Przejdź do zawartości

Zapis japoński dla języka polskiego

Z Conlanger

Zapis japoński dla języka polskiego (ざ写日本いすきづら゚田すけっご) to próba dostosowania i usystematyzowania pism japońskich do zapisu języka polskiego. Autorem systemu jest Cywil. Pomysł powstał już w 2022, a w 2023 rozpoczęły się prace nad nim. Podstawowym założeniem jest stworzenie możliwego do używania, mimo niepraktyczności systemu eksperymentalnej grafii polskiej, przy zachowaniu podstawowych założeń ortografii japońskiej.

Ten artykuł ma na celu przedstawienie ogólnych i szczególnych zasad zapisu, będzie on także spełniał rolę słownika znaków.

Wstęp

Ogólne założenia

System zapisu japońskiego zakłada użycie wszystkich trzech współczesnych pism japońskich. Ich zakres użycia jest podobny jak w oryginale.

Znaki chińskie

Znaki chińskie (符う中いすけっ), także Chancy (漢字) jest systemem logograficznym stanowiącym podstawę zapisu. Używa się go w wielu funkcjach, przede wszystkim:

  • Większość rzeczowników rodzimych
  • Rdzenie większości czasowników i przymiotników
  • Rdzenie zaimków osobowych i dzierżawczych
  • Pożyczki z greki i łaciny
  • Imiona rodzime, greko-łacińskie, biblijne i wschodnioazjatyckie, jeśli ich etymologia jest znana (zalicza się etymologie ludowe o wątpliwej poprawności)

Znaki chińskie są systemem silnie umownym. Podstawową zasadą jest jeden morfem - jeden znak, choć nie jest ona absolutna. Mogą one mieć kilka sposobów czytania w zależności od kontekstu - często są to pary wymowa rodzima - wynowa greko-łacińska, lecz zdarzają się sytuacje, że kilka bliskoznacznych morfemów dzieli znak, często w supletywnych parach aspektowych. Obecne są przypadki, gdy kilka znaków (zazwyczaj dwa) mogą tworzyć stały zestaw niezależny od pierwotnych znaczeń i wymów znaków, które się na niego składają.

Hiragana

Hiragana (平仮名) jest pismem fonetycznym, który, choć pełni rolę pomocniczą do znaków chińskich, objętościowo stanowi większość tekstu polskiego zapisanego systemem japońskim. Używa się go w następujących przypadkach:

  • Afiksy fleksyjne i słowotwórcze
  • Zaimki inne niż osobowe
  • Przyimki, spójniki i partykuły
  • Niektóre podstawowe czasowniki (np. めち - mieć i ぶうち - być)

W tekstach w stylu użytkowym możliwe jest zastępowanie rzadszych znaków chińskich hiraganą. W klasycznej literaturze i tekstach formalnych jest to wysoce niezalecane.

Z racji tego, iż system fonetyczny polskiego jest diametralnie inny niż ten japońskiego, do którego przystosowana jest kana, konieczne jest ustalenie zasad zapisu fonetycznego. Kwestia ta omówiona jest w dalszej części artykułu.

Katakana

Katakana (片仮名) jest drugim zapisem fonetycznym o dużo bardziej ograniczonym użyciu. Stanowi ona niewielką część większości tekstów, a w wielu jest zupełnie nieobecna. Jest stosowana do zapisu następujących elementów:

  • Zapożyczenia z języków obcych innych niż łacina, greka i języki używające znaków chińskich
  • Nazwy naukowe: zwierząt, roślin, jednostek, związków i pierwiastków chemicznych itp.
  • Onomatopeje

Nazwy roślin i zwierząt zwykle pisze się katakaną, nawet w tekstach formalnych i literackich, niezależnie od tego, czy istnieje oznaczające je znak chiński.

Zapożyczenia pochodzące jeszcze z epoki prasłowiańskiej mają zazwyczaj znak chiński, który jest używany jak przy słowach rodzimych. Zapożyczenia doby staropolskiej są już pisane katakaną.

W przypadku odmiany słów zapisanych katakaną, ostatni znak zawierający spółgłoskę rdzenia zapisuje się katakaną fonetycznie, a następne hiraganą, np. パペル - papier, パペラふ - papierach.

Zasady zapisu fonetycznego

W poniższej sekcji wszystkie słowa zapisywane są hiraganą, niezależnie od poprawności tego rozwiązania. Ma to na celu przedstawienie zasad zapisu fonetycznego.

Z racji tego, że kana to system sylabiczny, a polski ma niedopasowaną do niego złożoną strukturę sylaby, kana została częściowo zalfabetyzowana. Stąd wynikają następujące zasady:

  • Serie typu Cu Ci wymawiane są /C/ i /Cʲ/, np. すまく - smak.
  • Samogłoski /i/ oraz /ɨ/ zapisuje się tak jak długie ii oraz ū w japońskim, oddając etymologię prasłowiańską, np. づうみい - dymi.

Wiele zasad dotyczy głosek miękkich:

  • Serię Ce czyta się jako /Cʲe/, np. ぺび - pień.
  • Aby zapobiec palatalizacji wywołanej przez e, dodaje się po nim małe tsu, np. ゑっそる゚う - wesoły.
  • Przy palatalizacji stosuje się zależność: zmiękczone głoski serii kV gV hV tV dV sV nV lV rV czyta się odpowiednio /tʃ ʒ ʃ tɕ dʑ ɕ ɲ l ʒ/.
  • Niezmiękczone głoski serii lV czyta się /wV/.

Kilka zasad dotyczy głosek będących alofonami w języku japońskim:

  • Znaki fu (hu) tsu (tu) czyta się regularnie jako /x/ /t/.
  • Serię lV zapisuje się jako serię rV z handakutenem.
  • Serię fV zapisuje się jako hu + mała samogłoska.
  • Serię cV zapisuje się jako tsu + mała samogłoska.
  • Serię dzV zapisuje się jako zu + mała samogłoska.

Słownik

Słownik znaków i ich pochodnych

Klucz 1 (一)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
えでっぬ jeden Num
一ひい ぺるうひい pierwszy Num ord

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
与ち だち dać V I
与わち だわち dawać V VIIIa
うう与ち ううだち wydać V I

Klucz 2 (丨)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
中えっく しろでっく środek N masc
う中 うしろうづ wśród Adp

Klucz 5 (乙)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
乾う そうふ suchy Adj

Klucz 7 (二)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
づわ dwa Num
二ぐう づろうぐう drugi Num ord

Klucz 9 (人)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
ちゃろ゚ ciało N masc

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
信ちせん ぢゃちせん dziać się V Xb refl
信え でえ dzieje N fem pl.tan

Klucz 12 (八)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
おぬ on Pron wymowa rdzenia 「い」

Klucz 14 (冖)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
写あち ぴいさち pisać V IX
写も ぴいすも pismo N neu
ざ写 ざぴいす zapis N masc impers

Klucz 18 (刀)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
ぢゃる゚ dział N masc
分いち でり゚いち dzielić V VIa
おづ分いち おづでり゚いち oddzielić V VIa

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
りょんづ rząd N masc
列いち りょんぢいち rządzić V VIa

Klucz 29 (又)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
取あち びらち brać V XI wymowa rdzenia 「びょる」
ず取おゐいすこ ずびょろゐいすこ zbiorowisko n neu

Klucz 30 (口)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
叩あち くれぱち klepać V IX
す叩えね すくれぺね sklepienie N neu

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
叫あち ずわち zwać V IX
な叫あち なずわち nazwać V IX

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
ら゚づ ład N masc
べっず和 べっずら゚づ bezład N masc

Klucz 31 (囗)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
きてっるう cztery Num
四つう きわるつう czwarty Num ord

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
きいぬ czyn N masc
因いち きいにいち czynić V VIa

Klucz 32 (土)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
ぜみゃ ziemia N fem

Klucz 32 (夊)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
り゚ゃと lato N neu

Klucz 36 (夕)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
ゑきょうる wieczór N masc

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
多え ゑれ゚ wiele Adv
多くう ゑり゚くう wielki Adj
多くひい ゑんくひい większy Adj

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
のつぅ noc N fem

Klucz 37 (大)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
ねぼ niebo N neu
天えすきいっ ねべすきいっ niebieski Adj

Klucz 38 (女)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
ざ始ちせん ざきょんちせん zacząć się V Xc refl
ぽ始てっく ぽきょんてっく początek N masc imper

Klucz 40 (宀)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
しゐゃつ świat N masc
宙いち しゑちいち świecić V VIa
宙ろ゚ しゐゃつろ゚ światło N neu
宙ろ゚しち しゐゃつろ゚しち światłość N fem

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
ろうづ ród N masc
家いち ろぢち rodzić V VIa
家やい ろづぁい rodzaj N masc

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
實おた いいすとた istota N fem
實ぬう いいすつぬう istny Adj
實ぬう いいすつねち istnieć V III

Klucz 42 (小)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
小う まる゚う mały Adj
小う まろ゚う mało Adv
小ねい みねい mniej Adv
小ねいじい みねいじい mniejszy Adj

Klucz 51 (干)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
ろく rok N masc W liczbie mnogiej rdzeniem jest

Klucz 57 (弓)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
強い どうぎい duży Adj

Klucz 63 (戶)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
みゃすと miasto N neu
所え めいすつぇ miejsce N neu
おう所いち おうめしちいち umieścić V VIa

Klucz 66 (攴)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
つをうる twór N masc
整いち つをうりいち tworzyć V VIb
す整いち すつをうりいち stworzyć V VIb
ぽ整 ぽつをうる potwór N masc

Klucz 72 (日)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
でに dzień N masc

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
ぐゐゃずだ gwiazda N fem

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
暗のしち てみのしち ciemność N fem

Klucz 73 (曰)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
くせんが księga N fem

Klucz 74 (月)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
朝えっく らねっく ranek N masc
朝お らの rano Adv
ぽ朝えっく ぽらねっく poranek N masc

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
ぽら pora N fem

Klucz 75 (木)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
づれを drzewo N neu

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
おをつぅ owoc N neu
果おうう おをつぅ owocowy Adj

Klucz 85 (水)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
をだ woda N fem

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
沃ぬう ぷろ゚ づぬう płodny Adj

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
泳のんち ぷる゚うのんち płynąć V Vb
おう泳のんち おうぷる゚うのんち upłynąć V Vb
泳わち ぷる゚うわち pływać V I

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
もれ morze N neu
海いすくう もるすくう morski Adj

Klucz 100 (生)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
生うう ぎいうう żywy adj
生ち ぎいち żyć V Xa

Klucz 113 (示)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
示あち かざち kazać V IX
おう示あち おうかざち ukazać V IX

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
ぼうぐ bóg N masc
神い ぼぎい boży Adj

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
福お語いち ぶろ゚ごすら゚ゐいち błogosławić V VIa

Klucz 115 (禾)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
なしょの nasiono N neu

Klucz 116 (穴)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
空こゑ ぽうすつこゑ pustkowie N neu

Klucz 117 (立)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
立ち すたち stać V nreg wymowa tematu 「すたぬ」

Klucz 118 (竹)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
ずなく znak N masc
符いち ずなきいち znaczyć V VIb

Klucz 120 (糸)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
緑う ぜろ゚ぬう zielony Adj

Klucz 124 ( 羽)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
すくりづろ゚ skrzydło N neu

Klucz 128 (耳)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
聖う しゑんつう święty Adj

Klucz 130 (肉)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
育り゚いな ろしりいな roślina N fem

Klucz 138 (艮)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
良う どぶるう dobry Adj

Klucz 138 (艸)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
つらわ trawa N fem

Klucz 142 (虫)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
ろうい rój N masc
蟲いち ろういいち roi V VIa
ざ蟲いち ざろういいち zaroić V VIa

Klucz 145 (衣)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
ゑりふ wierzch N masc
ぽ表にゃ ぽゑりふにゃ powierzchnia N fem

Klucz 147 (見)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
見えち ゐいでち widzieć V VIIa

Klucz 149 (言)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
ゑりふ rzecz N fem
言つぃ れつぃ rzec V XI Wymowa tematu 「れく」

Klucz 162 (辵)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
透う やすぬう jasny Adj
透えち やすねち jaśnieć V III

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
運いち のしいち nosić V VIa
運ち ねしち nieść N fem
おう運いち おうのしいち unosić V VIa

Klucz 166 (里)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
量あ みゃら miara N fem
べっず量 べっずみゃる bezmiar N masc

Klucz 168 (長)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
長う づろうぐう długi Adj
ゑっ長 ゑっづろうぐ według Adj

Klucz 183 (飛)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
飛あち ら゚たち latać V I

Klucz 194 (鬼)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
どうふ duch N masc

Klucz 196 (鳥)

Zapis japoński Zapis japoński fonetyczny Zapis łaciński Fleksja Uwagi
ぷたく ptak N masc
鳥いつを ぷたつぅつを ptactwo N masc

Słowa zapisywane hiraganą

Zapis japoński Zapis łaciński Fleksja Uwagi
あぶう aby Conj

Zapis japoński Zapis łaciński Fleksja Uwagi
i Conj

Zapis japoński Zapis łaciński Fleksja Uwagi
うてづう wtedy Adv

Zapis japoński Zapis łaciński Fleksja Uwagi
おづ od Adp

Zapis japoński Zapis łaciński Fleksja Uwagi
ざし zaś Part

Zapis japoński Zapis łaciński Fleksja Uwagi
że Conj

Zapis japoński Zapis łaciński Fleksja Uwagi
すをうい swój Pron poss

Zapis japoński Zapis łaciński Fleksja Uwagi
せん się Pron refl

Zapis japoński Zapis łaciński Fleksja Uwagi
na Adp
なづ nad Adp

Zapis japoński Zapis łaciński Fleksja Uwagi
ねふ niech Part
ねはい niechaj Part

Zapis japoński Zapis łaciński Fleksja Uwagi
ぶうち być V nreg

Zapis japoński Zapis łaciński Fleksja Uwagi
べっず bez Adp

Słowa zapisywane katakaną

Zapis japoński Zapis łaciński Fleksja Uwagi
ガトウネック gatunek N masc

Dodatek

Onomastykon

Nazwy miejscowe