Język sechtoński

Z Conlanger
Skocz do: nawigacja, szukaj
Język sechtoński
ܣܚܬܘܢ ܟܢܘܟ

[sɨħ'ton 'knuk]

Sposoby zapisu: syryjskie, sechtońskie, łaciński
Typologia: aglutynacyjno-fleksyjny
SVO?
Faktycznie
Utworzenie: Henryk Pruthenia, Canis w 2016
W ?
Używany w : Secht
Klasyfikacja: J. sechtońskie
    • 'sechtoński
Lista conlangów
Nuvola apps bookcase 1 blue.svg.png Zobacz też słownik tego języka.

Język sechtoński - oficjalny język Konfederacji Państw Sechtonu. Początkowo tworzony przez Canisa, przejęty przez Henryka Pruthenię.

Spis treści

Dane pierwotne

  • fonetyka pseudosemicka
  • inspirowany aramejskim, częściowo hebrajskim i arabskim
  • zapisywany pismem syryjskim (czcionka Estrangelo)
  • słabo rozwinięty system rdzeni spółgłoskowych
  • język aglutynacyjny

Zachowane słowa:

  • "Sechton" wymawiane jest [sɨħ'ton]. To [ɨ] wynika z silnej redukcji [ɛ]
  • Secht, lub Sechton (od nazwy języka), czyli -on - nazwa języka
  • Nazwa własna: Sechtonsera Mers: Tłumaczenie: Konfederacja Państw Sechtonu (-sera, liczba zbiorowa, gen?)
  • Stolica: S'xaka
  • Reprezentacja: Każdy serej, czyli urzędnik, minister
  • Secht, Konfederacja Państw Sechtonu (ܣܚܬܘܢܣܪܐ ܡܪܣ Sechton-Sera Mers), Związek Sechtu (ܣܚܬܘܢܝܪ ܠܟܝܬܠ Sechtonir Lekiatal) (czyli sera - państwo, i nie liczba mnoga!). -on, końcówka dzierżawcza przymiotnikowa? -ir (końcówka genetywna?)
  • S'xaka ܨܥܩܐ [sʕaqɑʔ]
  • Konfederacja Państw Sechtonu ܣܚܬܘܢܝܪ ܠܟܝܬܠ [sɨħtoɲir lɨcatäl]

Pismo:

  • ܣܚܬܘܢܣܪܐ ܡܪܣ : s¹.ch.t¹.w.n s¹.r.ʔ m.r.s¹ : Sechton-Sera Mers
  • ܣܚܬܘܢܝܪ ܠܟܝܬܠ : s¹.ch.t¹.w.n.i.r l.k.i.t¹.l : Sechtonir Lekiatal : [sɨħtoɲir lɨcatäl]
  • ܨܥܩܐ : s².'x.q.ʔ : S'xaka : [sʕaqɑʔ]

Czyli:

  • s¹ użyte przed samogłoskami i w wygłosie
  • s² użyte przed spółgłoskami
  • jod użyty, jeżeli zmiękcza k i n
  • alef dla samogłoski, ale tylko w wygłosie. Zgaduję, że w nagłosie też (brak danych)
  • t¹ przed samogłoskami
  • w dla samogłoski /o/ w zamkniętej

Leksyka:

  • S'xaka - miasto
  • serej - urzędnik
  • ser(a) - państwo
  • sera - państwa
  • s-r - władza, rządzić?
  • Lekiatal - związek
  • Mers - związek
  • Sechton - nazwa języka
  • Secht - nazwa kraju

Gramatyka:

  • Sechton-Sera Mers > przymiotnik (nieodmienny!)
  • język lewogłowowy
  • Sechtonir - ir - końcówka genetywu.

Obecne dźwięki:

  • ch:
  • 'x: ʕ
  • aka: aqɑ
  • a: ɑʔ
  • e: ɛ
  • e: ɨ (zredukowane ɛ)
  • a
  • ä
  • ni: ɲi
  • l
  • c
  • ħ
  • i
  • s
  • r
  • o

Czyli mamy przynajmniej: Samogłoski:

  • i (ɨ<ɛ)
  • ɛ o
  • a ä ɑ

Spółgłoski

  • n ɲ
  • t c ʔ
  • s ħ ħ ʕ

Dźwięki

Samogłoski

  • i ɨ u (i u)
  • e o (ê o)
  • ɛ (e)
  • a ä ɑ (a)

Alofonia

Występują następujące alofony:

  • ä : ɑ (przed spółgłoskami tylnymi),
  • a : e (nieakcentowane, przed miękkimi),

Redukcja

W języku sechtońskim dochodzi do silnej redukcji samogłosek nieakcentowanych:

  • ɛ > ɨ
  • ä > a
  • u > o
  • i > e

Jednocześnie należy zaznaczyć, że samogłoski /e/ oraz /o/ występują też jako samodzielne fonemy.

Spółgłoski

  • m n ɲ (m n ni)
  • p t k c q ʔ (p t k ki k~q ')
  • v s x ħ ʕ h (w s x ch 'x h)
  • l r j w (l r j)

Spółgłoski /ɲ/ oraz /c/ są alofonami /n/ i /c/ przed /i/, /j/, ale występują także jako samodzielne dźwięki.

Spółgłoska /p/

Spółgłoska /p/ ulega zanikowi, jeżeli znajduje się w innej pozycji, niż przed samogłoską.

Zapis

Dla języka sechtońskiego używa się trzech form zapisu:

  • alfabetu łacińskiego (używany w tym artykule)
  • alfabetu syryjskiego (używany do zapisania tekstów)
  • alfabetu sechtońskiego (oryginalny alfabet używany w Kyonie).

Zapis syryjski

Alfabet Syryjski
Alap

'~a /ʔ, a/

He

h~e /h, e/

Waw

w~u~o /v, u, o/

Het

ch /ħ/

Tet

t² /t/

Jod

j~i~ê /j, i, e/

ܐ ܗ ܘ ܚ ܛ ܝ
Kap

k /k/

Lamad

l /l/

Mim

m /m/

Nun

n /n/

Semkat

s¹ /s/

'E

'x /ʕ/

ܟ ܠ ܡ ܢ ܣ ܥ
ܟܟ ܡܡ ܢܢ
Pe

p /p/

Sade

s² /s/

Kop

q /q/

Resz

r /r/

Szyn

x /x/

Taw

t¹ /t/

ܦ ܨ ܩ ܪ ܫ ܬ

Zasady ortograficzne

Następujące znaki mogą oznaczać samogłoskę lub spółgłoskę:

  • alap /ܐ/: '~a /ʔ, a/
  • he /ܗ/: h~e /h, e/
  • waw /ܘ/: w~u~o /v, u, o/
  • jod /ܝ/: j~i~ê /j, i, e/

Znaki te mogą oznaczać samogłoskę jedynie w pozycji nagłosowej i wygłosowej (przy czym, mogą także oznaczać spółgłoskę w tej samej pozycji). Wyjątkiem jest jedynie znak waw, które może oznaczać samogłoskę /o/ pochodzącą od dawnego dyftongu /aw/ (czyli diachronicznie, zapisywana jest spółgłoska).

Dla dźwięków /t/ i /s/ używa się dwóch znaków: Dla /s/ używane są znaki:

  • semkat /s¹/ܣ/ - używane przed samogłoskami i w wygłosie,
  • sade /s²/ܨ/ - używane przed spółgłoskami.

Dla /t/ używane są znaki:

  • taw /t¹/ܬ/ - używane przed samogłoskami i w wygłosie,
  • tet /t²/ܛ/ - używane przed spółgłoskami.

Dla miękkich /c/ oraz /ɲ/ zawsze przyjmuje się zapis:

  • kap + jod /k.i/ܟܝ/ - dla /c/,
  • nun + jod /n.i/ܢܝ/ - dla /ɲ/.

Nazwy Sechtońskie

Alfabet Syryjski

Nazwy w języku sechtońskim:

Alap He Waw Het Tet Jod
Alaw

ܐܠܘ

He

ܗܗ

Wo

ܘܘ

Chet

ܚܛ

Tet

ܬܛ

Jot

ܝܘܛ

Kap Lamad Mim Nun Semkat 'E
Kaw

ܟܟ

Lamat

ܠܡܛ

Mim

ܡܝܡ

Nun

ܢܢ

Semkat

ܣܡܟܛ

'Xe

ܝܗ

Pe Sade Kop Resz Chyn Taw
Pe

ܦܗ

Sate

ܣܬܗ

Qow

ܩܘܘ

Rex

ܪܫ

Xin

ܫܝܢ

To

ܬܘ

Zapis sechtoński

Pismo sechtońskie pochodzi od części znaków alfabetycznych z pisma staromitenskiego.

Gramatyka

Język sechtoński jest językiem aglutynacyjnym, choć w słowotwórstwie, odmianie dużej części czasowników, a także pewnej grupy rzeczowników, charakteryzuje się też wymianą samogłosek.

Rdzenie Spółgłoskowe

Większa część słownictwa języka sechtońskiego oparta jest o rdzenie spółgłoskowe. I o ile, fleksja wewnętrzna charakterystyczna jest dla czasowników (łączona z aglutynacją), to większość rzeczowników odmienia się aglutynacyjnie. Rzeczowniki składające się z jednego morfemu (a także ich pochodne), oraz rzeczowniki utworzone od czasowników (imiesłowów, poszczególnych form czasowych, etc.) także w pewnym stopniu odmieniają się przy pomocy fleksji wewnętrznej.

Występują następujące formy rdzeni spółgłoskowych:

  • rdzeń pełny - składa się jedynie z spółgłosek,
  • rdzeń jednostopniowy - składa się z spółgłosek i jednej stałej samogłoski,
  • rdzeń wielostopniowy - składa się z spółgłosek, i dwóch (lub większej nawet ilości) samogłosek, przy czym dochodzi do wymiany samogłosek pomiędzy części spółgłosekm
  • rdzeń martwy - rdzeń, w którym nie dochodzi do wymiany samogłosek (głównie zapożyczenia, oraz najkrótsze słowa),

Rdzenie składają się w większości z trzech spółgłosek, rzadziej dwóch, lub czterech. Przy czym znamienne jest, że rdzenie dwuspółgłoskowe oznaczają w większości podstawowe słowa, w tym też większość z nich to rzeczowniki opisujące elementy przyrody. Rdzenie czterospołgłoskowe mają określoną budowę:

  • są duplikacją rdzenia dwuspółgłoskowego,
  • mają budowę C-C-H-C,
  • mają budowę 'SC-C-C,

Mała część rdzeni czterospółgłoskowych ma budowę C-C-C-C.

Zaimek

Zaimek osobowy

Forma główna
Osoba Sg Du Pl
1. m ma imma waxa
f mina minna wixa
2. m sat satta qana
f sita sitta qina
3. m ur warra mor
f uma wamma mom
n 'et atta mat
Odmiana
Osoba Forma
Główna Łączona Dzierżawcza Akuzatywna
Sg 1. m ma ma- maja man
f mina mi- minajja min
2. m sat sa- satja sam
f sita si- sitajja sim
3. m ur u- ujir um
f uma um- umir umim
n 'et ta- tajir tam
Du 1. m imma imma- immê imman
f minna minna- minnê minnan
2. m satta satta- sattê sattam
f sitta sitta- sittê sittam
3. m warra warra- warrar warrama
f wamma wamma- wammar wammama
n atta atta- attar attama
Pl 1. m waxa wa- waxjar oxma
f wixa wi- wixjar oximar
2. m qana qa- qaniar qamar
f qina qi- qiniar qimar
3. m mor im- imar imim
f mom mom- momar momim
n mat imta- imtajar imtajim

Rzeczownik

Rzeczownik w języku sechtońskim odmienia się przez przypadki i liczby. O ile kolejne przypadki tworzy się za pomocą aglutynacji, to odmiana przez liczby opiera się o wymiany samogłoskowe w rdzeniu. Wyróżnia się dwie podstawowe formy rzeczownika: główną i łączoną.

Sg Pl Przykład
Sg Pl
CaC CiCa sak

"noc "

sika

"noce"

CaC CuCa leq

"drzewo"

luqa

"drzewa"

CuC C(a)Ca lun

"oko"

lana

"oczy"

tur

"kamień"

tra

"kamienie"

CaCa CiCa nana

"mama"

nina

"mamy"


Deklinacja

Występują XII deklinacji, podzielonych na wiele podtypów.

  • Ia - sak, ska-, sakka, sika "noc"
  • Ib - leq, leqa-, leqqa, luqa "drzewo"
  • II - tur, tri-, turra, tara "kamień"
  • III - iseh, isha-, isehha, jusha "dzień"
  • IV - ixal, ixla-, ixalla, ajxala "owca"
  • V - mataq, matqa-, mataqqa, pamatqa "wróg"
  • VI - knuk, knuka-, knukka, aknaka "język"
  • VIIa - isqik, isqika-, isqikka, jasqika "nóż"
  • VIIb - irsuk, irsuka-, irsukka/rsuka, rsuka "ucho"
  • VIII - te'xo, te'xwa, te'xawwa/te'xowa, ti'xo "mieszkanie"
  • IX - wexsa, wexsa-, wexassa, uxas "kobieta"
  • X
  • XI
  • XII

Zasady tworzenia formy łączone, mnogiej i podwójnej mogą się wydawać chaotyczne, ale można je streścić w parę ogólnych zasad:

Aby stworzyć formę łączoną, należy pamiętać, że akcent pada z reguły na ostatnią sylabę tematu głównego rzeczownika (tu - formy łączonej), więc, jeżeli forma podstawowa kończy się na spółgłoskę, to rozszerzając temat o samogłoskę (by słowo mogło swobodnie przykleić końcówkę aglutynacyjną) dochodzi do przeskoczenia akcentu, i redukcji niepotrzebnej samogłoski. Pod wpływem tego zjawiska, przez analogię, dochodzi także do zmian w tematach słów zakończonych samogłoską. Następnym, co należy pamiętać, jest to, że wiele słów ma czasownikowe (przede wszystkim imiesłowowe) pochodzenie, i choć czasownik, od którego pochodzi słowo, może nie istnieć, to często jest to w jakiś sposób zachowane.

Aby stworzyć liczbę podwójną, schemat jest dużo prostszy: należy podwoić ostatnią spółgłoskę rdzenia, i stworzyć takie środowisko, by ta duplikacja była wymawialna. Przy okazji, warto wspomnieć, że tu akcentowana jest samogłoska przed duplikowanymi spółgłoskami. Jeżeli jakiś przedmiot często występuje w parach, to nie wiedzieć czemu, forma liczby podwójnej brana jest z formy liczby mnogiej.

Liczba mnoga tworzona jest albo w jakiś dziwny, pokrętny sposób (w szczególności dla wielu starych słów), albo w jakiś dziwny, pokrętny sposób po nowemu i przez analogię. Część słów tworzy liczbę mnogą przez dodanie prefiksu pa-, który często lubi zestrajać się z akcentowaną końcówką -a, która znów może łączyć się z jakąś dziwną wymianą samogłosek pod wpływem starej liczby mnogiej, lub jeżeli, wyraz przez to posiada za dużo sylab. Innym ciekawym zjawiskiem jest prefiks a-, który jest nie wiedzieć czemu akcentowany, albo i nie, przez co dochodzi do zaniku samogłosek w dalszej części słowa. Część słów, w szczególności tych zaczynających się na m-, powstała od formy imiesłowu, który zachowuje się podobnie jak przymiotnik, to jest nie odmienia się praktycznie, ale, sechtończycy, urabiają wtedy liczbę mnogą od tematu liczby mnogiej czasu teraźniejszego, lub przeszłego biernego (jeżeli rzeczownik ma wyraźnie bierny charakter, jak np. narzędzia).

Deklinacja I

Do deklinacji I należy ograniczona liczba starych rzeczowników, a także słowa od nich pochodne. Deklinację I dzieli się na dwa podtypy:

  • Ia - w liczbie mnogiej dochodzi do wymiany samogłoski rdzeniowej do -i-
  • Ib - w liczbie mnogiej dochodzi do wymiany samogłoski rdzeniowej do -u-

Dodatkowo w formie łączonej może dojść do wypadnięcia samogłoski rdzeniowej.

Sg Du Pl
Główna Łączona
C¹aC² C¹C²a- C¹aC²C²a C¹iC²a
C¹aC² C¹aC²a- C¹aC²C²a C¹iC²a
C¹aC² C¹C²a- C¹aC²C²a C¹uC²a
C¹aC² C¹aC²a- C¹aC²C²a C¹uC²a

Deklinacja II

Do deklinacji II należy część starych rzeczowników, których samogłoska podstawowa /i/ lub /u/ wymienia się w liczbie mnogiej do /a/.

Sg Du Pl
Główna Łączona
C¹uC² C¹C²i- C¹uC²C²a C¹aC²a
C¹uC² C¹uC²i- C¹uC²C²a C¹aC²a
C¹iC² C¹C²i- C¹iC²C²a C¹aC²a
C¹iC² C¹iC²i- C¹iC²C²a C¹aC²a

Deklinacja III

Do deklinacji III należą rzeczowniki otrzymujące w liczbie mnogiej pomiędzy pierwszymi dwoma radykałami samogłoskę /u/.

Sg Du Pl
Główna Łączona
C¹aC²C³a C¹aC²C³a- C¹aC²aC³C³a C¹uC²C³a
C¹aC²C³a C¹C²C³a- C¹C²aC³C³a C¹uC²C³a
C¹C²aC³ C¹C²C³a- C¹C²aC³C³a C¹uC²C³a
C¹C²aC³ C¹C²C³a- C¹C²aC³C³a C¹uC²C³a

Deklinacja IV

Do deklinacji IV należą rzeczowniki, które swoją liczbę mnogą tworzą za pomocą prefiksu á-, który jest zawsze akcentowany.

Sg Du Pl
Główna Łączona
C¹C²a C¹C²a- C¹aC²C²a áC¹C²a
C¹C²C³a C¹C²C³a- C¹C²aC³C³a áC¹C²C³a
C¹C²aC³ C¹C²aC³a- C¹C²aC³C³a áC¹C²aC³a
C¹C²aC³ C¹C²C³a- C¹C²aC³C³a áC¹C²C³a
C¹C²uC³ C¹C²uC³a- C¹C²uC³C³a áC¹C²uC³
C¹C²iC³ C¹C²iC³a- C¹C²iC³C³a áC¹C²iC³

Deklinacja V

Do deklinacji V należą większość regularnych rzeczowników, która tworzy liczbę mnogą za pomocą prefiksu pa-.

Sg Du Pl
Główna Łączona
(C¹)(V)C²VC³(a) (C¹)(V)C²(V)C³a- (C¹)(V)C²aC³C³(a) pa(C¹)(V)C²(V)C³a

Deklinacja VI

Do deklinacji należą rzeczowniki o samogłosce tematycznej /i/ lub /u/, która w liczbie mnogiej wymienia się do /a/, i dodatkowo rzeczownik poprzedza prefiksalne nieakcentowane a-.

Sg Du Pl
Główna Łączona
C¹C²uC³(a) C¹C²uC³a- C¹C²uC³C³a aC¹C²aC³a
C¹C²iC³(a) C¹C²iC³a- C¹C²iC³C³a aC¹C²aC³a

Deklinacja VII

Do deklinacji VII należy część wyrazów z prefiksem i- w liczbie pojedynczej, wymieniającym się w liczbie mnogiej do ja- (VIIa), lub podlegającym zanikowi (VIIb).

Sg Du Pl
Główna Łączona
i(C¹)C²VC³(a) i(C¹)C²VC³a- i(C¹)C²VC³C³a ja(C¹)C²VC³C³an
i(C¹)C²VC³(a) i(C¹)C²VC³a- i(C¹)C²VC³C³a (C¹)C²VC³C³a

Deklinacja VIII

Do deklinacji VIII należą rzeczowniki, których środkowy radykał jest otoczony samogłoskami, w tym poprzedzony słabym /a/, wymieniającym się w liczbie mnogiej do /i/.

Sg Du Pl
Główna Łączona
C¹aC²aC³ C¹aC²C³a- C¹aC²aC³C³a C¹iC²C³
C¹aC²VC³ C¹aC²VC³a- C¹aC²VC³C³a C¹iC²VC³

Deklinacja IX

Do deklinacji IX należą rzeczowniki, które otrzymują pomiędzy ostatnimi dwoma radykałami w liczbie mnogiej akcentowaną samogłoskę /a/.

Sg Du Pl
Główna Łączona
C¹aC²C³a C¹aC²C³a- C¹aC²aC³C³a C¹C²aC³
aC¹C²C³a aC¹C²C³a- aC¹C²aC³C³a aC¹C²aC³
aC¹C²a aC¹C²a- aC¹aC²C²a aC¹aC²

Deklinacja X

Do deklinacji X należą rzeczowniki przyjmujące w liczbie mnogiej budowę CuCiC.

Sg Du Pl
Główna Łączona
C¹iC²aC³ C¹iC²(a)C³a- C¹iC²aC³C³a C¹uC²iC³a
C¹iC²VC³ C¹iC²(V)C³a- C¹iC²VC³C³a C¹uC²iC³

Deklinacja XI

Do deklinacji XI należą rzeczowniki, które otrzymują w liczbie mnogiej budowę C(V)CuC

Sg Du Pl
Główna Łączona
C¹(V)C²(V)C³ C¹(V)C²(V)C³a- C¹(V)C²(V)C³C³ C¹(V)C²uC³
C¹(V)C²C³ C¹(V)C²C³a- C¹(V)C²aC³C³ C¹(V)C²uC³

Deklinacja XII

Do deklinacji XII należą rzeczowniki pochodzące od imiesłowów. W formie zależne może dojść do wypadnięcia ostatniej samogłoski. Liczbę podwójną tworzą poprzez reduplikację ostatniego radykału i wstawienie samogłoski protetycznej, ale liczbę mnogą tworzą już od formy mnogiej czasownika, do której, o ile nie jest już obecna, dodawana jest samogłoska -a.

Odmiana nieregularna

Istnieje grupa rzeczowników, których liczbę mnogą tworzy się całkowicie nieregularnie.

Przypadki

Główne:

  • mianownik
  • genetyw
  • biernik

Miejsca:

Ruch/

Miejsce

Położenie Ruch do miejsca Ruch z miejsca
w Inesyw Ilatyw Ablatyw
na Superesyw Sublatyw
przez Prolatyw
nad
pod
za
przed
obok, koło
osoby
dom

Czasu:

Zależne:

  • Abesyw

Czasownik

PRZERABIANE Sechtońska fleksja czasowna jest bardzo bogata. Czasowniki odmieniają się przez następujące kategorie:

  • liczba (pojedyncza : podwójna : mnoga)
  • czas (teraźniejszy : przeszły : zaprzeszły)
  • przechodniość (brak zaznaczenia~nieprzechodniość : przechodniość : bierność)
  • tryb (oznajmujący : rozkazujący : przypuszczający : energetyczny)

Formy czasownika

Czasownik posiada pięć głównych form:

  • formę bezokolicznika
  • formę pojedynczą
  • formę mnogą
  • formę czynną
  • formę bierną

Należy zauważyć, że forma bezokolicznika jest w większości przypadków tożsama z formą liczby pojedynczej.

Forma bezokolicznika

Forma bezokolicznika jest podstawową formą czasownika, jest podawana w słowniku. Za jej pomocą tworzy się imiesłów współczesny, bezokolicznik oraz rzeczownik odczasownikowy. Bezokolicznik posiada następujące końcówki:

  • -0, np. huweq - "wołać"
  • -t, np. hut - "widzieć"
  • -ta, np. hihumta - "mówić"
  • -ata np. ehkata - "móc, umieć"
  • -ota, np. jastota - "potrzebować"
  • -a np. ahweqa - "przekonywać"

Forma pojedyncza

Używana jest dla tworzenia liczby pojedynczej i podwójnej czasu teraźniejszego oraz przy tworzeniu imiesłowów przysłówkowych współczesnych. W większości przypadków, jest zbieżna z formą bezokolicznika po odcięciu końcówki.

Forma mnoga

Forma mnoga jest używany przy tworzeniu liczby mnogiej czasu teraźniejszego. Czasami, w wyjątkowych przypadkach, przy tworzeniu liczby podwójnej.

Forma czynna

Forma czynna jest używana przy tworzeniu czasu przeszłego aktywnego, przeszłego ciągłego aktywnego, imiesłowu czynnego (dla czasowników przechodnich) oraz czasu uprzedniego.

Forma bierna

Forma bierna używana jest przy tworzeniu form czasu przeszłego nieaktywnego i biernego, przeszłego ciągłego biernego, imiesłowu czynnego (dla czasowników nieprzechodnich), oraz czasu przeszłego biernego.

Koniugacja

Sechtoński czasownik odmienia się na dwa sposoby:

  • alternacyjnie - fleksja wewnętrzna jest głównym nośnikiem informacji;
  • afiksalnie - za pomocą prefiksów oraz sufiksów - powiązanych z bezokolicznikiem.

Bezokolicznik

Forma Odmiana
Bezokolicznika -0 -t -ta -a-ta -a -o-ta
Pojedyncza -0 -at -a -o
Mnoga -a -ata -a -ota
Czynna -0 -i -e
Bierna -0 -e

W niektórych koniugacjach, jak w koniugacji III, bezokolicznikowa samogłoska tematyczna pozostaje w czasie odmiany zachowana.

Koniugacja I

Do koniugacji pierwszej należą krótkie, stare czasowniki, których rdzeń składa się z dwóch spółgłosek. Dla większości czasowników forma bezokolicznika, liczby pojedynczej i mnogiej są tożsame.

Bezokolicznik Forma pojedyncza Forma mnoga Forma czynna Forma bierna
C¹uC² C¹aC²(a) C¹iC²(a)
C¹VC² C¹aC²a C¹iC²a

Koniugacja II

Do koniugacji II należą krótkie czasowniki, zazwyczaj oparte o dwuspółgłoskowy rdzeń.

Bezokolicznik Forma pojedyncza Forma mnoga Forma czynna Forma bierna
C¹oC²-I C¹oC² C¹oC²a C¹eC²a C¹uC²ta
C¹aC²-I C¹aC² C¹aC²a C¹eC²a C¹uC²ta
C¹iC²-I C¹iC² C¹iC²a C¹eC²a C¹uC²ta
C¹uC²-I C¹uC² C¹uC²a C¹eC²a C¹uC²ta
C¹eC²-I C¹eC² C¹eC²a C¹eC²a C¹uC²ta

Koniugacja III

Do koniugacji III należą przede wszystkim przechodnie czasowniki, jest to grupa produktywna, ale dla słów opartych o rdzeń dwuspółgłoskowy lub trójspółgłoskowy (jeżeli występują obok siebie dwie takie same spółgłoski).

Bezokolicznik Forma pojedyncza Forma mnoga Forma czynna Forma bierna
iC¹C²-I(ta) iC¹C²-I(t) iC¹C²-I(ta) aC¹C²-I(t) uC¹C²-I(t)

Koniugacja IV

Do koniugacji IV należą w większości czasowniki nieprzechodnie, oraz parę starych czasowników przechodnich.

Bezokolicznik Forma pojedyncza Forma mnoga Forma czynna Forma bierna
aC¹C²-I aC¹C²a aC¹C²a aC¹aC² aC¹iC²
C¹C²-I C¹C²(a) C¹C²a jaC¹aC² C¹iC²
C¹aC²C³-I C¹aC²C³a C¹aC²C³a C¹aC²aC³ C¹(a)C²iC³
C¹C²aC³-I C¹C²aC³a C¹C²aC³a C¹aC²aC³ C¹C²iC³
C¹C²aC³-I C¹C²aC³ C¹C²C³a aC¹aC²aC³ C¹C²iC³
C¹aC²aC³-I C¹aC²aC³ C¹aC²aC³ jaC¹aC²aC³ C¹(a)C²iC³
C¹C²uC³-I C¹C²uC³ C¹C²C³a C¹C²aC³ C¹C²iC³
C¹C²iC³-I C¹C²iC³ C¹C²C³a C¹aC²aC³ C¹iC²iC³
C¹aC²iC³-I C¹aC²iC³ C¹aC²iC³a C¹aC²aC³ C¹iC²iC³

Koniugacja V

Najbardziej produktywna grupa czasowników, które posiadają w formie bezokolicznika samogłoskę /a/.

Bezokolicznik Forma Pojedyncza Forma mnoga Forma czynna Forma bierna
C¹C²aC³-I C¹C²aC³ paC¹C²aC³a jaC¹C²uC³ C¹iC²uC³a
C¹C²aC³-I C¹C²aC³ paC¹C²C³a jaC¹C²aC³ C¹iC²iC³a
C¹aC²C³-I C¹aC²C³ paC¹aC²C³a jaC¹aC²aC³ C¹aC²iC³a
C¹aC²C³-I C¹aC²C³ paC¹C²C³a jaC¹C²aC³ C¹aC²iC³a
C¹aC²-I C¹aC² paC¹aC²a jaC¹aC² C¹iC²a
C¹aC²-I C¹aC² paC¹C²a jaC¹aC² C¹iC²a
VC¹aC²-I VC¹aC² p(a)VC¹aC²a jVC¹aC² mVC¹iC²a
VC¹aC²-I VC¹aC² p(a)VC¹C²a jVC¹aC² mVC¹iC²a
aC¹C²C³-I aC¹C²C³ paC¹C²C³a jaC¹C²aC³ maC¹C²iC³a
C¹aC²aC³-I C¹aC²aC³ paC¹aC²C³a jaC¹aC²aC³ C¹aC²iC³a
C¹aC²aC³-I C¹aC²aC³ paC¹aC²aC³a jaC¹aC²aC³ C¹C²iC³a
C¹VC²aC³-I C¹VC²aC³ paC¹VC²aC³a jaC¹VC²aC³ C¹VC²iC³a
C¹VC²aC³-I C¹VC²aC³ paC¹VC²C³a jaC¹VC²aC³ C¹VC²iC³a
aC¹C²aC³-I aC¹C²aC³ paC¹C²aC³a jaC¹C²aC³ maC¹C²iC³a
aC¹C²aC³-I aC¹C²aC³ paC¹C²C³a jaC¹C²aC³ maC¹C²iC³a

Koniugacja VI

Do tej grupy należą czasowniki, które posiadają pomiędzy pierwszymi (i czasem też kolejnymi) spółgłoskami samogłoskę /i/.

Bezokolicznik Forma Pojedyncza Forma mnoga Forma czynna Forma bierna
C¹iC²-I C¹iC² C¹iC²a C¹aC² iC¹uC²
(V)C¹iC²iC³-I (V)C¹iC²iC³ (V)C¹iC²iC³a (V)C¹aC²aC³ (V)C¹iC²uC³
C¹iC²C³-I C¹iC²C³ C¹iC²C³a C¹aC²C³ C¹iC²C³
C¹VC²iC³-I C¹VC²iC³ C¹VC²iC³a C¹VC²aC³ C¹VC²uC³
C¹iC²VC³-I C¹iC²VC³ C¹iC²VC³a C¹aC²VC³ C¹uC²VC³

Koniugacja VII

Do koniugacji VII należą czasowniki nieprzechodnie, które posiadają pomiędzy pierwszymi spółgłoskami samogłoskę i.

Koniugacja VIII

Koniugacja IX

Koniugacja X

Koniugacja XI

Koniugacja XII

Koniugacja XIII

Koniugacja XIV

Słowotwórstwo

Słowotwórstwo języka sechtońskiego oparte jest w głównej mierze o czasownik i jego derywaty. Istnieje grupa starych słów o znaczeniu typowo rzeczownikowym, i ich budowa ma wpływ na powstawanie nowych słów na zasadzie analogii. Jednak wiele słów w ostatnim czasie

Afiks Fleksja wewnętrzna Zapis Przykład Znaczenie Uwagi
ki- + forma aktywna - kj

"robotnik"

Wykonawca czynności Wykonawca w czasie wykonywania czynności jest aktywny, często łączy się z czasownikami przechodnimi.
ih¹- + forma bierna/nieprzechodnia - jh¹

"słuchacz"

Wykonawca czynności Wykonawca czynności jest w czasie wykonywania czynności bierny.
  • ¹Często dochodzi do asymilacji /h/ do następnej spółgłoski, w szczególności, jeżeli jest to spółgłoska szczelinowa.
ist¹ + forma bierna - jst¹ Wynik, efekt działania niespowodowanego przez człowieka Efekt lub wynik zakończonego procesu, który miał miejsce samoistnie, lub powstał pod wpływem przyrody. Często dochodzi też do przesunięcia znaczeń na samo zjawisko przyrodnicze.
  • ¹Dźwięk /t/ często wypada.
m(a)- + forma aktywna - m Pochodzenie, narodowość, nowsze zawody Formant często używany dla tworzenia nazw nowych zawodów, profesji. Nosi odcień "nowoczesności".
m(a)- + forma bierna, nieprzechodnia - m Miejsce wykonywania czynności Bardzo popularny formant, używany dla tworzenia nazw miejsc, w których dokonuje się jakiejś czynności, w szczególności jeżeli jest to miejsce, używane w czasie działalności.
sqa-, siq-, seq- - sq, sjq, sq kowa - "woda"

k-w

sqakowa

"pustynia"

Brak cechy. Nadaje znaczenie braku cechy.
sqa-, siq-, seq- -on - sq, sjq, sq -wn kowa - "woda"

k-w

sqakowon

"odwodniony"

Brak cechy. Tworzy przymiotnik oznaczający brak określonej cechy.
im- - jm Cecha, rzeczownik odprzymiotnikowy. Czasami, w szczególności w długich słowach, pomiędzy ostatnimi dwoma spółgłoskami dodawana jest samogłoska /a/ a więc TTC > imTTaC-on.
ma- m- Zbiór, skupisko jakichś przedmiotów, rzadziej także ludzi. Określa zbiory, skupiska jakichś przedmiotów ludzi.
pa- p-
-w- -w- Natężenie cechy. Zazwyczaj stawiany po przedrostu modyfikującym znaczenie, nadaje znaczenie zwiększenia natężenia danej cechy, wielkość czegoś lub mnogość.
un- + liczba podwójna -a wn -a Para Podkreśla występowanie czegoś w parze.
ja- j' k-'x-s

"wiedzieć, znać"

jaki'xas

"informacja"

Nośnik jakiejś cechy, zjawiska, półśrodek, droga przekazania, wynik. Często tworzy słowa abstrakcyjne
iCTiC iCTiC Na zewnątrz, poza, koniec. Stara konstrukcja, nadająca znaczenie zakończenia czegoś, przejścia do drugiego stanu, lub ruch lub położenie na zewnątrz.
'xa 'x-

"życie"

Długotrwała czynność, lub czynność wykonywana stale. Konstrukcja używana dla nazywania czynności długotrwałych lub stałych. Tworzy przede wszystkim rzeczowniki, w tym też te stare, ale ostatnio popularna przy tworzeniu czasowników opisujących długotrwały proces lub stan. Często dochodzi do zaniku nieakcentowanych samogłosek.
imiesłów (-on) Wykonawca czynności Zwykła substantywizacja imiesłowu. Bardzo częsty proces, często dochodzi do odpadnięcia końcówki przymiotnikowej -on.
m- + imiesłów (-on) m-

"żeglarz"

Tworzy nazwy wykonawców czynności, którzy zazwyczaj pracują w grupach.
imiesłów + -iq -jq

"pisarz"

Tworzy nazwy wykonawców czynności przeważnie krótkotrwałych, lub nie wymagających dużych nakładów pracy.
ja- + bezokolicznik -il j- Nosiciel cechy. Tworzy nazwę osoby noszącej jakąś cechę, charakteryzującą się czymś.
TTTiT TTTaT > TTTiT Rodzaj żeński
TTTiT-ta TTTaT(V), TTTuT(V) > TTTiT -t
TTTiT-na TTTaT(V), TTTuT(V) > TTTiT -n
TTTiT(V)-m TTTaT(V), TTTuT(V) > TTTiT -m
forma nieprzechodnia + -a -' Wytwór, wynik Tworzy nazwy wytworów zjawisk naturalnych, nie spowodowanych przez człowieka, lub tych, w których człowiek nie brał udziału, lub jego udział w tworzeniu był mały.
(i-) + forma bierna, aktywna (j-) Wytwór, wynik Rzeczy lub zdarzenia spowodowane przez człowieka.
TTTiT TTTaT(V), TTTuT(V) > TTTiT Zamknięte pomieszczenie, miejsce ograniczone przestrzennie, zazwyczaj przeznaczone do określonej czynności, nazwy pomieszczeń, pokoi.
qa- q- Otwarta przestrzeń, obszar, region Nazwy określające duże obszary, miejsca o jakimś przeznaczeniu (wtedy od formy biernej), obszary o pewnej cesze.
-amiq -mjq Mieszkaniec jakiegoś miejsca, nazwa odmiejscowa. Forma męska, głównie nazwy miejscowości, obszarów, krajów.
-anqa -nq Mieszkanka jakiegoś miejsca, nazwa odmiejscowa. Forma żeńska, głównie nazwy miejscowości, obszarów, krajów.
TTTiT -ja TTTaT > TTTiT -j Zdrobnienia Forma bardzo powszechna wśród większości słów o temacie z samogłoską /a/.
TTTiT -ja TTTuT > TTTiT -j Mało produktywna grupa, używana głównie dla części starych wyrazów, jednak wciąż produktywna w części grup semantycznych.
-ja -j Produktywna grupa, tworzona od słów, gdzie nie dochodzi do wymiany samogłosek.
TTTuT TTTaT > TTTuT Zgrubnienie
TTTuT TTTiT > TTTuT
TTTVT¹T¹i TTTVT¹ > TTTVT¹T¹i
-im -jm

"koń"

"źrebię"

Młode zwierząt Bardzo produktywna grupa określają młode zwierząt (w tym też egzotycznych). Bardzo często dochodzi do redukcji słabych samogłosek.
-qa + forma bierna - q "jaśnieć" Natężenie cechy Natężenie cechy, wzmożenie działania.

Samogłoski słabe

Samogłoski słabe to samogłoski występujące w rdzeniu i nie będące akcentowane. Częstym zjawiskiem jest wypadanie samogłosek słabych, jeżeli:

  • nie doprowadzi to do trudności w wymowie,
  • nie zatrze to znaczenia słowa

Wypadanie samogłosek jest powszechne, nawet w przypadku tworzenia nowych form za pomocą samych prefiksów i sufiksów.

Samogłoski mocne

Są to samogłoski występujące w rdzeniu, które wymieniają się w procesie słowotwórczym na inne samogłoski. W większości przypadków jest to pierwsza samogłoska w rdzeniu, ale od tej reguły jest wiele wyjątków.

Wokalizacja

Proces, w wyniku którego spółgłoski /w/, /j/ przechodzą między spółgłoskami w samogłoski /u/, /i/.

Mała wokalizacja

Proces, w wyniku którego nagłosowe /m/, /n/, /r/, /l/ znajdujące się przed trudną do wymówienia zbitką spółgłoskową dostają samogłoskę protetyczną /i/, czyli dochodzi do utworzenia sylab /im/, /in/, /ir/, /il/.

Monoftongizacja

Zjawisko powstałe w wyniku zmian fonetycznych, polegające na monoftongizacji dyftongów /ij/ i /aw/ do /ê/ i /o/. Proces ten jest wciąż żywy, chociaż zdarzają się wyjątki.

Zabarwienie

Proces polegający na zmianie barwy samogłoski pod wpływem znajdującej się dalej spółgłoski, np.

  • /ir/ do /êr/
  • /aH/ do /eH/

Należy pamiętać, że zjawisko to jest powszechne w dawno utworzonych formach, jest dalej żywe na zasadzie analogii, choć też zdarzają się od niej często wyjątki.

Elementy gramatyki historycznej

Wiele zjawisk morfologicznych wynika z historii języka sechtońskiego. Wiele procesów, takich jak rozszerzanie szkieletów samogłoskowych, czy ich mutacje, wynika z procesów fonetycznych, które miały miejsce od pierwotniejszego stanu języka prasechtońskiego.

Procesy fonetyczne

Na współczesny kształt morfologii mają wpływ następujące procesy:

  • m, n, r, l #_{C} > im, in, ir, il
  • ir > êr
  • ij > ê
  • aw > o
  • aH > eH (proces uległ cofnięciu w wielu przypadkach)

Teksty

Tonę w morzu

Tonę w morzu
Tonę w morzu moich łez


Dzikie wiatry gną mój maszt
I z każdym ruchem
Pogłębiają moją tęsknotę

Witaj, mój brzegu
Witaj, cicha falo
Tonę w morzu moich łez

kokwata - tonąć, kra - morze, salka - łza, teqon - dziki, imkar - wiatr, kiênta - giąć, matmaq - maszt. oson - każdy, il'xnet - ruch, 'echnata - pogłębiać, akim - tęsknota, mattata - witać, matta! - witaj! (powitanie), warqa - brzeg, arerton - cichy, atna - fala

Słownik

Rdzenie Pełne

Dwuspółgłoskowe

'-ch "dół, dziura"

  • 'echon - głęboki
  • 'echnata - pogłębiać
  • macha - dół
  • 'acha - dziupla

'-h "jeden"

  • ah - jeden
  • a'hton - pierwszy

'-q "krew"

  • aq - krew
  • e(')qon - czerwony

'-x "ogień"

  • exa - ogień
  • ixata - palić

'-w "ząb"

  • ew (o- (<aw-)) - ząb

h-' "ręka"

  • ha' (he'-) - ręka

h-ch "serce"

  • ahicha - serce
  • hechon - miły

h-t "gwiazda"

  • ahata (aht-) - gwiazda

h-t² "widzieć"

  • hut - widzieć

j-k "jajko, jajo"

  • ika - jajko

j-m "głowa"

  • ima - głowa
  • joma - myśleć

j-r "być"

  • jort - być

k-r "morze"

  • kra - morze
  • karon - morski
  • akiron - niebieski

k-w "woda"

  • kowa - woda

l-n "oko"

  • lun (lana-) - oko

l-q "drzewo"

  • leq (luq-) - drzewo
  • molqa - las

m-j "piasek"

  • mamia - plaża
  • muj - piasek
  • momja - pustynia

n-n "matka, mama"

  • nana - mama, matka

n-t "dawać, dać"

  • anta - dać, dawać

q-t "kość"

  • qita - kosć
  • Iqtawiq - Iktawik

q- "bieg, szybkość"

  • aqe'a - biec
  • aqe'ata - uciec, pobiec
  • qe'on - szybki

q-r "umierać, umrzeć"

  • qirta - umrzeć
  • qurta - śmierć
  • Iqrinaja - Ikrinaja

r-w "iść, chodzić"

  • rwa - iść

r-' "pić"

  • re'a - pić

s-k "noc"

  • sak - noc
  • iskon - ciemny

s-q "siedzieć"

  • seqta - siedzieć

s-q "wiara"

  • jisiq - wiara, religia

s-t "Słońce"

  • Sat - Słońce

s-x "imię"

  • sexa (sixa-) - imię

s-w "dwa"

  • swa - dwa
  • aswaton - drugi

s-w "ziarno, nasienie"

  • sawa - nasienie, ziarno
  • Aswajel - Aswajel

t-n "wełna"

  • tna - wełna
  • atna - fala

t-q "obcy, dziki, niebezpieczny"

  • mataq - wróg
  • matqon - wrogi
  • teqon - dziki, niebezpieczny
  • itqon - niebezpieczny

t-r "kamień"

  • tur (tra-) - kamień
  • atron - twardy

t-t "nowy"

  • taton - nowy
  • matata - witać
  • matta - witaj! (powitanie)

'x-t "palec"

  • exta - palec

w-s

  • oson - każdy
  • wasa - wszystko
  • uson - cały, wszystek, wszystko

Trójspółgłoskowe

'-ch-j "patrzeć"

'-'x-r "uczyć"

'-x-t "mężczyzna"

h-k-w "gnić, psuć"

h-h-m "mówić"

  • hihumta - mówić

h-h-q "trzeć, prać"

h-r-t- "sam"

  • harta - sam, samotny, pojedynczy

h-w-q "wołać"

  • huweq - wołać
  • ahweqa - przekonywać

j-ch-w "inny, daleki"

  • ichwon - inny
  • ichow - odległość, różnica, przedział
  • ichowon - daleki

j-h-k "siła, móc, umieć"

  • ehkata - móc, umieć
  • jehka - siła
  • ihkon - silny

j-s-h "dzień"

  • iseh - dzień
  • jashon - zwyczajny, normalny

j-s-t "koniec, granica"

  • ista - koniec
  • jaston - końcowy, potrzebny
  • jastota - potrzebować
  • jastot - potrzeba

j-x-k "kwiat, rosnąć, piękny, dobry"

  • ixak - kwiat
  • Ixkiana - Ichkiana

j-x-l "owca"

  • ixal (ixla-) - owca

j-x-t "czas"

j-'x-n "ziemia"

k-'-w "trzymać, dłoń"

k-ch-k "nos, czuć"

k-ch-h² "robak, czerw, zepsuty"

k-h-r "wracać"

k-j-m "chcieć"

  • kima - chcieć
  • akiêmata - tęsknić
  • akim - tęsknota

k-m-n "mleko"

  • akmin - mleko
  • kumanta - doić

k-n-k "język, usta"

  • makianka - usta
  • knuk - język

k-x-l "być chudym"

k-'x-l "sprzedawać"

k-'x-s "wiedzieć, umieć"

l-'x-h "oddychać"

l-'x-m "jasny, błyskawica"

  • Li'xaqna - Lichakna

l-'x-n "latać, ptak"

  • le'xna - latać
  • il'xnata - ruszać (się)
  • il'xnet - ruch

m-ch-l "piec, wypiekać"

m-k-l "wypukły, wysoki"

  • makla (mkela-) - góra
  • mikla - wzgórze

m-k-r "duch, wiatr"

  • imkar - wiatr
  • momkar - dusza
  • makra - duch
  • ilimkara - demon

m-'x-j "niszczyć"

  • im'xita - niszczyć

n-h-' "dawny, przeszły"

n-h-k "jasny"

  • nhakon - jasny
  • nehkata - świecić

n-h-r "oddać"

  • nehrata - oddać

n-q-m "wieźć"

  • niqma - wieźć

n-t-' "myśleć"

  • inte'a - myśleć

n-x-' "brać"

  • inxe'a - brać

n-x-n "lekki"

  • anhinon - lekki

n-'x-n "martwy"

q-h-s "używać, narzędzie, cel"

r-'-' "nieść"

  • re'eta - nieść

r-ch-' "krzyczeć"

  • reche'ta - krzyczyeć

r-n-q "liść, dużo"

  • runqa - liść

r-r-j "płynąć"

  • rarja - płynąć
  • uririja - ciec

r-r-t "spokój, cisza, mały"

  • êr(r)iton - mały
  • arrat - cisza
  • arerton - cichy

r-s-k "ucho, słyszeć, słuchać"

  • irsuk (ruska-) - ucho

s-h-' "piękny"

  • ashe'on - piękny

s-j-m "biały, czysty"

  • asimon - biały
  • sajmon - czysty
  • Sêmtaja - Semtaja

s-l-k "płakać"

  • silkata - płakać
  • salka - łza

s-q-k "ciąć, nóż"

  • asqaka - ciąć
  • isqik - nóż

s-r-' "jednoczyć, gnieść"

t-ch-t "jeść, wchłaniać"

  • techta - jeść

t-m-q "most, deski

  • tmeq - deska
  • tamaq - most
  • matmaq - maszt

t-n-j

  • tanjon - równy, płaski
  • matanja - równina

t-'x-w "żyć, mieszkać"

  • te'xo (te'xaw-) - mieszkanie
  • ti'xata - żyć, mieszkać
  • ti'xta - mieszkanie
  • Ti'xona - Tichona

w-'-n "zacząć"

  • wenata - zacząć

w-h-j "bać się"

  • ohaja - bać się
  • wahja - strach
  • wahjata - straszyć

w-j-t "malować, pisać"

  • ojat - litera, znak
  • wajata - pisać
  • ojtata - malować

w-r-q "brzeg"

  • warqa - brzeg

w-t-q "pokazać"

  • otaqa - pokazać, wskazać

w-x-j "koło, kulisty"

  • oxej - koło
  • wexajon - kulisty, okrągły
  • wexaj - okrąg

w-x-l "czarny, brudny"

  • oxlon - czarny
  • wexlon - brudny
  • wexlata - brudzić
  • Oxaliq - Ochalik

w-x-s "kobieta, rodzić"

  • wexsa - kobieta
  • oxasta - rodzić

w-x-t "spadać, upaść, niszczeć, deszcz"

  • oxta - spaść, upaść
  • wexta - spadać, upadać
  • oxitata - niszczeć, psuć się, rozkładać
  • oxta - deszcz

w-'x-k "leżeć"

  • o'xka - leżeć
  • mo'xak - łóżko

'x-q-k "uderzać, bić"

  • e'xqaka - bić
  • 'Xeqakiq - Chekakik

Czterospółgłoskowe

k-j-n-t "łamać, giąć

  • kiênta - giąć
  • akinata - przerywać

k-w-k-w "tonąć"

  • kokwata - tonąć
  • akokota - zaginąć

Rdzenie Jednostopniowe

Dwuspółgłoskowe

tel- "ból"

  • tela - ból
  • telata - boleć
  • tela - sprawiać ból

Trójspółgłoskowe

Czterospółgłoskowe

Rdzenie Wielostopniowe

Rdzenie Martwe

lu "nie"

  • lu - nie