Język proto-waraski

Z Conlanger
Skocz do: nawigacja, szukaj

Język proto-waraski - przodek wszystkich języków waraskich. Wyłonił się z niego język starowaraski, przez wielu ajdyniriańskich i waraskich uczonych uznawany za dialekt języka proto-waraskiego, oraz język praszymaski.

Dźwięki

Samogłoski

  • i u (i u)
  • a (a)

Spółgłoski

  • m n (m n)
  • b̥ p d̥ t g̥ k (p pp t tt k kk)
  • v s h (v s h)
  • l ɾ r j (l r rr j)

Akcent

Akcent jest stały i pada na pierwszą sylabę.

Gramatyka

Zaimek

Zaimki osobowe

Osoba Sg Pl
1. kka tti
2. ha ramha

Funkcję trzeciej osoby pełnią zaimki wskazujące oraz końcówki klasy nominalnej.

Zaimki wskazujące

Występuje podział zaimków wskazujących ze względu na to, czy znajdują się w sferze mówiącego (bliskie), czy poza nią (dalsze). Dodatkowo wyróżnia się dwie klasy: ożywioną i nieożywioną.

Klasa Bliskie Dalsze
Sg Pl Sg Pl
Ożywiona ta-r ta-ta ma-r ma-ta
Nieożywiona ta-su ta-nu ma-su ma-nu

Zaimki dzierżawcze

Dla pierwszej i drugiej osoby istniał sufisk dzierżawczy.

Osoba Sg Pl
1. -kku- -tta-
2. -hu- -ma-

Rzeczownik

Rzeczowniki odmieniają się przez liczby. Istnieją dwie klasy rzeczowników: ożywiona i nieożywiona.

Klasy rzeczowników

Klasa Sg Pl
Ożywiona -r -ta
Nieożywiona -su -nu

Związek zgody

W języku proto-waraskim częstym zjawiskiem jest nieużywanie zaimków osobowych, tylko rzeczowników jako podmiotu, w szczególności w sytuacjach oficjalnych. Używa się wtedy zamiast końcówki klasy nominalnej końcówki odpowiedniej osoby.

Przymiotnik i Przysłówek

Nie ma formalnego wyróżnika przymiotnika. Formy przysłówków i przymiotników są tożsame. Przymiotnik stoi zawsze po określanym rzeczowniku. Przymiotnik zgadza się klasą z rzeczownikiem, a przysłówek z czasownikiem.

Czasownik

Czasowniki są odmienne przez czasy, osoby i liczby. Tryby tworzy się za pomocą partykuł. Czasowniki zgadzają się z rzeczownikiem co do klasy nominalnej. Istnieją dwie odmiany czasowe: neutralno-aktywna oraz nieprzechodnia. Występują trzy koniugacje (ze względu na rodzaj tematu):

  • spółgłoskowa - I
  • samogłoskowa twarda - II
  • samogłoskowa miękka - III

Koniugacje czasowe

Występują trzy koniugacje czasowe:

  • spółgłoskowa (I) - dla czasowników, których temat zakańcza się spółgłoską;
  • samogłoskowa twarda (II) - dla czasowników, których temat zakańcza się samogłoską i samogłoska nie wypada w czasie koniugacji;
  • samogłoskowa miękka (III) - dla czasowników, których temat zakańcza się samogłoską i samogłoska ta wypada.

Koniugacja I

Koniugacja I

tar "brać, nieść"

Czas Przech. Nieprzech.
Ter. tar
Przy. tara tari

Koniugacja II

Koniugacja II

himra "słyszeć"

Czas Przech. Nieprzech.
Ter. himra
Przy. himrama himrajkka

Koniugacja III

Koniugacja III

sunku "jeść"

Czas Przech. Nieprzech.
Ter. sunk
Przy. sunkuma sunki

Koniugacja osobowa

Istnieją dwie grupy koniugacyjne czasownika:

  • aktywna
  • nieprzechodnia

Koniugacja aktywna

Osoba Sg Pl
1. -kk -tt
2. -hu -ma
3. oż. -r -ta
3. nieoż. -su -nu

Koniugacja nieprzechodnia

Osoba Sg Pl
1. -kku -ttu
2. -hu -mu
3. oż. -ru -tatu
3. nieoż. -su -nu

Bezokolicznik

Funkcję bezokolicznika pełni temat czasu teraźniejszego bez końcówek klas nominalnych. Bezokolicznik jest używany jako rzeczownik odczasownikowy (używany jest wtedy z końcówką nieożywionej klasy nominalnej), a także w połączeniu z czasownikami modalnymi (bez żadnej końcówki).

Tryb

Istnieją trzy tryby w języku proto-waraskim:

  • oznajmujący - mówiący nie nadaje przekazywanej treści żadnego zabarwienia, jest to neutralny tryb.
  • rozkazujący - mówiący rozkazuje lub wydaje polecenie.
  • łącząco-przypuszczający - mówiący opisuje możliwości, a także następstwa czynności.

Tryb oznajmujący

Tryb oznajmujący nie jest zaznaczony w żaden formalny sposób.

Tryb rozkazujący

Tryb rozkazujący w większości przypadków jest tożsamy z formą bezokolicznika, za wyjątkiem czasowników koniugacji III (z samogłoską miękką, to jest wypadającą), gdzie samogłoska miękka wypada.

Tryb łącząco-przypuszczający

Tryb łącząco-przypuszczający jest tworzony z pomocą form czasu teraźniejszego i niesamodzielnej partykuły mas, która jest przylepiana do czasownika.

Poimek

Poimki w język proto-waraskim są słowami modyfikującymi znaczenie. Stoją po rzeczownikach i nadają one nie tylko relacje przestrzenno-czasowe, ale pełnią wiele funkcji, które w j. pol. pełnią poszczególne przypadki.

Poimek Polski odpowiednik
ha czyj?
vija z czym?, kiedy?
rrat bez czego?
lajat czym?, za pomocą czego?, przy użyciu czego?
ju gdzie?, w czym?
ppa na czym?
pu dokąd?, w jaką stronę?, ku czemu?
ilka skąd?, od czego?, z jakiego powodu?
lappa za co?, za czym?, po co?
kkan przed co?, przed czym?
sti nad co?, nad czym?
vu pod co?, pod czym?
arta obok czego?, przy czym?

Partykuła

Słowotwórstwo

Składnia

Ogólny szyk zdania to SOV (podmiot - dopełnienie - orzeczenie). Przydawka stoją po określonym słowie, a okoliczniki stoją w większości przypadków po czasowniku, ale mogą też znajdować się na początku zdania, jak i na jego końcu.

Słownik