Język roterski
| język roterski rautarstiöj jazyť | |
|---|---|
| Utworzenie: | Drukarz w 2013 |
| Sposoby zapisu: | alfabet łaciński |
| Klasyfikacja: | języki słowiańskie
|
| Kody | |
| Conlanger–1 | rtr |
| Przykład | |
| Powszechna Deklaracja Praw Człowieka Vsiötti lidiöu raudijou se šaboďnyj a šabiöj rauvnyj ču ďu dōšťaňastö a zözečōj. Sou jabdarönyj rauzuamom a söďamyjm a majou spoľua ödnať v duaśavi brautrsti. | |
| Lista conlangów | |
Język roterski to język zachodniosłowiański stworzony przez Drukarza. Są w nim obecne bardzo duże wpływy czeskie, bo z tegoż języka się wywodzi, ale nie brakuje też niemieckich, bo obecni Rotercy to w dużej części potomkowie zroteryzowanych Niemców, którzy niegdyś na obszarze Roterii stanowili przytłaczającą większość. Na dzisiejszy kształt języka wpłynęło jego długotrwałe odizolowanie i to, że podczas tworzenia jego literackiego wariantu dla samych standaryzujących nierzadko był on językiem obcym. Pod wpływem czeskiego duża część słownictwa zapożyczonego z niemieckiego została zastąpiona czeskim i międzynarodowym, ale mimo to stanowi ono nadal ważną część roterskiej leksyki.
Rozwój z prasłowiańskiego
- I palatalizacja
- II palatalizacja
- III palatalizacja
- TorT, TolT > TraT, TlaT > TraŭT, TlaŭT
- TerT, TelT > TrěT, TlěT
- olT-, orT- > laT-, raT- > laŭT-, raŭT-
- ra, la (w większości pozycyj) > raŭ, laŭ
- sporadycznie ro, la, TroT, TloT > raŭ, laŭ, TraŭT, TlaŭT
- g > h
- kvě, kvi, gvě, gvi, xvě, xvi > kvě, kvi, hvě, hvi, chvě, chvi
- tl, dl > tŭ, dŭ
- dz > z
- tj, dj > c´, dz´ > c´, z´
- ě > ´ei
- TrěT, TlěT > TrěiT, TlěiT
- y > i niemiękczące [ɪ]
- sj, zj > š, ž
- stj, zdj > šč, ždž > št´, žd´
- skj, zgj > šč, ždž > št´, žd´
- kj, gj, xj > č, dž, š
- -gti, -kti > -c´i
- -dti, -tti > -sti
- prejotacja, prelabializacja
- wokalizacja jerów: ъ > o/e, ь > e
- wzdłużenie zastępcze
- ǫ > u
- ę > ´a
- v w nagłosie przed samogłoską > ŭ [w], CvC > CC
- zachowanie sonantów
- kontrakcja
- mazurzenie (na skutek częstych kontaktów z Polską): č > c, š > s, ž > z, dž > dz > z, (z wyjątkiem č, š, ž przed 'e')
- postępowe miękczenie samogłosek (pod wpływem czeskim): ´a > ´ei, ´u > i, ´a:, ´e:, ´u: > i:
- iV, yV > ijV, yjV
- coś à la 4. palatalizacja: ky, hy, chy > ki, hi, chi (tylko krótkie „y”)
- 1. dyftongizacja długich samogłosek: a: > åi, e: > ie > ije, i: > ij, o: > ŭo, y: > ei, u: > oŭ
- o (krótkie) > ´a
- r´ > ř
- 1. palatalizacja roterska: ke, ki, de, di, he, hi, che, chi (w każdej pozycji) > t´e, t´i, d´e, d´i, h´e, h´i, ch´e, ch´i
- t´, d´, n´, l´, h´, ch´ > ť, ď, ň, ľ, ź, ś
- c´, s´, z´ > c, s, z
- 2. palatalizacja roterska: j + t, d, n, l, h, ch > Vť, Vď, Vň, Vľ, Vź, Vś
- j w nagłosie przed spółgłoską zanika, np. jmijeno > mijeno, jsi > si
- yr > ar
- dedyftongizacja i ponowne wydłużenie: ŭo > ó (w każdej pozycji), oŭ > ú (w nagłosie)
- aj > ej
- 3. palatalizacja roterska: j przed lub po s, c, z, r > š, č, ž, ř, w reszcie pozycji jC > C
- 1. przegłos roterski: je > ö, ij > ü; zachodził równocześnie z 3-cią palatalizacją
- spółgłoska miękka + ö, ü > spółgłoska twarda + ö, ü
- 2. przegłos roterski: iö > ő, ja > á; w nagłosie ja- nie uległo przegłosowi, ´a, czyli „a” po spógłoskach z hačkami również się nie zmieniało
- 2. dyftongizacja długich samogłosek: á > åj (ponowna palatalizacja i ew. zanik j), ő > öŭ, ó > ōj (palatalizacja i ew. zanik j), ú > uj (palatalizacja i ew. zanik j)
- częste przejścia miękkości, zwykle niezapisywane, np. jadpusťte /jadpuʃçːɛ ~ jadpuʃcːɛ ~ jadpuscːɛ/
- częściowy zanik rodzaju nijakiego i przejście rzeczowników nijakich do rodzaju żeńskiego - zmiany w deklinacji
- palatalizacja wygłosowych spółgłosek (i jej ew. zanik przy spółgłoskach nie mających swojego miękkiego odpowiednika)
- w związku z palatalizacją wygłosową zmiany deklinacyjne (przejście części rzeczowników twardotematowych w miękkotematowe)
- wygłosowe ľ > j, a jeśli stało po spółgłosce, to palatalizacja i zanik
- częściowy zanik 2-iej palatalizacji w odmianie
- å /ɒ/ > o /ɔ/
- VlC > VŭC
- ClŭV > CŭV
- nieakcentowane e > ie
- akcentowane ö, öu > iö, iöu
- akcentowane ´a > ´u
- wygłosowe ť, ď > t, d (niekonsekwentnie, większość żeńskich miękkotematowych oraz bezokoliczniki pozostały bez zmian)
- ř > r, czasem CřV, VřV > CriV, VriV
- Cnŭ > Cŭ
- ü > yj, y przed spółgłoskami, czasem zmiękczało
- č, š, ž > ť, ś, ź
- ci, si, zi > ťi, śi, źi (zapisywane ti, si, zi)
- VŭC > VCC, w wygłosie VVC, przy trudno wymawialnych zbitkach spółgłoskowych VŭC > VC
- zanik ŭ rozdzielającego dyftongi, zanik większości dyftongów, wzdłużenie drugiej samogłoski w dyftongach
- częściowy zanik j rozdzielającego dyftongi, np. policioj /pɔlit͡sijɔj/ > politioj /pɔlicɔj/
- przejścia miękkości zapisywane
Alfabet i fonologia
Alfabet składa się z 33 liter
| A a | B b | C c | Ch ch | D d | Ď ď | E e | F f | G g | H h |
| [a] | [b] | [t͡s] | [x] | [d] | [ɟ] | [ɛ] | [f] | [g] | [ɦ] |
| I i | J j | K k | L l | Ľ ľ | M m | N n | Ň ň | O o | Ō ō |
| [i] | [j] | [k] | [l̩] | [ʎ] | [m] | [n] | [ɲ] | [ɔ] | [o] |
| Ö ö | P p | R r | S s | Ś ś | T t | Ť ť | U u | Ŭ ŭ | V v |
| [ø] | [p] | [r] | [s] | [ç] | [t] | [c] | [u] | [w] | [v] |
| Y y | Z z | Ź ź | |||||||
| [ɪ] | [z] | [ʝ] |
Uwagi
- fonemy f i g nie występują naturalnie w roterskim. Są one używane tylko w zapożyczeniach.
- ti, di, li, ni, si, zi wymawia się zawsze miękko (/ci/, /ɟi/, /ʎi/, /ɲi/, /çi/, /ʝi/) i zapisuje bez hačka
- ŭ jest prawie zawsze zapisywane z pominięciem łuczka, jak zwykłe 'u'
Spółgłoski
| System głosek w roterskim | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| SPÓŁGŁOSKI | wargowe | przedniojęzykowe | zadziąsłowe | podniebienne | tylnojęzykowe | krtaniowe | ||
| nosowe | m | n | ɲ | |||||
| zwarte | p b | t d | c ɟ | k | ||||
| zwarto-szczelinowe | t͡s (d͡z) | |||||||
| szczelinowe | v | s z | ç ʝ | x | ɦ | |||
| półotwarte | j | w | ||||||
| drżące | r | |||||||
| boczne półotwarte | l̩ | ʎ | ||||||
Samogłoski
| Samogłoski w roterskim | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| SAMOGŁOSKI | przednie | centralne | tylne | |||||
| przymknięte | i | u | ||||||
| prawie przymknięte | ɪ | |||||||
| półprzymknięte | ø | o | ||||||
| półotwarte | ɛ | ɔ | ||||||
| otwarte | a | |||||||
Akcent
Akcent w roterskim może padać na:
- pierwszą sylabę z historycznie długą samogłoską
- sylabę, która była akcentowana w języku, z którego zapożyczono słowo
- pierwszą sylabę słowa, jeśli żadne z powyższych nie jest spełnione
Reguły dodatkowe:
- Akcent nie może padać na sylabę, zawierającą niegdyś krótkie „o” - wtedy przechodzi na kolejną, niezawierającą tej samogłoski, chyba że słowo nie ma innych głosek, wtedy akcent pada na pierwszą sylabę
W artykule autor oznaczył akcent jedynie wtedy, gdy padał na sylabę inną niż pierwsza.
Pary spółgłoskowe
W języku roterskim wiele spółgłosek twardych ma swoje miękkie odpowiedniki - wynika to z palatalizacyj, które w tym języku zaszły. Pierwsza tabelka przedstawia reguły palatalizacji spółgłosek twardych, a druga ich depalatalizacji (następującej w wyniku przegłosów).
| Palatalizacja spółgłosek | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| twarda | c | ch | d | h | k | l | n | s | t | z | |
| miękka | ť | ś | ď | ź | ť | ľ | ň | ś | ť | ź | |
| Depalatalizacja spółgłosek | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| miękka | ť | ś | ď | ź | ľ | ň | |||||
| twarda | t | s | d | z | l | n | |||||
Deklinacja
Występują dwie liczby - pojedyncza i mnoga oraz sześć przypadków: mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, miejscownik, narzędnik. Wołacz zlał się z mianownikiem.
Rzeczownik
Rodzaj męski
- twardotematowy żywotny (rzeczowniki kończące się -b, -m, -p, -v, -t, -d)
| Przypadek | l. poj. | l. mn. |
|---|---|---|
| Mianownik | chlaap | chlappoviöu / chlappi |
| Dopełniacz | chlappa | chlappōj |
| Celownik | chlappovi / chlappu | chlappōm |
| Biernik | chlappa | chlappy |
| Miejscownik | chlappovi / chlappu | chlappieś |
| Narzędnik | chlappom | chlappy |
- twardotematowy nieżywotny (rzeczowniki kończące się -b, -m, -p, -v, -t, -d)
| Przypadek | l. poj. | l. mn. |
|---|---|---|
| Mianownik | dōm | dōmy |
| Dopełniacz | dōmu / dōma | dōmōj |
| Celownik | dōmu | dōmōm |
| Biernik | dōm | dōmy |
| Miejscownik | dōmöj / dōmu | dōmieś |
| Narzędnik | dōmom | dōmy |
- miękkotematowy żywotny
| Przypadek | l. poj. | l. mn. |
|---|---|---|
| Mianownik | kōň syň |
ťaniö / ťani synö / syni |
| Dopełniacz | ťaniö synö |
ťaňōj syňōj |
| Celownik | ťaňavi syňavi |
ťaňōm syňōm |
| Biernik | ťaniö synö |
ťaniö synö |
| Miejscownik | ťaňavi syňavi |
ťaniś syniś |
| Narzędnik | ťuňam syňam |
ťani / ťaňmi syni |
- miękkotematowy nieżywotny
| Przypadek | l. poj. | l. mn. |
|---|---|---|
| Mianownik | kliť striaj |
klitö striöö |
| Dopełniacz | klitö striöö |
kliťōj striajōj |
| Celownik | kliti striaji |
klitōm striajōm |
| Biernik | kliť striaj |
klitö striöö |
| Miejscownik | kliti striaji |
klitiś striajiś |
| Narzędnik | kliťam striajom |
kliti striaji |
- a-tematowy (hrdina - bohater)
| Przypadek | l. poj. | l. mn. |
|---|---|---|
| Mianownik | hrdina | hrdiňaviöu |
| Dopełniacz | hrdiny | hrdinōj |
| Celownik | hrdiňavi | hrdinōm |
| Biernik | hrdinu | hrdiny |
| Miejscownik | hrdiňavi | hrdinieś |
| Narzędnik | hrdinou | hrdiny |
- e-tematowe (poriaďtie - doradca)
| Przypadek | l. poj. | l. mn. |
|---|---|---|
| Mianownik | poriaďtie | poriaďti |
| Dopełniacz | poriaďtie | poriadcōj |
| Celownik | poriaďti | poriadcōm |
| Biernik | poriaďtie | poriaďtie |
| Miejscownik | poriaďti | poriaďtiś |
| Narzędnik | poriadcou | poriaďti |
Rodzaj żeński
- a-tematowe (ziöna - kobieta, sklenka - szklanka) (również dawne a- i -en-tematowe nijakie, np. miöśťa, briömieňa)
| Przypadek | l. poj. | l. mn. |
|---|---|---|
| Mianownik | ziöna | ziöny miöśti |
| Dopełniacz | ziöny miöśti skleňti |
ziööň |
| Celownik | ziönö | zönom |
| Biernik | ziönu | ziöny miöśti |
| Miejscownik | ziönö slavvöj sklentö |
zönoś |
| Narzędnik | zönou | ziönami |
- e-, ö- i öj-tematowe (również dawne nijakie ö- i öj-tematowe, np. moriö - morze)
| Przypadek | l. poj. | l. mn. |
|---|---|---|
| Mianownik | ulitie | ulitie |
| Dopełniacz | ulitie | ulicyj |
| Celownik | uliti | ulicym |
| Biernik | uliti | ulitie |
| Miejscownik | uliti | ulitiś |
| Narzędnik | ulicyj | ulitiemi |
- miękkotematowe (piśň - pieśń) (również dawne żeńskie twardotematowe, żeńskie kończące się na -er w B. i dawne nijakie oj-tematowe)
| Przypadek | l. poj. | l. mn. |
|---|---|---|
| Mianownik | piśň | piśnö |
| Dopełniacz | piśnö | piśnyj |
| Celownik | piśni | piśnym |
| Biernik | piśň | piśnö |
| Miejscownik | piśni | piśniś |
| Narzędnik | piśnyj | piśnömi |
- oj-tematowe
| Przypadek | l. poj. | l. mn. |
|---|---|---|
| Mianownik | aktioj idooj |
aktiöu idöö |
| Dopełniacz | aktiöu idöö |
aktijyj idöjyj |
| Celownik | aktiöu idöö |
aktijym idöjym |
| Biernik | aktioj idooj |
aktiöu idöö |
| Miejscownik | aktiöu idöö |
aktijiś idöjiś |
| Narzędnik | aktijyj idöjyj |
aktiöumi idöömi |
Rodzaj nijaki
- e-tematowe
| Przypadek | l. poj. | l. mn. |
|---|---|---|
| M. - B. | nebie | nebie |
| Dopełniacz | nebie | niebyj |
| Celownik | nebi | niebym |
| Miejscownik | nebi | niebiś |
| Narzędnik | nebom poľam |
nebi |
- ata-tematowe w M. l.mn.
| Przypadek | l. poj. | l. mn. |
|---|---|---|
| M. - B. | telie | telata |
| Dopełniacz | telietie | tieloť |
| Celownik | telieti | tielatōm |
| Miejscownik | telieti | telatieś |
| Narzędnik | telieťam | telaty |
- yj-tematowe (stavienyj - budynek)
| Przypadek | l. poj. | l. mn. |
|---|---|---|
| M. - B. | stavienyj | stavienyj |
| Dopełniacz | stavienyj | stavienyj |
| Celownik | stavienyj | stavienym |
| Miejscownik | stavienyj | stavieniś |
| Narzędnik | stavienym | stavienymi |
- um-tematowe (abbum - album)
| Przypadek | l. poj. | l. mn. |
|---|---|---|
| M. - B. | abbum | abba |
| Dopełniacz | abba | abbyj |
| Celownik | abbum | abbym |
| Miejscownik | abbum | abbiś |
| Narzędnik | abbom | abbyj |
Przymiotnik
Twardotematowe
| l. poj. | r. męski | r. żeński | r. nijaki |
|---|---|---|---|
| Mianownik | malej źartiöj |
maloj źarkoj |
maliöu źartiöu |
| Dopełniacz | maliöuźa źartiöuźa |
maliöu źartiöu |
maliöuźa źartiöuźa |
| Celownik | malöumua źartöumua |
maliöu źartiöu |
malöumua źartöumua |
| Biernik | maliöuźa (ż) malej (nż) źartiöuźa (ż) źartiöj (nż) |
malou źarkou |
maliöu źartiöu |
| Miejscownik | maliöum źartiöum |
maliöu źartiöu |
maliöum źartiöum |
| Narzędnik | malem źartiöm |
malou źarkou |
malem źartiöm |
| l. mn. | r. męski | r. żeński | r. nijaki |
| Mianownik | malyj (ż) maliöu (nż) źartyj (ż) źartiöu (nż) |
maliöu źartiöu |
maloj źarkoj |
| Dopełniacz | maleś źartiöś | ||
| Celownik | malem źartiöm | ||
| Biernik | maliöu źartiöu |
maliöu źartiöu |
maloj źarkoj |
| Miejscownik | maleś źartiöś | ||
| Narzędnik | malemi źartiömi | ||
Miękkotematowe
| l. poj. | r. męski | r. żeński | r. nijaki |
|---|---|---|---|
| Mianownik | jarnyj | jarnyj | jarnyj |
| Dopełniacz | jarnyjźa | jarnyj | jarnyjźa |
| Celownik | jarnyjmua | jarnyj | jarnyjmua |
| Biernik | jarniźa (ż) jarnyj (nż) |
jarnyj | jarnyj |
| Miejscownik | jarnyjm | jarnyj | jarnyjm |
| Narzędnik | jarnyjm | jarnyj | jarnyjm |
| l. mn. | r. męski | r. żeński | r. nijaki |
| Mianownik | jarnyj | ||
| Dopełniacz | jarniś | ||
| Celownik | jarnyjm | ||
| Biernik | jarnyj | ||
| Miejscownik | jarniś | ||
| Narzędnik | jarnyjmi | ||
- Dawne formy jatčōj, mattiň zastąpiły określenia opisowe - jud jatciö, jud matti
Formy krótkie
- rzadko używane
| l. poj. | r. męski | r. żeński | r. nijaki |
|---|---|---|---|
| Mianownik | rod | roďa | roďa |
| l. mn. | r. męski | r. żeński | r. nijaki |
| Mianownik | rodi | rody | roďa |
Stopniowanie
- Stopień wyższy - dodajemy końcówkę -ösyj lub -syj
- Stopień najwyższy - dodajemy prefiks niej- (jedynie do przymiotników zaczynających się ŭ-), nie- lub nieˇ-, gdzie [ˇ], to zmiękczenie następnej spółgłoski zgodnie z zasadą par spółgłoskowych. Należy pamiętać jednak, że zasada par spółgłoskowych nie ma pierwszeństwa przed przegłosami roterskimi (spółgłoska miękka zawsze ulega depalatalizacji przed yj oraz ö)
Np.
| stopień niski | stopień wyższy | stopień najwyższy | znaczenie |
|---|---|---|---|
| kroušniej | kroušnösyj | nieťroušnösyj | piękny |
| hlaudtiöj | hlaudsyj | nieźlaudsyj | gładki |
| töntiöj | tönsyj | nietönsyj | cienki |
| zdrauvej | zdrausyj | nieždrauvsyj | zdrowy |
| sśapnej | sśapnösyj | niešśapnösyj | zdolny |
| dlziöj | dlsyj | nieďlsyj | długi |
- Stopniowanie opisowe
aňfaśavej - uicö aňfaśavej - nieuicö aňfaśavej (znaczenie: łatwy, prosty, zwyczajny)
Stopniowanie opisowe nie jest jednak często używane, bo większość przymiotników można wystopniować tradycyjnie (nawet te, które w polskim stopniuje się opisowo)
- Stopniowanie nieregularne
Jest grupa przymiotników stopniujących się nieregularnie, na przykład:
| stopień niski | stopień wyższy | stopień najwyższy |
|---|---|---|
| ďabrej | liepsyj | nielöpsyj |
| zlej | źarsyj | nieźarsyj |
| ueutöj | uötsyj | niejuötsyj |
| malej | miensyj | niemiensyj |
| svatöj | sötsyj | niesötsyj |
Zaimki
Zaimki osobowe
| Sg. | Mianownik | joj | ty | jaň | jana | jaňa |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Dopełniacz | mne, miö | tebie, tiö | öźa, źu niöźa |
jyj nyj |
öźa, źu niöźa | |
| Celownik | mniö, mi | ťabiöj, ti | ömua, mua nömua |
jyj nyj |
ömua, mua nömua | |
| Biernik | mne, miö | tebie, tiö | öźa, źu, öj niöźa, niöj |
ji ni |
ö, źu niö | |
| Miejscownik | mniö | ťabiöj | niöm | nyj | niöm | |
| Narzędnik | mnou | tebou | jim nim |
jyj nyj |
jim nim | |
| Pl. | Mianownik | my | uy | jani | jany | jana |
| Dopełniacz | noš | uoš | jiś niś | |||
| Celownik | nom | uom | jim nim | |||
| Biernik | noš | uoš | ö niö | |||
| Miejscownik | noš | uoš | niś | |||
| Narzędnik | nomi | uomi | jimi nimi | |||
- zwrotny: M. - ; D. sebie; C. šabiöj, si; B. sebie, se; Msc. šabiöj; N. siebou
Zaimki dzierżawcze
- mōj, tvōj
| r. męski żywotny |
r. męski nieżywotny |
r. żeński | r. nijaki | ||
|---|---|---|---|---|---|
| Sg. | Mianownik | mōj tvōj |
mojö, moj ťaö, tvoj |
mojö, miöu ťaö, tivöu | |
| Dopełniacz | möuźa tvöuźa |
mojyj, miöu ťajyj, tviöu |
miöuźa tviöuźa | ||
| Celownik | möumua tvöumua |
mojyj, möu ťajyj, tviöu |
möumua tvöumua | ||
| Biernik | miöuźa tviöuźa |
mōj tvōj |
moji, mou ťaji, tvou |
mojö, miöu ťaö, tviöu | |
| Miejscownik | miöum tviöum |
mojyj, miöu ťajyj, tvöu |
möum tvöum | ||
| Narzędnik | mem tvem |
mojyj, mou ťajyj, tvou |
mem tvem | ||
| Pl. | Mianownik | moji, myj ťaji, tvyj |
mojö, miöu ťaö, tviöu |
mojö, moj ťaö, tvoj | |
| Dopełniacz | meś tveś | ||||
| Celownik | mem tvem | ||||
| Biernik | mojö, miöu ťaö, tviöu |
mojö, moj ťaö, tvoj | |||
| Miejscownik | meś tveś | ||||
| Narzędnik | memi tvemi | ||||
- öźa, öj - nieodmienne
- noš, uoš
| r. męski żywotny |
r. męski nieżywotny |
r. żeński | r. nijaki | ||
|---|---|---|---|---|---|
| Sg. | Mianownik | noš uoš |
nasö uasö | ||
| Dopełniacz | nasöźa uasöźa |
nasyj uasyj |
nasöźa uasöźa | ||
| Celownik | nasömua uasömua |
nasyj uasyj |
nasömua uasömua | ||
| Biernik | nasöźa uasöźa |
noš uoš |
nasi uasi |
nasö uasö | |
| Miejscownik | nasöm uasöm |
nasyj uasyj |
nasöm uasöm | ||
| Narzędnik | nasyjm uasyjm |
nasyj uasyj |
nasyjm uasyjm | ||
| Pl. | Mianownik | nasi uasi |
nasö uasö | ||
| Dopełniacz | nasiś uasiś | ||||
| Celownik | nasim uasim | ||||
| Biernik | nasö uasö | ||||
| Miejscownik | nasiś uasiś | ||||
| Narzędnik | nasimi uasimi | ||||
- öś - nieodmienny
- svōj
| r. męski żywotny |
r. męski nieżywotny |
r. żeński | r. nijaki | ||
|---|---|---|---|---|---|
| Sg. | Mianownik | svōj | šaö, svoj | šaö, sviöu | |
| Dopełniacz | sviöuźa | šajyj, sviöu | sviöuźa | ||
| Celownik | svöumua | šajyj, sviöu | svöumua | ||
| Biernik | sviöuźa | svōj | šaji, svou | šaö, sviöu | |
| Miejscownik | sviöum | šajyj, sviöu | sviöum | ||
| Narzędnik | svem | šajyj, svou | svem | ||
| Pl. | Mianownik | šaji, svyj | šaö, sviöu | šaö, svoj | |
| Dopełniacz | sveś | ||||
| Celownik | svem | ||||
| Biernik | šaö, sviöu | šaö, svoj | |||
| Miejscownik | sveś | ||||
| Narzędnik | svemi | ||||
Zaimki wskazujące
| l. poj. | r. męski | r. żeński | r. nijaki |
|---|---|---|---|
| Mianownik | teň | ta | ťu |
| Dopełniacz | ťuźa | tiöu | ťuźa |
| Celownik | ťamua | tiöu | ťamua |
| Biernik | ťuźa (ż) teň (nż) |
tua | ťu |
| Miejscownik | ťum | tiöu | ťum |
| Narzędnik | tim | tou | tim |
| l. mn. | r. męski | r. żeński | r. nijaki |
| Mianownik | ti (ż) ty (nż) |
ty | ta |
| Dopełniacz | tiöś | ||
| Celownik | tiöm | ||
| Biernik | ty | ty | ta |
| Miejscownik | tiöś | ||
| Narzędnik | tiömi | ||
Liczebniki
| liczebnik | ||
|---|---|---|
| liczba | główny | porządkowy |
| 0 | nuala | nualtiej |
| 1 | ödöň | prnyj |
| 2 | dva | druazöj |
| 3 | tri | trötyj |
| 4 | styri | srtej |
| 5 | piöt | potöj |
| 6 | siöst | söstej |
| 7 | sedöm | siedmej |
| 8 | jasem | jasmej |
| 9 | diövöt | dövotöj |
| 10 | diöset | dösotöj |
| 11 | ödönadsiet | ödönoďstiej |
| 12 | dvanadsiet | dvanoďstiej |
| 13 | trinadsiet | trinoďstiej |
| 14 | srnadsiet | srnoďstiej |
| 15 | piötnadseť | patnoďstiej |
| 16 | siöstnadsiet | söstnoďstiej |
| 17 | sedömnadsiet | siedömnoďstiej |
| 18 | jasömnadsiet | jasömnoďstiej |
| 19 | diövatnadsiet | dövatnoďstiej |
| 20 | dvadsiet | dvadsotöj |
| 21 | ödönadvadsiet | dvadseť prnü |
| 22 | dvaadvadsiet | dvadsiet druazöj |
| 30 | tridsiet | tridsotöj |
| 40 | styridsiet | styridsotöj |
| 50 | pötdösot | pötdösotöj |
| 60 | söstdösot | söstdösotöj |
| 70 | siedömdösot | siedömdösotöj |
| 80 | jasiemdösot | jasiemdösotöj |
| 90 | dövötdösot | dövötdösotöj |
| 100 | sťa | stej |
| 101 | sťu ödöň | sťu prnyj |
| 200 | diöj stiö | dvoustiej |
| 300 | tri sta | tristej |
| 400 | styri sta | styristej |
| 500 | piöt set | pötistej |
| 600 | siöst set | söstistej |
| 700 | sedöm set | siedmistej |
| 800 | jasem set | jasmistej |
| 900 | diövöť set | dövatistej |
| 1000 | tisič | tisicyj |
| 2000 | dva tisicö | dvatisicyj |
| 5000 | piöt tisičōj | pöttisicyj |
| 1.000.000 | miliōň | miliōňtiej |
| 2.000.000 | dva miliōnö | dvamiliōňtiej |
| 5.000.000 | piöt miliōňōj | pöťmiliōntiej |
| 1.000.000.000 | miliorda | miliordniej |
- odmienia się tylko ostatnią część liczby - np. 2489-öj (dva tisicö jasiemdösot dövotöj)
- liczebniki porządkowe kończące się na -yj odmieniają się wzorem miękkotematowych, a kończące się na -ej, -öj - wzorem twardotematowych
Części nieodmienne
Przysłówek
Przysłówki w roterskim tworzy się dosyć regularnie od przymiotników:
- -stöj → -sťa, np. rautarstiöj > rautarsťa
- -töj → -ťa, np. krouťtöj > krouťťa
- -ctöj → -cťa, np. fantastictiöj > fantasticťa
- -ej, → -ö, np. pöťnej > piöťnö
- -ej, -öj, ü → -e, -ö np. noźliej > noźlie
Stopień wyższy powstaje przez zmianę końcówki na:
-štöji, -čtöji, -öji i -eji
albo poprzez użycie w tym celu przymiotnika w stopniu wyższym (popularne w mowie potocznej)
Stopień najwyższy powstaje na tych samych zasadach co przy przymiotniku.
Jest też trochę przysłówków nieregularnych, oto niektóre z nich:
ďabriö > lepöji > nelöpöji;
spatnö > źaröji > neźaröji;
moľa > miöunö > nemöunö;
źadniö > uicö > nejuicö;
Czasownik
Bezokolicznik
- kończy się na ť
Czas teraźniejszy
- czasownik beť; mówiąc my sou nie można pomijać zaimka
| l. poj. | joj | ty | jaň, jana, jaňa | my | uy | jani, jany, jana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| beť | šam | si | ö | sme sou |
ste | sou |
- czasowniki kończące się na -ať lub -oť
| l. poj. | joj | ty | jaň, jana, jaňa | my | uy | jani, jany, jana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| hledať | hliedom | hliedoš | hliedoj | hliedomie | hliedotö | hliedajou |
| doť | dom | doš | doj | domie | dotö | dajou |
- kończące się -avať, -ovať, -eť lub -iť
| l. poj. | joj | ty | jaň, jana, jaňa | my | uy | jani, jany, jana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| kuapovať | kuapuaöm | kuapuaöš | kuapuaö | kuapuaömie | kuapuaötie | kuapuajou |
| meť | myöm | myöš | myö | myömie | myötie | myjou |
| liť | liöum | liöuš | liöu | liöumie | liöutie | lijou |
- kończące się -iť, -eť, -öť (< -ěť)
| l. poj. | joj | ty | jaň, jana, jaňa | my | uy | jani, jany, jana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| prausiť | prausim | prausiš | prausyj | prausimie | prausitö | prausijou |
| rauzuamöť | rauzuamim | rauzuamiš | rauzuamü | rauzuamime | rauzuamitö | rauzuamijou |
- kończące się -ouť, -cť oraz inne, jak niöusť, broť
| l. poj. | joj | ty | jaň, jana, jaňa | my | ŭy | jani, jany, jana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| źinouť | źiniem | źinieš | źinie | źiniemie | źinietie | źinou |
| močť | mōzöm | mōzöš | mōzö | mōzömie | mōzötie | mōžou |
| niöusť | nesiem | nesieš | nesie | nesiemie | nesietie | nesou |
| broť | bariem | barieš | barie | bariemie | barietie | barou |
Czas przeszły
- tworzony przez imiesłów czasu przeszłego oraz odmieniony czasownik beť (za wyjątkiem 3. os. l. poj. i l. mn.)
| l. poj. | joj | ty | jaň | my | uy | jani |
|---|---|---|---|---|---|---|
| hledať | hledaj šam hledalś |
hledaj si | hledaj | hledali sme | hledali ste | hledali |
| beť | byj šam bylś |
byj si | byj | byli sme | byli ste | byli |
Czas przyszły
Czas przyszły złożony
- Tworzony przez odmienione beť w formie przyszłej oraz bezokolicznik
| l. poj. | joj | ty | jaň, jana, jaňa | my | uy | jani, jany, jana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| hledať | buadöm hledať | buadöš hledať | buadö hledať | buadömie hledať | buadötie hledať | buadou hledať |
Czas przyszły prosty
- Tworzony przez zmianę aspektu czasownika na dokonany
| l. poj. | joj | ty | jaň, jana, jaňa | my | uy | jani, jany, jana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| uyhled | uyhliedom | uyhliedoš | uyhliedoj | uyhliedomie | uyhliedotö | uyhliedajou |
Tryb rozkazujący
- nieregularny, niżej podane formy rozkaźnika dla hledať i dölauť
| l. poj. | joj | ty | jaň, jana, jaňa | my | uy | jani, jany, jana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| hledať | - | hledöj | - | hledömie | hledötö | - |
| dölauť | - | döliej | - | döliemie | dölietö | - |
Tryb przypuszczający
- Tryb przypuszczający krótki
| l. poj. | joj | ty | jaň | my | uy | jani |
|---|---|---|---|---|---|---|
| hledať | hledaj byś | hledaj byš | hledaj by | hledali byśam | hledali bystie | hledali by |
- Tryb przypuszczający długi
| l. poj. | joj | ty | jaň | my | ŭy | jani |
|---|---|---|---|---|---|---|
| hledať | hledaj by šam | hledaj by si | hledaj by | hledali by sme | hledali by ste | hledali by |
Imiesłowy
Imiesłowy czasu przeszłego
| jaň | jana | jaňa | jani | jany | jana | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| hledať | hledaj | hledaa | hledaľa | hledali | hleday | hledaa |
| byj | byj | bya | byľa | byli | byy | bya |
Imiesłowy przymiotnikowe
Czynne
Mają formę przymiotnika miękkotematowego -cyj i są odmieniane jak przymiotniki miękkotematowe, np:
- hledať > hliedajicyj
- meť > myjicyj
- uödöť > uödoucyj
- močť > moźoucyj
- broť > baroucyj
- riťať > riťajicyj
- plynouť > plynoucyj
Bierne
Mają formę przymiotnika twardotematowego i według tej deklinacji są odmieniane, mogą być tworzone zarówno od czasowników dokonanych, jak i niedokonanych.
| l. poj. | l. mn. | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| r. męski | r. żeński | r. nijaki | r. męski | r. żeński | r. nijaki | |
| hledať | hliedanej | hliedanoj | hliedaniöu | hliedanyj (ż) dölauniöu (nż) |
hliedaniöu | hliedanoj |
| meť | mytej | mytoj | mytiöu | mytyj (ż) mytiöu (nż) |
mytiöu | mytoj |
| stoźnouť | stoźuatiej | stoźuatoj | stoźuatöu | stoźuatyj (ż) stoźuatöu (nż) |
stoźuatöu | stoźuatoj |
Imiesłowy przysłówkowe
Podobnie jak w polskim, przeciwnie do czeskiego, nie odmieniają się przez osoby.
Współczesne
Tworzone od czasowników niedokonanych
- hledať > hliedajič
- meť > myjič
- plynouť > plynouč
Uprzednie
Tworzone od czasowników dokonanych, rzadko używane
- uyhliedať > uyhliedavsi
- umieť > umyvsi
- ričť > ričsi
Strony
Strona czynna
W formie zdania oznajmującego
- Zöliena myö poďlauhua. - Helena myje podłogę.
- Uichricie uyvroutia strōm. - Wichura powaliła drzewo.
Strona bierna
Jest tworzona za pomocą czasownika „stovať se” lub „stoť se” (w zależności od tego, czy czynność już się zakończyła czy nie) oraz imiesłowu przymiotnikowego biernego. Np.
- Poďlauha stovoj se mytoj jud Ziölieny. - Podłoga jest myta przez Helenę.
- Poďlauha staa se umytoj jud Ziölieny. - Podłoga została umyta przez Helenę.
- Strōm staj se uyvroucöniej priöš uichrici. - Drzewo zostało powalone przez wichurę.
Strona czynna
Tworzona za pomocą czasownika zwrotnego, np.
- Ziöliena se myö. - Helena się myje
Dłuższe teksty po rotersku
Artykuły
Szczyt w Berlinie ws. Ukrainy
Nowy wróg jemeńskiej Al-Kaidy
Zwykłe teksty
| Zdarzenie w sklepie | |
|---|---|
| Starszy mężczyzna wszedł do sklepu, nosząc czarną walizkę.
- Dzień dobry! - rzekł. |
Starsyj chlaap uosiöj ďu zösiöftu, niesooť cörnej ťafar.
- Ďabredöň! – riöt. |