Język barski

Z Conlanger
Skocz do: nawigacja, szukaj
barski
{{{nazwa własna}}}
Utworzenie: Henryk Pruthenia w 2014
Cel utworzenia: Świat Ziemli
Ilość mówiących ?
Sposoby zapisu: własny zapis
Kody
Conlanger–2 -
Lista conlangów


Język barski - aglutynacyjno-tonalny język trójdzielny, używany w świecie Ziemli. Wymarły język dawnej cywilizacji Bartów. Używany był wzdłuż rzek Westy (b. Kessis) i Rokany (b. Róne), dalej wzdłuż rzeki Sowin (b. Gan), aż do jej ujścia w Krawędzi Mgieł. Używany był około 7-8 tyś. lat przed przybyciem osiedleńców (czyli koło 10 tyś lat przed końcem świata, około dwa tysiące lat po upadku cywilizacji Ludu CIem). Ważne jest uwarunkowanie geograficzne tych ziem: z północnego zachodu góry (prawie że nasze Himalaje), od zachodu i południowego zachodu także, ale niższe, za to pasmo górskie szersze, przez co także stanowiło dobrą barierę. Od wschodu wszystko kończy się krawędzią, pozostałością dawnego szelfu kontynentalnego (przez co mamy regiony od górskich, aż po silną depresję), zakończony wysoką (około 2 km) przepaścią prawie że na całej linii. Klimat wyjątkowo suchy, deszcze spotykane tylko przy granicach z górami, stąd całe życie toczyło się wokół wymienionych rzek. Nazwa Krawędź Mgieł pochodzi od ujścia rzeki Sowin, której nurt tworząc wodospad spada w dół i nie dochodząc do gruntu wyparowuje (bodajże Rodan gdy nie było Morza Śródziemnego tak miał, więc żaden wymysł). Społeczeństwo, zależnie od okresu, ale zazwyczaj pseudokastowe i scentralizowane wokół ośrodka władzy w Sateris (początkowo rzeczywiście centrum handlu, największe miasto terenu, a potem straciło na wadze dla innych centrów miejskich, ale wciąż pozostawało miastem-symbolem, stolicą państwa czy księstw). Będę przedstawiał język z ostatniej fazy rozwoju, tuż przed upadkiem cywilizacji. Doszło do przejścia z zapisu ikonograficznego na alfabetyczny (oczywiście pozostało parę ideogramów, ale o tym w osobnym temacie). Barowie cenili sobie bardzo kulturę i dzieła pisane, w szczególności w ostatnim czasie swojego istnienia, dlategoż przepisywali prawie wszystkie swoje i "unowocześniali", do standardu obecnego języka.

Kasty dzieliły się de facto tak:

  • Prostaczkowie: zwykli ludzie, najniższe, robotnicze warstwy społeczne. Nie miały prawa głosu nigdy.
  • Słudzy - osoby służące w domach wyższych kast, nie posiadające głosu, ale posiadający pełnię wolności osobistej
  • Twórcy - rzemieślnicy, kupcy - mający głos w radach miast
  • Arystokracja - kasta gromadząca większość kapitału, mający głos w Radach Senioralnych
  • Książęta - osoby pochodzenia książęcego, władcy, ich rodziny, osoby zarządzające prowincjami, gdzie wespół z Radą Senioralną, oraz Radą Miasta rządzą w stosunku głosu 1:1:1.
  • Władca - jednoosobowa kasta


Jak widać, nie było niewolnictwa, jeńcy wojenni, pochodzący głównie z Kraju Barów, byli wyzwalani po siedmiu latach. Aby zaawansować do stanu wyższego, należało wykupić swój tytuł, ale można było przeskoczyć tylko o jeden szczebelek, a następne podwyższenie się mógł dopiero odbyć wnuk konwertera.

System dźwiękowy

Spółgłoski

System spółgłoskowy języka barskie przedstawia się następująco:

Dwuwargowe Wargowo-zębowe Zębowe Dziąsło­we Zadziąsłowe Dziąsłowo-podniebienne Pod­niebienne Miękkopodniebienne Wargowo-niękkopodniebienne Języczkowe Nagłośnio­we Krtaniowe
Nosowe m n
Zwarte p t d k g ʡ ʔ
Zwarte aspirowane  
Szczelinowe v s ɕ ç~ʝ ɧ x ɣ χ
Aproksymanty j w  
Drżące r  
Boczne aproksymanty l  

Samogłoski

System samogłoskowy języka barskiego przedstawia się następująco:

Przednie Centralne Tylne
Przymknięte i ʉ u
Półprzymknięte e ø o
Otwarte a

Występuje także jeden dyftong:

  • [ei]

Iloczas i toniczność

W języku barskim występuje iloczas oraz szczątkowa toniczność. Wszystkie samogłoski z wyjątkiem dyftongu [ei] mogą być długie, a z kolei długie samogłoski wraz z dyftongiem [ei] mogą posiadać ton wznoszący.

Czasownik

Wszystko jest regularne.

Bezokoliczniki

Są dwa bezokoliczniki. Bezokolicznik podmiotny używany jest, gdy dana czynność jest podmiotem (nieważne jakim) w zdaniu. Np. Pływać jest niebezpiecznie.

Bezokolicznik podmiotny

  • an -t (an let być)

Bezokolicznik dopełnieniowy

Cała reszta. Idę pływać. W czasie pływania można zostać zjedzonym przez lewackie rurkowce.

  • ans -t (ans let być)

Czasy

Czasy są trzy, i nie opierają się o ośkę od naszej teraźniejszości, ale od ośki odnoszącej się do trwania danej czynności.

Czas oznajmujący

L. poj

  • ane
  • īn
  • i

L.mn

  • ān
  • āni
  • ant

Osoba ogólna (słońce świeci, tak się robi, nie je się uchem... etc.)

  • a

Czas uprzedniający

Określa wydarzenia przed omawianą czynnością:

  • -tos

Czas następujący

Określa wydarzenia następujące po omawianej czynności.

  • -ti

Rzeczownik i Deklinacja

Czym jest rzeczownik, nie będę tłumaczył. W języku barskim, takim samym regułom, co rzeczownik, podlegają i przymiotniki (a dokładniej ich część, bo część to czasowniki). Język posiada dwa rodzaje przypadków:

  • fleksyjne (7)
  • aglutynacyjne (25)

Deklinacje

W języku barskim przynależność deklinacyjną stwierdzamy na podstawie akkuzatywu. Oto następujące deklinacyjne klasy rzeczowników

  • I -on
  • II -0
  • III -e
  • IV -is
  • V -ins
  • VI -ér

Przypadki fleksyjne

Przypadek Pytanie Pytanie Dekl. I Dekl. II Dekl. III Dekl. IV Dekl. V Dekl. VI
Ergatyw kto? co? (podm. zd. przech.) gdzie? ses? váres? -ons -es -es -iχ -in -és
Intransytyw kto? co? (podm. zd. nieprzech.) dokąd? se? várom? -om -e -i -i -int
Datyw komu? czemu? sa? -an -a -ia -as -an -ár
Akkuzatyw kogo? co? so? -on -0 -e -is -ins -ér
Intrumentalis kim? czym? sor? -or -or -er -ir -iner -ír
Komitatyw z kim? z czym? si? -oni -i -ei -isi -inis -éri
Komparatyw jak kto? jak co? sek? -onk -ek -ek -ik -ink -ét

Komitatyw także powtarza przypadek innego rzeczownika, wskazuje na wspólne działanie z czymś innym, jako obiekt podrzędny.

Przypadki aglutynacyjne

Przypadek Pytanie Pytanie Sufix
Genetyw erg. czyj? (o erg.) sesmes? váresmes? -mes
Genetyw intran. czyj? (o intran.) sejen? váromjen? -jen
Genetyw reszty czyj? (o resztę) saver? -ver
Ablatyw od czego? od kogo? seda? -da
Adessivus przy czym? seson? -son
Allatyw w stronę czego? ku czemu? serei? -rei
Delatyw z powierzchni czego? z czego? sedʉ -dʉ
Prolatyw przez co? wzdłuż czego? sevʉ? -vʉ
Przypadek I na co? sēris? -eris
Przypadek II na czym? seāris? -aris
Przypadek III pod co? sērā -erā
Przypadek IV pod czym? seār -ār
Przypadek V za co? sēør -ør
Przypadek VI za czym? sāaro? -aro
Przypadek VII nad co? sēren? -eren
Przypadek VIII nad czym? seāran? -aran
Przypadek IX przed co? sēros? -eros
Przypadek X przed czym? seāras? -aras
Przypadek XI pomiędzy co? sēt? -et
Przypadek XII pomiędzy czym? sēat? -at
Temporalis I kiedy? o której? nalin? -lin
Temporalis II odkiedy? nalei? -lei
Temporalis III po jakim wydarzeniu? po czym? nolume? -lume
Temporalis IV do kiedy? nalāç -lāç
Temporalis V przed kiedy? noɕʉr? -ɕʉr

Przypadki aglutynacyjne dzieli się na trzy grupy:

  • nazewne: pierwsze osiem, z wyjątkiem genetywu ergatywnego (sufix dodawany do ergatywu); tworzone w opraciu o intransytyw
  • miejscowe: następna dwunastka, tworzone na podstawie akkuzatywu
  • czasowe: ostatnia piątka, tworzone w oparciu o instrumentalis

Liczby

Istnieje parę liczb:

  • pojedyncza - tak jak w polskim; brak sufixu, -0
  • mnoga - wielość rzeczy, ludzi; -ni
  • zbiorowa - zbiór jakichś rzeczy, ludzi (listowie, lud); -mein
  • podwójna - dwa przedmioty; -
  • zerowa - brak czegoś; -χøtte

Sufix liczby dodaje się zaraz po końcówce przypadku

Zjawiska dźwiękowe

Zjawiska dźwiękowe na granicy morfemów

W języku barskim na krawędzi morfemów dochodzi do pewnych zmian.

Mała harmonia samogłoskowa

Doklejanie sufixów aglutynacyjnych miejscowych i czasowych, a dalej do nich (zasada obowiązuje li tylko przy tych dwóch grupach!) doprowadza do pewnych zmian w samogłoskach sufixów akkuzatywu/instrumentalisu -> miejscowe/czasowe (->) sufixy liczb. Może dojść tylko do jednej zmiany w całym 'słowie', więc zmieniają się samogłoski w następującej kolejności:

  • samogłoska sufixu przypadku aglutynacyjnego pod wpływem sufixu liczby; brak zmiany samogłoski w 'temacie'
  • samogłoska 'tematu' pod wpywem sufixu przypadku aglutynacyjnego

Lista zmian:

  • aCu > oCu
  • eCo > øCo
  • eiCi > iCi
  • eiCo > øCo

Spółgłowkowe zmiany zbitek na krawędzi morfemów

Zmiany następują na granicy poszczególnych morfemów. Uwidaczniają się głównie przy słowotwórstwie. Oto następujące zmiany:

  • rk > t
  • ns > χ
  • pt > pʰ
  • tk > tʰ
  • nχ > ç
  • sk > ɧ