ona chce czytać książkę.
Kjita knigana! - Czytaj książkę!
Ås es kjitav ena kniga. - Czytałem książkę.
Ås mä kjitana ena kniga. - Przeczytałem książkę.