Język wilusyjski

Z Conlanger
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Język wilusyjski
Wiluška Tnažáḫ
Sposoby zapisu: Uj wi jaki?
Typologia: Fleksyjny
SVO
Faktycznie
Utworzenie: Henryk Pruthenia w 2018
W Adnacie
Używany w : brak
Klasyfikacja: j. indoeuropejskie
  • j. wilusyjski
Lista conlangów
Nuvola apps bookcase 1 blue.svg.png Zobacz też słownik tego języka.

Język wilusyjski - język używany w Adnacie.

Dźwięki

Samogłoski

  • i iː u uː (i ī u ū)
  • e o (e o)
  • a aː (a ā)

Spółgłoski

  • m n (m n)
  • p t k kʷ ʔ (p t k kw '~ʔ)
  • s z ʃ ʒ ħ ħʷ ʕ (s z š ž ḫ ḫw ꝗ)
  • tʃ͡ dʒ͡ (č ǯ)
  • w l r j (w l r y)

Większość spółgłosek może występować też w wersji podwojonej.

Akcent

Akcent jest stały, lecz może padać na różne sylaby wyrazu. Akcent zaznaczamy za pomocą znaku akutu.

Zmiany dźwiękowe

  • V:y, V:w > Vy, Vw
  • ew > u
  • ow > ū
  • ey > i
  • oy > ē
  • o > a
  • h₁e, eh₁ > h₁a, ah₁
  • h₂e, eh₂ > h₂a, ah₂
  • h₃e, eh₃ > h₃o, oh₃
  • Ch₁C > CaC (tylko między zwartymi, nieregularnie, zazwyczaj tylko w pierwszej sylabie)
  • Ch₂C > CaC (tylko między zwartymi, nieregularnie, zazwyczaj tylko w pierwszej sylabie)
  • Ch₃C > CoC (tylko między zwartymi, nieregularnie, zazwyczaj tylko w pierwszej sylabie)
  • wN̥-, wR̥- > uN-, uR-
  • wV- ... N/R > V̄-
  • wV- > V-
  • wN̥-, wR̥- > uN-, uR-
  • -p-, -t-, -k- > -pp-, -tt-, -kk- (po, lub przed akcentowaną)
  • b, d, g > p, t, k
  • h₁p, ph₁, h₁t, th₁, h₁k, kh₁ > pp, tt, kk (za wyjątkiem nagłosu i zbitek)
  • Gʰ > G
  • VR_, VN_ > V̄R_, V̄N_ {b, d, g}
  • ḱR, ǵR, ḱN, ǵN > š, ž
  • ḱḱ, ǵǵ > šš, žž
  • ḱ, ǵ > č, ǯ
  • l̥, r̥ > i, ri (przed k, g, š, ž, č, ǯ, m, n) (też w nagłosie)
  • l̥C-, r̥C-, m̥C-, n̥C- > uC, urC, aC, naC
  • l̥, r̥ > u, ru
  • m̥, n̥ > a, na
  • -s > -š
  • syV > VšV/VššV
  • gʷ- > b
  • częste wypadnięcia <a> i <e> w fleksji
  • Vh₁b, Vh₁d, Vh₁g > V:pp, V:tt, V:kk
  • dh₂, dh₃ > ʔ
  • bh₂, gh₂, > ꝗ
  • bh₃, gh₃ > ꝗ
  • Vh₂d, Vh₃d > V:ʔ
  • V:h₂b, V:h₃b, > ꝗ
  • V:h₂d, V:h₃d > ꝗ
  • b- > w-
  • d- > ∅
  • g- > y-
  • Hb-, Hd-, Hg- > p-, t-, k-
  • b, d, g > p, t, k
  • nt, np > nʔ
  • nk > nꝗ
  • -h₂-, -h₃- > ḫ
  • h₂-, h₃- > ḫ
  • -h₁- > ∅
  • h₁- > ∅
  • VnC > VC
  • VḫC > V:C
  • VʔC > V:C
  • CḫV > CV
  • -st- > ss
  • C¹HC² > C²C²
  • Sw > SS
  • tw, sw- > ḫw/ḫʷ
  • kʷ > kw/kʷ
  • retrakcja akcentu z końcówki
  • ō > ā
  • ē > ī
  • przedakcentowe i poakcentowe <e> i <o> wypadają
  • ks, ts > kš, tš
  • skrócenie nieakcentowanych długich
  • au > o
  • ai > e

Gramatyka

Zaimek

Zaimki osobowe

I i II osoba
Cas. Sg Pl Refl.
I II I II
Nom. aǯam wi
Gen. mene tewe naseraš yuseraš sewe
Dat. miye tiye nammi yummi si
Acc. me ḫwe nas was se
Ins. ma ta nammu ummu
Loc. mi ti nammi ummi sepi
Abl. metta ḫwetta nammetta ummetta setta
All. meǯši tepši nanši unši sepši
Ill. memaʔ ḫwemaʔ namaʔ wamaʔ semaʔ
Com. mim tim nasmmam ummam sim
Ess. meǯǯan teppan namman umman seppan
Poss. ma ḫwa nasa usa sa
III osoba
Cas. Sg Pl
żyw nżw żyw nżw
Nom. yiš yit yiḫ
Gen. yašša yasam
Dat. yamme yīmušu
Acc. yim yit yimaš
Ins. ya yīpa
Loc. yammi yīsu
Abl. yammatta
All. yammaš yīmuš
Ill. yimaʔ yimmaʔ yima
Com. yīm yīpim
Ess. yamman yīma

Zaimki wskazujące

Zaimki wskazujące przyjmują formę sufiksów doklejanych do rzeczownika. Występują one w dwóch formach: głównej i pobocznej. Pierwsza używana jest w mianowniku, bierniku, celowniku i wołaczu, a druga z wszystkimi innymi formami. Istnieją też specjalne formy wyrażające posiadanie: posiadana i posiadająca. Idea odległości rozdzielona jest na troje:

  • siḫ - wskazuje rzeczy przy mówiącym;
  • ta - wskazuje rzeczy przy adresacie, adresatach;
  • anas - wskazuje rzeczy poza będące poza kręgiem mówiących.
Zaimki wskazujące
Stopień odległości Główna Poboczna Posiadający Posiadany
żyw nżw
I siḫ
iḫ
sit
it
sammi sašša samatta
I taš tat tammi tašša tamatta
III anaš anat anammi anašša anamatta

ya - który Kto? co?

Rzeczownik

Rzeczowniki dzielą się na dwie klasy:

  • żywotne - ludzie i zwierzęta, niektóre pojęcia określające zbiorowości ludzkie;
  • nieżywotne - przedmioty, idee, roślin, zjawiska i inne.


W języku wilusyjskim wyróżnia się 12 przypadków:

  • mianownik - wyraża podmiot w zdaniu;
  • dopełniacz - wyraża posiadanie;
  • celownik - dopełnienie dalsze, wyraża odbiorcę czynności;
  • biernik - dopełnienie bliższe, łączy się z częścią poimków;
  • narzędnik - dopełnienie dalsze, wyraża narzędzie lub sposób wykonywania czynności;
  • miejscownik - samodzielnie ma znaczenie znajdowania się gdzieś, w połączeniu z poimkami oznacza statyczne położenie;
  • ablatyw - ruch skądś, pochodzenie, łączy się z poimkami oznaczającymi ruch skądś, od czegoś; używany zamiast biernika przy przeczeniu;
  • allatyw - ruch dokądś; w połączeniu z poimkami nadaje znaczenia ruchu, zmiany stanu; używany też często w znaczeniu o kimś, o czymś, na jakiś temat;
  • illatyw - ruch do wnętrza czegoś, do jakiegoś celu; z poimkami nadaje znaczenie ruchu do czegoś, do czegoś wnętrza, w jakimś celu, po coś, dla czegoś, dla kogoś;
  • comitatyw - wyraża towarzystwo kogoś lub czegoś, w konstrukcjach poimkowych przy czymś, u kogoś, obok czegoś;
  • essyw - jako coś, jako ktoś, w jakimś stanie, także używany w konstrukcjach czasowych (odpowiada na pytanie kiedy?;
  • wołacz - używany w zwrotach bezpośrednich do kogoś.
Deklinacja
Poj.
Cas. Żywotne Nieżywotne
Vḫš V Vḫ C
Nom. š š š -∅ -∅ -∅
Gen. ašša šša š šša š ašša
Dat. aye ye e iye ye e aye
Acc. am m a a -∅ -∅ -∅
Ins. a ya a i ya a a
Loc. i yi i i yi i i
Abl. atta tta ta etta tta ta atta
All. ašši šši ši ši šši ši ašši
Ill. amaʔ maʔ maʔ maʔ maʔ maʔ maʔ
Com. am yam am im yam am am
Ess. an n an in n an an
Voc. e ye e e -∅ -∅ -∅
Mnoga
Cas. Ożywione Nieożywione
Vḫš V Vḫ C
Nom. yeš š aḫ aḫ
Gen. am maš maš maš maš maš amaš
Dat. u wu u u wu u u
Acc. yaš aḫ aḫ
Ins. api pi pi pi š š
Loc. aššu ššu šu šu šu šu aššu
Abl. amaš maš maš maš maš maš amaš
All. imaš yimaš imaš imaš yimaš imaš imaš
Ill. aḫa ḫa aḫa a ḫaʔ aḫaʔ aḫaʔ
Com. ami mi mi mi maš maš amaš
Ess. ara ra ra ra ra ra ara
Voc. yeš š aḫ aḫ

U rzeczowników żywotnych końcówka mianownika -ḫš często jest wymawiana albo jako , albo po prostu -ḫ.

Przymiotnik

Przymiotniki odmieniają się tak samo jak rzeczowniki. Podstawową formą przymiotnika jest forma nieżywotna. Przymiotnik odmienia się przez liczby, przypadki, i kategorię żywotności. Przysłówki odprzymiotnikowe tworzone są za pomocą narzędnika, miejscownika, lub essywu.

Czasownik

System czasowy uległ znaczącemu uregularnieniu: rozwinął się system czasowy przeszły-teraźniejszy oraz zachowała się strona bierna. Zachował się też tryb życzący.

Koniugacja czasowa
Czas Teraźniejszy
Pers. Spółgłoskowa Samogłoskowa
Sg. Pl. Sg. Pl.
I mi mas mas
II si te si tte
III ʔ
Czas przeszły
Pers. Sg. Pl. Sg. Pl.
I a name m name
II s natte s natte
III st na st na
Tryb rozkazujący
Pers. Sg. Pl. Sg. Pl.
II ti titte ti titte
Tryb życzący
Pers. Sg. Pl. Sg. Pl.
I ya ime ya me
II yes itte yes tte
III ye inat ye nat
Imiesłów
Czynny ʔ
Bierny amma mma

Część czasowników w czasie teraźniejszym ma rozszerzony temat o dodatkowe -ye-. Istnieje tez grupa czasowników nieregularnych, w której to dochodzi do wymian wewnątrz rdzenia w czasie przeszłym i liczbie mnogiej.
Podane imiesłowy są tak samo imiesłowami przymiotnikowymi, jak i przysłókowymi.

Czasownik astaʔ "być"
Czas Teraźniejszy
Pers. Sg. Pl.
I asmi asmas
II asi aste
III asti asaʔ
Czas przeszły
Pers. Sg. Pl.
I asa asname
II as asnatte
III ast asna
Tryb rozkazujący
Pers. Sg. Pl.
II sti stitte
Tryb życzący
Pers. Sg. Pl.
I ša sime
II šas sitte
III šat siʔ
Imiesłów
Czynny saʔ

Bezokolicznik

Końcówką bezokolicznika jest . Jest ona dodawany na piśmie nawet wtedy, gdy jest niewymawiany (np. po zbitkach samogłosek zwartych, często też po wielu spółgłoskach zwartych).

Tekst

Owca i konie Ḫawiš kwet ašweš
Na wzgórzu owca, która nie miała wełny, zobaczyła konie: jeden ciągnął ciężki wóz, drugi dźwigał wielki ładunek, a trzeci wiózł szybko człowieka. Owca rzekła do koni: „Serce mnie boli, widząc, co człowiek nakazuje robić koniom”. Konie odpowiedziały: „Słuchaj, owco, serca nas bolą, kiedy widzimy, jak człowiek, pan, zabiera twoją wełnę na płaszcz dla samego siebie. I owca nie ma wełny”. Usłyszawszy to, owca pobiegła przez równinę. Kwerayi ḫawiš, yaš ni sīǯǯest īla, winést ašwaš: ḫīnaš werest weč kwraḫu, tewaš tesst ārka meča, kwet trayaš brest nammam uǯǯaya. Ḫawiš wekkwost ašwu: „Wašče čīr me, winéʔ, kwa nammaš ḫača īršyeʔ ašwu.” Ašweš urena: „Šwuti, ḫawiye, waščeʔ čīraḫ nas, winéʔan, kwi nammaš, wīran, yappe īla ḫwa tešnamaʔ semaʔ samamaʔ. Kwet ḫawiš ni sīǯǯe īla.” Šwuʔan yit, ḫawiš šrest līnam.