Język śląski
Język śląski (śl. lo slengés [lo slẽˈʒes], la liba slengés [la ˈliba slẽˈʒes] — język północnoromański używany na Śląsku.
Fonologia
Spółgłoski
| Wargowe | Dziąsłowe | Zadziąsłowe | Miękkopodniebienne | Krtaniowe | |
|---|---|---|---|---|---|
| Nosowe | m | n | ɲ | ||
| Zwarte | p b | t d | k g | ||
| Szczelinowe | f v | s z | ʃ ʒ | h | |
| Aproksymanty | w | l | j | ||
| Drżące | r |
Samogłoski
Monoftongi
| Przednie | Centralne | Tylne | |
|---|---|---|---|
| Przymknięte | i | u | |
| Półprzymknięte | e | o | |
| Półotwarte | ɛ | ɔ | |
| Otwarte | a |
Samogłoski półotwarte /ɛ, ɔ/ występują wyłącznie w sylabach akcentowanych.
Dyftongi i tryftongi
| Wstępujące | Zstępujące | ||
|---|---|---|---|
| Dźwięk | Przykład | Dźwięk | Przykład |
| ja | peadra
[ˈpjadra] |
aj | ogai
[oˈgaj] |
| wa | doabra | [ˈdwabra] | dao
[daw] |
| jɛ | ... | ɛj | ... |
Morfologia
Rodzajniki
| m | f |
|---|---|
| u | ua /wa/ |
| m | f | |
|---|---|---|
| sg | lo | la |
| pl | li | |
Ściągnięcia
Rodzajniki ściągają się z przyimkami.
| à
(GEN.) |
de | ei | tra | |
|---|---|---|---|---|
| u | amu | du | mu | tras u |
| ua | amua | dua | mua | tras ua |
| lo | ao | dao | nao | tras-o |
| la | à la | da | na | tras-a |
| li | ai | di | ni | tras-i |
Zaimki wskazujące
Bliskie
| m | f | |
|---|---|---|
| sg | es | easta |
| pl | esti | |
Odległe
| m | f | |
|---|---|---|
| sg | çao | ceala |
| pl | cei | |
Ściągnięcia
Podobnie jak rodzajniki, zaimki wskazujące ściągają się z przyimkami.
| à
(GEN.) |
de | ei | |
|---|---|---|---|
| es | as | des | nes |
| easta | asta | deasta | neasta |
| esti | asti | desti | nesti |
| çao | à çao | daçao | naçao |
| ceala | à ceala | daceala | naceala |
| cei | à cei | dacei | nacei |
Zaimki osobowe
| Podmiot | Dopełnienie | Po przyimku | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| bliższe | dalsze | |||||
| Sing. | 1.os. | jo, j- | me, m- | mei | ||
| 2.os. | tu, t- | te, t- | tei | |||
| 3.os. | m | eo, el | lo, l- | le, lei | elo | |
| f | eala, eal- | la, l- | eala | |||
| refl. | — | se, s- | sei | |||
| Plur. | 1.os. | ni | ||||
| 2.os. | vi | |||||
| 3.os. | eli | li | lor | eli | ||
Zaimki przysłówkowe
| Lokatyw | Genetyw |
|---|---|
| cheo, chel | ne, n- |
Czasowniki — odmiana
Ta sekcja poświęcona jest syntetycznym formom czasownika.
I koniugacja
| Bezokolicznik | negà
/neˈga/ | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Imiesłów bierny | negà
/neˈga/ | |||||
| SG | PL | |||||
| I | II | III | I | II | III | |
| Tryb oznajmujący | ||||||
| Czas
teraźniejszy |
nego
/ˈnɛgo/ |
neaga
/ˈɲaga/ |
neaga
/ˈɲaga/ |
neaga
/ˈɲaga/ |
neaga
/ˈɲaga/ |
neaga
/ˈɲaga/ |
| Imperfekt | negoua
/neˈgwa/ |
negoua
/neˈgwa/ |
negoua
/neˈgwa/ |
negoua
/neˈgwa/ |
negoua
/neˈgwa/ |
negoua
/neˈgwa/ |
| Tryb łączący | ||||||
| Czas
teraźniejszy |
nej
/ˈnɛʒ/ |
nej
/ˈnɛʒ/ |
nej
/ˈnɛʒ/ |
negi
/ˈnɛʒi/ |
negi
/ˈnɛʒi/ |
negi
/ˈnɛʒi/ |
| Imperfekt | negas
/neˈgas/ |
negas
/neˈgas/ |
negas
/neˈgas/ |
negasi
/neˈgasi/ |
negasi
/neˈgasi/ |
negasi
/neˈgasi/ |
| Tryb rozkazujący | ||||||
| — | — | neaga
/ˈɲaga/ |
— | — | — | — |
III koniugacja
krótka
| Bezokolicznik | domí
/doˈmi/ | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Imiesłów bierny | domí
/doˈmi/ | |||||
| SG | PL | |||||
| I | II | III | I | II | III | |
| Tryb oznajmujący | ||||||
| Czas
teraźniejszy |
domjo
/ˈdɔ̃ʒo/ |
domi
/ˈdɔmi/ |
domi, dome
/ˈdɔmi/, /ˈdɔme/ |
domi
/ˈdɔmi/ |
domi
/ˈdɔmi/ |
domi
/ˈdɔmi/ |
| Imperfekt | domeia
/doˈmja/ |
domeia
/doˈmja/ |
domeia
/doˈmja/ |
domeia
/doˈmja/ |
domeia
/doˈmja/ |
domeia
/doˈmja/ |
| Tryb łączący | ||||||
| Czas
teraźniejszy |
doama
/ˈdwama/ |
doama
/ˈdwama/ |
doama
/ˈdwama/ |
doama
/ˈdwama/ |
doama
/ˈdwama/ |
doama
/ˈdwama/ |
| Imperfekt | domis
/doˈmis/ |
domis
/doˈmis/ |
domis
/doˈmis/ |
domisi
/doˈmisi/ |
domisi
/doˈmisi/ |
domisi
/doˈmisi/ |
| Tryb rozkazujący | ||||||
| — | — | domi
/ˈdɔmi/ |
— | — | — | — |
długa
| Bezokolicznik | hiní
/ʃiˈɲi/ | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Imiesłów bierny | hiní
/ʃiˈɲi/ | |||||
| SG | PL | |||||
| I | II | III | I | II | III | |
| Tryb oznajmujący | ||||||
| Czas
teraźniejszy |
hinix
/ʃiˈɲiʃ/ |
hinix
/ʃiˈɲiʃ/ |
hinix
/ʃiˈɲiʃ/ |
hinixi
/ʃiˈɲiʃi/ |
hinixi
/ʃiˈɲiʃi/ |
hinixi
/ʃiˈɲiʃi/ |
| Imperfekt | hineia
/ʃiˈɲa/ |
hineia
/ʃiˈɲa/ |
hineia
/ʃiˈɲa/ |
hineia
/ʃiˈɲa/ |
hineia
/ʃiˈɲa/ |
hineia
/ʃiˈɲa/ |
| Tryb łączący | ||||||
| Czas
teraźniejszy |
hinixa
/ʃiˈɲiʃa/ |
hinixa
/ʃiˈɲiʃa/ |
hinixa
/ʃiˈɲiʃa/ |
hinixa
/ʃiˈɲiʃa/ |
hinixa
/ʃiˈɲiʃa/ |
hinixa
/ʃiˈɲiʃa/ |
| Imperfekt | hinis
/ʃiˈɲis/ |
hinis
/ʃiˈɲis/ |
hinis
/ʃiˈɲis/ |
hinisi
/ʃiˈɲisi/ |
hinisi
/ʃiˈɲisi/ |
hinisi
/ʃiˈɲisi/ |
| Tryb rozkazujący | ||||||
| — | — | hinix
/ʃiˈɲiʃ/ |
— | — | — | — |