Język numijski

Z Conlanger
Skocz do: nawigacja, szukaj
język numijski
numse aum
Sposoby zapisu: alfabet łaciński
Utworzenie: Tuktun w 2013
Klasyfikacja: izolowany
Przykład
Artykuł I Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka
Ultemim selil pi ultemil nenil, peru pi telau pergisemmon kawo sept. Epersiere pi nirpawere eltentmon ultim pi vansier sinoeli eneti paratsse.
Lista conlangów

Język numijski to artlang Tuktuna.


Fonetyka i ortografia

Aa Bb Dd Ee Ff Gg Hh Ii Kk Ll Mm Nn Oo Pp Rr Ss Tt Uu Vv [v] Ww [ð] Yy [j] Zz

Litery, przy których nie umieszczono objaśnień, są wymawiane jak w języku polskim.


Składnia

Szyk zdania to OVS. Wyraz określający poprzedza określany. Podmiot domyślny jest możliwy. Konstrukcje typu "Chleb, który ona je", tworzymy dodając do reszty zdania pisany łącznie z ostatnim wyrazem zaimek wskazujący i na koniec dodajemy to, o co nam chodziło (w tym przypadku chleb). Np.: Enen melmak uwin. Je ona - to chleb.

Gramatyka

Rzeczownik

Rzeczownik występuje w jednym z dwóch rodzajów, odmienia się przez 7 przypadków i 5 liczb. Jeśli rzeczownik rozpoczyna się na "s", "v" lub "u", to jest rodzaju męskiego, a jeśli na "e", "n" lub "m" - żeńskiego. Niektórym rzeczownikom można zmienić rodzaj. W takim przypadku zamieniamy pierwszą głoskę na odpowiadającą jej głoskę nowego rodzaju, np. "vang" - brat, "nang" - siostra. "E" odpowiada "s", "n" - "v", a "m" - "u". Aby zmienić liczbę rzeczownika z pojedynczej na podwójną, zazwyczaj dodajemy końcówkę -t. Podobnie postępujemy w przypadku liczb: potrójnej, kilkukrotnej i mnogiej (odpowiednio końcówki: -on, -e i -ti).


Czasownik

W języku numijskim nie ma bezokolicznika - postacią słownikową jest 1. os. l. poj. Konstrukcje typu "Lubię jeść" czy "Umie tańczyć", tworzone są za pomocą odpowiednich zaimków ("Lubię, kiedy jem", "Umie/Wie jak tańczy"). Czasownik odmienia się przez 5 liczb, 5 czasów, 3 osoby, 3 strony, 2 aspekty i 13 trybów. Charakterystyczną cechą numijskiego jest brak czasownika "mieć". W zależności od kontekstu, zastępuje się go czasownikiem "być" lub konstrukcjami typu "jest moje/twoje/nasze". Aby zaprzeczyć czasownik, dodajemy do niego -ae.

Przymiotnik

W języku numijskim nie ma przysłówków - ich rolę pełnią przymiotniki. Przymiotniki stopniują się i odmieniają przez przypadki i rodzaje. O rodzaju mówi ostatnia głoska przymiotnika. Są to te same głoski, co początkowe głoski rzeczowników. Tych drugich nie ma, jeśli przed rzeczownikiem stoi określający go przymiotnik. Reguły zmiany rodzaju są podobne jak w przypadku rzeczowników (zmiana głosek). Aby utworzyć stopień wyższy, dodajemy do stopnia równego prefiks ant-, a aby utworzyć stopień najwyższy - sufiks -am.

Zaimek

Zaimki odmieniają się przez przypadki. Występują zaimki osobowe osobne dla każdej liczby.


Koniugacja i deklinacja

Kolejność: czas teraźniejszy, czas przeszły, czas przyszły, czas zaprzeszły, czas zaprzyszły, tryb rozkazujący, tryb przypuszczający

nom - być pareu - robić eze - wiedzieć[1] regul. (końcówka)
1 sg nom pareu eze -te
2 sg noz para ezai -ai
3 sg non par ez -en
1 du nort parent esent -ent
2 du nost parest esest -set
3 du nont parut esit -et
1 pl nomet paret eset -est
2 pl nomu pares esses -eit
3 pl nom paru essem -em
nom - być pareu - robić regul. (końcówka)
1 sg nomb parvent -tomo
2 sg novai parvai -entai
3 sg noft parf -enen
1 du notent parvent -entent
2 du nowet parwet -estent
3 du noft parvet -ent
1 pl novest parvest -estent
2 pl novit parvit -itent
3 pl novat parat -ent
nom - być pareu - robić regul. (końcówka)
1 sg som spreu -stes
2 sg snos spra -sais
3 sg snon spar -sens
1 du snort sprent -sent
2 du snost sprest -sest
3 du snont sprut -st
1 pl snet spret -set
2 pl snu spres -seit
3 pl snom sparu -sem
nom - być regul. (końcówka)
1 sg onombe no--ftomo
2 sg onuaye no--ftentai
3 sg onofte no--ftenen
1 du ontente no--ftentent
2 du onwete no--ftestent
3 du onofte no--ftent
1 pl onueste no--ftestent
2 pl onvite no--ftitent
3 pl onuate no--ftent
nom - być pareu - robić regul. (końcówka)
1 sg som spreu -stes
2 sg snos spra -sais
3 sg snon spar -sens
1 du snort sprent -sent
2 du snost sprest -sest
3 du snont sprut -st
1 pl snet spret -set
2 pl snu spres -seit
3 pl snom sparu -sem
nom - być regul. (końcówka)
1 sg senombe se--ftomo
2 sg suaye se--ftentai
3 sg senofte se--ftenen
1 du sentente se--ftentent
2 du senwete se--ftestent
3 du senofte se--ftent
1 pl senueste se--ftestent
2 pl senvite se--ftitent
3 pl senuate se--ftent
pareu - robić regul. (końcówka)
1 sg - -
2 sg parte -aiste
3 sg part -sete
1 du parsente -sente
2 du parseste -seste
3 du parste -ste
1 pl parsete -ste
2 pl parsite -stete
3 pl parstete -sente
Aby utworzyć liczbę potrójną od czasownika, do odmienionej jego formy w l. poj. dodajemy -on. Podobnie postępujemy w przypadku liczby kilkukrotnej (-e). Np.: Snon.Będzie.Snonon.Ich trzech będzie.Snone.Ich kilku będzie. Aby utworzyć tryb pytający, do odmienionej formy czasownika dodajemy -zo, np.: Snon.Będzie.Snonzo?Czy będzie? Podobnie czynimy w przypadku trybów: nieświadka (-eta), admiratywnego (-nno), dezyderatywnego (-lo), potencjalnego (-ko), deontycznego (-ese), spekulatywnego (-aron), aletycznego (-smer), komisywnego (-utus) i necesytatywnego (-sse).
nom - być pareu - robić regul. (końcówka)
1 sg nuli parteli -neli
2 sg nili parveli -ili
3 sg neli parvili -eneli
1 du notenteli parventeli -nteli
2 du noweteli parweteli -steli
3 du nofteli parveteli -seli
1 pl nosteli parseli -steli
2 pl nosli parveli -tili
3 pl noftili parteli -teli
  1. nieregul. tylko w tr. ozn., cz. ter., w pozostałych sytuacjach regularny, ale z tematem es, podobnie jest z czasownikiem pareu, będącym w czasach zaprzeszłym i zaprzyszłym czasownikiem regularnym z tematem par oraz z czasownikiem nom, który w trybie rozkazującym jest regularny i ma temat no
Przypadek gr. I (rzecz., r.m., l. poj.) gr. II (rzecz., r.ż., l. poj.) gr. III (rzecz., l. inna niż poj.) gr. IV (przymiotniki, r.m., obcojęzyczne nazwy męskie (np. imiona)) gr. V (przymiotniki, r. ż., zaimki, liczebniki, pozostałe obce nazwy) gr. VI (rzeczowniki, l. poj.)
mianownik -m, -k, -l, -h, -g, -f, -d, -b, -s, -z, -t, -r, -p, -n -m, -k, -l, -h, -g, -f, -d, -b, -s, -z, -t, -r, -p, -n -t, -on, -e, -ti -s, -v, -u, brak -e, -n, -m, brak głoski niewymienione przy gr. I i II
dopełniacz -er -no -im -emo -im -im
celownik -mo -tis -it -eti -itis -is
narzędnik -erre -ere -ir -era -irre -ir
elatyw -emon -emon -imu -em -imon -im
illatyw -ete -ene -in -en -in -it
inessyw -eli -il -il -eil -il -il